Rapport blauwtongvirus
Onafhankelijk onderzoek naar de uitbraak van het blauwtongvirus in 2023 in Nederland
Rapport met softcover – Uitgegeven oktober 2025 door het Wetenschappelijk Bureau Da Vinci.
Uitbraak van blauwtong in september 2023
Voor de tweede keer deze eeuw was Nederland het epicentrum van een grote uitbraak van het blauwtongvirus. Begin september 2023 werden in de provincie Utrecht nabij de Loosdrechtse plassen de eerste gevallen vastgesteld. Begon de eerste uitbraak deze eeuw van 2006-2008 in het uiterste zuiden van Nederland en werd een groot deel van Europa overspoeld met het blauwtongvirus van het serotype 8, in 2023 begon de uitbraak, nu van het serotype 3, letterlijk in het hart van Nederland.
Blauwtong verspreidde zich razendsnel over Nederland, vooral in noordelijke richting om – ondanks uitgebreide vaccinaties vanaf mei 2024 – in juni 2024 opnieuw terug te keren en geheel Nederland maar ook grote delen van Europa te teisteren met grote aantallen sterfgevallen vooral onder schapen; ook melkkoeien werden ernstig ziek met eveneens gevallen van sterfte, misvormde kalveren bij geboorte en teruglopende melkproductie. De schapen- en melkveehouderijen werden in economisch opzicht zwaar getroffen en ook de psychische belasting voor de veehouders die al door allerlei beleidsmaatregelen sterk onder druk stonden, was door deze nieuwe tegenslag enorm. Vele veehouders zagen zich gedwongen om met hun bedrijf te stoppen. Helaas wordt de schade door het blauwtongvirus als ondernemersrisico beschouwd. Dé grote vragen bij de getroffen sector waren dan ook hoe deze uitbraak volledig onverwacht had kunnen gebeuren en waarom deze uitbraak zo veel sneller en ernstiger verliep dan ooit tevoren.
De overheid heeft slechts in beperkte mate onderzoek gedaan naar de oorsprong van de uitbraak en kwam al snel met het narratief dat deze oorzaak onbekend was en waarschijnlijk ook altijd zou blijven. Ook de opvallende snelheid van deze uitbraak en de mogelijke rol van natuurherstel en vernatting van veenweiden werden door de overheid als niet waarschijnlijk afgedaan.
Op verzoek van enige volhardende boeren werden twee ervaren onderzoekers benaderd om langs wetenschappelijke weg de getroffen sector bij te staan met hun kritische en onafhankelijke kijk op deze destructieve uitbraak. Vanuit maatschappelijke betrokkenheid aanvaarden de twee zelfstandige onderzoekers deze uitdaging, niet wetend waaraan ze begonnen.
In voorliggend rapport wordt de kritische zoektocht van beide onderzoekers uitgebreid beschreven. Hoewel het een wetenschappelijk opgezette structuur heeft, leest dit rapport door de beschrijving van de ervaren processen toch wel een beetje als een roman.
Voorliggend rapport is vanaf het begin in de Tweede Kamer verankerd in de aangenomen Motie 270 van 11 oktober 2023 van het voormalig Kamerlid Wybren van Haga. Het onderzoek en de verslaglegging zijn door het Wetenschappelijk Bureau Da Vinci als hoofdsponsor mede mogelijk gemaakt. Het rapport wordt aangeboden aan de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur [LVVN] en aan de LVVN Tweede Kamercommissie. Een brede maatschappelijke dialoog is het ultieme doel.
Over de auteurs
Marsha Ormskirk is een gepromoveerd microbioloog met ervaring in zowel de agrarische sector als in medisch onderzoek en heeft haar eigen onderzoeksbureau Aquila Vision. Ton Kuik is van origine natuurkundig ingenieur, heeft zijn sporen verdiend als besluitvormingsdeskundige en heeft ruime ervaring met onderzoek- en verandermanagement en interactieve beleidsanalyse. Beiden zijn onafhankelijk en hebben geen andere belangen in onderhavig onderzoek dan “waarheidsvinding”.
