“De wolf ontwikkelt zich in fasen tot mensenjager”
Elze van Hamelen | Datum: 31 januari 2026
Amerikaanse onderzoekers beschrijven hoe de wolf in zeven stappen de mens als prooi gaat zien
Wolven zijn gevaarlijk voor mensen, een tragedie voor vee en veehouders, decimeren wildstand en tot overmaat van ramp verspreiden ze gevaarlijke ziektes. Dit stellen dertien Amerikaanse auteurs die hun kennis in twee boeken hebben samengebracht: ‘The Real Wolf – The Science, Politics, and Economics of Coexisting with Wolves in Modern Times’ en ‘The Gray Wolf Revealed’. Zij beschrijven hoe de wilde dieren zich in zeven stappen aanpassen in bewoonde gebieden en uiteindelijk ook mensen als prooi gaan zien. “Het huidige beheer waarin de wolf een beschermde status heeft, schept precies die omstandigheden waarin de wolf gevaarlijk wordt.”
In de boeken The Real Wolf – The Science, Politics, and Economics of Coexisting with Wolves in Modern Times — dat is samengesteld door Ted Lyon en Will Graves — en The Gray Wolf Revealed — van Kaj Granlund en Will Graves — wordt een beeld geschetst van de wolf als potentiële menseneter. Een beeld dat lijnrecht ingaat tegen de geruststellende woorden van Nederlandse experts die stellen dat wolven schuw zijn en ongevaarlijk voor de mens.
Hoe kan er toch zo’n groot verschil van inzicht zijn? Voor een groot deel omdat er in de twintigste eeuw nauwelijks wolven waren in Europa en er in de uitgestrekte Verenigde Staten een kleine kans was op een directe confrontatie met deze wilde dieren. In de gebieden waar wel wolven voorkwamen, werden de populaties klein gehouden door streng beheer. In de afgelegen gebieden waar ze leefden, vermeden ze mensen. Vervolgens ontstonden in de tweede helft van de twintigste eeuw wetenschappelijke theorieën die ‘de natuur’ romantiseren, met pleidooien om de ‘oorspronkelijke wildernis’ te herstellen, met een hoofdrol voor roofdieren zoals de wolf. Roofdieren, zo wordt althans aangenomen, zullen zorgen voor ‘natuurlijk evenwicht’. In de VS is de wolf in meerdere staten actief uitgezet.
De Amerikaanse procesadvocaat Ted Lyon uit Texas — in zijn vrije tijd jager — ging aanvankelijk mee in de wildernistheorieën. Hij zag de komst van de wolf als positief, totdat vrienden van hem — eveneens jagers — hem een heel ander verhaal vertelden (zie kader).
Lyon ging vervolgens uitzoeken hoe de vork echt in de steel stak. De advocaat zocht naar informatie en data die tijdens een rechtszaak stand zouden houden. Het resulteerde in het boek The Real Wolf, waarin de bevindingen van hemzelf en elf experts gedeeld worden. Een van die experts is etholoog Valerius Geist, professor aan de universiteit van Calgary (Canada), gespecialiseerd in het observeren en interpreteren van het gedrag van dieren in het wild, met tientallen toonaangevende boeken en artikelen op zijn naam. Tijdens zijn carrière kwam hij nauwelijks wolven tegen — en dus ging hij ervan uit dat ze ongevaarlijk voor mensen zijn. Totdat hij — al tijdens zijn pensioen — een aantal keer geconfronteerd werd met wolven die mensen aanvallen. Na uitgebreid onderzoek, samenwerking en uitwisseling met collegae, kwam hij tot de conclusie dat verschil in gedrag van de roofdieren met de omstandigheden te maken heeft. Wolven zijn ‘ongevaarlijk’ als de wolvenpopulaties klein zijn, er genoeg voedsel beschikbaar is en er actief beheer wordt uitgevoerd op de snel voortplantende populatie. Wolven zijn namelijk zeer intelligente dieren. Wanneer er actief op ze gejaagd wordt, zullen ze mensen actief vermijden. Dit verandert wanneer er voedseltekorten zijn, de wolvenpopulaties groot worden en mensen in de nabijheid zijn. “Het huidige beheer waarin de wolf een beschermde status heeft, schept precies die omstandigheden waarin de wolf gevaarlijk wordt”, aldus Geist.
In een uitgebreid artikel met de titel When Do Wolves Become Dangerous to Humans? beschrijft Geist vervolgens zeven stappen waarin wolven zich aanpassen en mensen als prooi gaan zien. Hij benadrukt dat wolven trouw zijn aan de prooien die ze kennen. Het verkennen van nieuwe prooien is een langdurig proces. De eerste stap is het zeldzaam worden van voedsel, door prooien die wegvluchten. Een symptoom is dat herten dan in tuinen aangetroffen worden. Vervolgens verkennen de wolven dorpen in de nacht, waar bewoners dan gewekt worden door blaffende honden. Daarna volgt een verkenning in het daglicht, al houden de wolven in deze derde fase nog wel afstand. In de vierde stap worden klein vee en huisdieren aangevallen. In de vijfde fase is groter vee aan de beurt. In de VS is het bijvoorbeeld niet ongewoon dat ook koeien worden aangevallen. Ook zijn er meldingen van omsingelde ruiters. In de voorlaatste stap komen de wolven dichter bij mensen, waarbij ze ‘ons’ nauwkeurig observeren. En in stap zeven worden mensen aangevallