Blauwtongramp: afvaltrein en vernatting mogelijk toch oorzaak
Karel Beckman met inbreng van de onafhankelijke onderzoekers/auteurs | Datum: 23 januari 2026
Een boer inspecteert schapen op zijn boerderij met behulp van een checklist | Fotografie: Igor Barilo
rapport toont het verband aan tussen meer talrijke ziekmakende muggen en afvaltransporten
Onderstaande is een bewerkte en uitgebreide versie van het compacte artikel dat op 17 januari 2026 verscheen van de hand van Karel Beckman in De Andere Krant [zowel papieren als digitale versie]
De uitbraak van blauwtong in september 2023 is mogelijk te wijten aan de afvaltreinen die in die tijd vanuit Rome naar Amsterdam reden, in combinatie met het vernattingsbeleid van de overheid. Dat blijkt uit onafhankelijk onderzoek van dr. ing. Marsha Ormskirk en ir. Ton Kuik met steun van het Wetenschappelijk Bureau Da Vinci van de partij BVNL van Wybren van Haga. De hypothese van de afvaltrein, naar voren gebracht door Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force op basis van informatie van anonieme bronnen, werd door de toenmalige minister van Landbouw Piet Adema zonder grondig onderzoek naar het rijk der fabelen verwezen. Willy Verweij, van het boerenfamiliebedrijf Verweij en kinderdagverblijf Kidswereld in het oorspronkelijke uitbraakgebied, vroeg in september 2023 bij de Provinciale Overheid en Raad van State tevergeefs om aandacht voor de katalyserende invloed van vernatting op de verspreiding van ziekten voor mens en dier, waaronder blauwtong door knutten. Kuik en Ormskirk laten in hun op 14 januari 2026 gepubliceerd onderzoeksrapport zien dat de afwijzende houding van de overheid en de hiervoor gebezigde argumenten te kort door de bocht en derhalve onterecht zijn. Op basis van hun uitvoerige eigen onafhankelijk onderzoek vinden zij dat zowel de hypothese van de afvaltrein als die van een niet te veronachtzamen rol op de waargenomen snelle blauwtonguitbraak door vernatting in versterkte mate aan plausibiliteit hebben gewonnen. Ze pleiten voor een brede maatschappelijke dialoog, een zorgvuldig politiek debat en dito besluitvorming in de Tweede Kamer. Verzameling van aanvullende gegevens en toepassing van geavanceerde analyses worden aanbevolen teneinde nog meer zekerheid te krijgen over de in het onafhankelijk onderzoeksrapport beschreven bevindingen. Nog vóór de zomer van 2026 zou de Tweede Kamer belangrijke beslissingen kunnen nemen die recht doen aan de getroffen sector.
De volkomen onverwachte uitbraak van blauwtong in september 2023 nabij de Loosdrechtse plassen in het hart van Nederland — pas de tweede keer dat het blauwtongvirus op deze geografische breedte in Europa opdook — was een zware slag voor de getroffen veehouders. Bij sommige boerderijen stierf meer dan de helft van de schapen en ook veel koeien gingen dood. De boeren draaiden zelf op voor de gevolgen, omdat blauwtong in Nederland als ondernemersrisico wordt beschouwd.
Onderzoekers van overheidsinstanties stelden vast dat het ging om een ‘puntuitbraak’ in de provincie Utrecht. Vanuit dit punt zou het virus, geïdentificeerd als het type BTV-3/NET2023, zijn overgedragen via knutten (hele kleine muggen) naar schapen, koeien en andere dieren. Waar het virus vandaan was gekomen, wist niemand.
Vanuit veehouders in de omgeving van de Loosdrechtse Plassen kwamen al snel signalen dat de zogeheten ‘afvaltrein’ — een trein die sinds het voorjaar van 2023 huisafval vervoert van Rome naar afvalverwerkingsbedrijf AEB in Amsterdam, omdat Italië kampt met een gebrek aan afvalverwerkingscapaciteit — een rol zou kunnen hebben gespeeld. Gescheurde afvalbalen, die vol zaten met organisch afval, waren gesignaleerd en gefotografeerd, er was ook sprake van initiële logistieke problemen in het laatste deel van de directe spoorverbinding naar AEB. Hierdoor zijn mogelijkerwijs afvalbalen open en bloot in de omgeving van het uitbraakgebied komen te liggen. Daarnaast wezen boeren op de rol van het vernattingsbeleid waarbij ondiep stilstaand water wordt gecreëerd, hetgeen een ideale voedingsbodem biedt voor knutten en andere stekende insecten die ziekten kunnen overdragen. De vernatting zou deels kunnen verklaren waarom het virus zich zo snel verspreidde.
Van Keimpema kaartte deze verklaringen aan bij Wybren van Haga in oktober 2023, die er destijds vragen over stelde aan de toenmalige minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Piet Adema. Die antwoordde dat volgens deskundigen van onder meer de Universiteit Wageningen (WUR) het type virus dat in Nederland was aangetroffen, een nieuwe serotype 3 variant was dat als zodanig niet in Italië voorkwam en dat er dus ook geen verband kon zijn met de afvaltrein. Voor het idee dat de snelle verspreiding van het virus iets te maken zou kunnen hebben met het vernattingsbeleid, was volgens de minister geen bewijs. Hij noemde wel “klimaatverandering” als een “mogelijk” risico voor snellere verspreiding “in de toekomst”. In april 2024 kwamen onderzoekers van Wageningen met de theorie dat veetransport het virus over grote afstanden zou hebben verspreid. Dit werd breed uitgemeten in de pers.
Kuik en Ormskirk komen in hun rapport tot geheel andere conclusies. Volgens hen is het wel degelijk mogelijk dat het BTV-3/NET2023 uit Italië kwam. Zij tonen dit aan met een uitgebreide fylogenetische analyse en met nieuwe wetenschappelijke inzichten uit hun uitgebreide literatuurstudie over de evolutie van het blauwtongvirus [reassortement]: de in het Middellandse zeegebied voorkomende serotype 3-varianten [Israël, Tunesië en Sardinië/Sicilië] zouden zich wel degelijk hebben kunnen ontwikkelen tot uiteindelijk de Nederlandse variant door reassortementprocessen op het vaste land van Italië [Lazio] van onder andere door windtransport overgewaaide besmette knutten vanuit Sardinië, vervolgens een verhoogde kans op genetische mutaties van het blauwtongvirus tijdens de voor besmette knutten stressvolle afvaltreinreis vanuit Rome en tenslotte een aankomst in Nederland in een voor knutten ideale omgeving van natuur met vernatte veenweiden, melkveehouderijen en schapenbedrijven. Hierdoor kunnen ook Nederlandse blauwtongviruscompetente knutten bijdragen aan de overdracht van het virus op in het gebied in ruime mate aanwezige koeien en schapen.
De veronderstelling dat het Nederlandse virus in exact dezelfde genetische vorm ook elders eerder moet zijn voorgekomen om te spreken van herkomst, is volgens de onafhankelijke onderzoekers een grove versimpeling van de wijze waarop dit virus evolueert in complexe omstandigheden. Daarnaast betogen zij dat vernatting een erkende risicofactor is voor de verspreiding van virussen en andere ziekten door stekende insecten zoals muggen en knutten. Uit een onderzoeksrapport van Tempelman Ecologie (2021) kwam naar voren dat in sommige natte teeltvlakken honderd keer zoveel knuttenlarven voorkomen als in slootwater. Opvallend is dat uitgerekend plekken waar veldexperimenten met natte teelt plaatsvinden, zoals Ankeveen en ’t Zegveld in de provincie Utrecht en het Ilperveld in Noord-Holland, zich midden in de eerste uitbraakkernen bevonden tijdens de eerste zes weken van de BTV-3-uitbraak in 2023. De twee onderzoekers wijzen ook op de waarschijnlijke rol van de wind in de langeafstandverspreiding van het virus via besmette knutten in Nederland, die door Wageningen niet is meegenomen in hun epidemiologische statistische modellering.
Het rapport is woensdag 14 januari 2026 gepresenteerd in de Tweede Kamer en aangeboden aan de huidige [demissionaire] Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) minister Femke Wiersma. De overhandiging gebeurde door de bode op verzoek van het commissielid Dion Graus [jarenlang voorzitter van deze commissie]. Deze afspraak met de minister was gemaakt in de commissievergadering van 6 februari 2025. De minister heeft nu toegezegd binnen vijf maanden te reageren, dat wil zeggen in mei, voorafgaand aan de eerstvolgende Commissievergadering die in het teken staat van “Zoönosen en dierziekten”.
Het rapport is ook aangeboden aan de griffier van de commissie voor inzage door de commissieleden. De verdere verspreiding naar de individuele commissieleden is nog onderwerp van afstemming.
Kamerlid Dion Graus van de PVV heeft het dossier overgenomen van Wybren van Haga, die niet meer in de Kamer zit en hij heeft ervoor gezorgd dat het BTV-3-dossier op de politieke agenda bleef staan. Ook heeft hij voor de onderzoekers deuren weten te openen bij diverse instanties.
Bij zijn presentatie van het rapport vertelde Kuik dat hij best wel teleurgesteld is door het gebrek aan echte medewerking die hij en zijn collega Ormskirk hebben ervaren bij de instanties waar zij aanklopten, zoals de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en Wageningen Bioveterinary Research [WBVR] van het WUR. “Het onderzoek wat wij nu met beperkte middelen en persoonlijke opofferingen hebben gedaan, had door de overheid moeten worden gedaan. Wij hopen dat zij onze bevindingen en aanbevelingen alsnog verder gaan oppakken. Hiervoor biedt de aangenomen Motie 270 van 11 oktober 2023 van Wybren van Haga de formele basis. Deze Motie is nog steeds van kracht en niet afgerond.”
In die zin zet dit rapport de oude hypotheses weer volledig op de kaart, met veel onderbouwing vanuit natuurwetenschappelijke analyses en actuele literatuur, en vanuit een gedegen beleidsanalytische beschrijving van gevoerde discussies.
Tot slot de onderzoekers: “Het maatschappelijk belang van deze ramp wordt zwaar onderschat. De BTV-3 uitbraak van 2023 en de heruitbraak van 2024 die zich door grote delen van Europa heeft verspreid ondanks vaccinatiecampagnes, behoren tot de grootste uitbraken van blauwtong ooit, met enorme economische, emotionele schade en dierenleed tot gevolg. Ook de risico’s van het vernattingsbeleid voor mens en dier worden genegeerd. In de gebruikte wetenschappelijke onderbouwing bij de beantwoording van de minister ontbreken cruciale actuele literatuurreferenties en inzichten. Ook zijn de uitgevoerde analyses van WUR/WBVR niet gebaseerd op de meest geavanceerde beschikbare data-analysemethoden en rekenmodellen, waardoor bepaalde conclusies over genetische herkomst en epidemiologische verspreiding door wind niet naar de huidige stand van wetenschap tot stand zijn gekomen: voor een ramp van deze omvang een serieus gemis en niet wat de getroffen sector verdient. Een brede maatschappelijke dialoog en een grondig politiek debat in de Tweede Kamer zijn hoogst noodzakelijk. Er is ook internationale interesse. Immers niet alleen Nederland is zwaar getroffen, maar ook in vele Europese landen heeft het in Nederland opgedoken virus zich verspreid en tot veel schades en leed geleid.”
Het is wezenlijk dat het onafhankelijk onderzoeksrapport breed wordt verspreid en aandachtig wordt bestudeerd. De getroffen sector dient doordrongen te worden van de geaardheid en kwaliteit van alle bevindingen en aanbevelingen en van daaruit passende beïnvloeding op besluitvormers te baseren. Ook de vaste Kamercommissie LVVN-leden moeten geprikkeld worden om het rapport uiterst serieus te nemen en de moed te hebben als volksvertegenwoordigers waarheidsvinding en kwaliteit van politieke besluitvorming primair te stellen. In dat kader is het goed te weten dat ook alle drie partijen van het vermoedelijke toekomstige minderheidskabinet van D66, CDA en VVD de Motie 270 van 11 oktober 2023 ondersteund hebben!
ZELF HET RAPPORT LEZEN?
- Een softcover voor € 55 (exclusief verzendkosten), uitgegeven door het Wetenschappelijk Bureau Da Vinci, inmiddels via de webshop van De Andere Krant te bestellen via de link: https://deanderekrant.nl/bestellen/rapport-blauwtongvirus/
- Een e-book versie voor € 29,95, uitgegeven door en verkrijgbaar bij de auteur via de link: aquilavision.shop
De onderzoekers/auteurs zijn voor inhoudelijke en algemene vragen te bereiken via het e-mailadres: BTV-OnafhankelijkOnderzoek@protonmail.com
De achterkaft met een overzicht van de inhoud ziet u hieronder.
In de nabije toekomst zullen acties gelanceerd worden om de onderzoekers/auteurs voor hun onafhankelijke werkzaamheden een passende blijk van aandacht en appreciatie te geven.
De doneeractie zal specifiek gericht zijn op de door blauwtong getroffen dierhouderijen omdat dit rapport aan hen is opgedragen. In deze sector is tot op heden nog weinig bekendheid met het verrichte onafhankelijk onderzoek, en derhalve is de omvang van de donaties uit deze sector zeer bescheiden te noemen. Maar ook anderen zijn meer dan welkom om hun appreciatie te geven, zeker als ze het rapport hebben gelezen. Te denken valt aan bezorgde burgers.
De onderzoekers/auteurs hebben met hart en ziel hun maatschappelijke verantwoordelijkheid genomen maar hebben grote offers gebracht om het complexe en veelzijdige onderzoek te verrichten en bovenstaande versies van het eindrapport met deze omvang en kwaliteit van waarheidsvinding te produceren.
Op dit moment kunt u desgewenst via de webshop van de onderzoekers/auteurs alwaar u ook het e-book vindt, al een “petje af” donatie geven, via de link: https://aquilavision.shop/products/test
P.S. We zijn dankbaar voor alle steun die wij in ruim 2 jaar wél hebben ontvangen. Evenwel om een kans te maken op een serieuze maatschappelijke dialoog en een scherp politiek debat was en is er meer nodig. Dat hebben de onderzoekers nu zelf voorgeschoten [vooral in heel veel uren].
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
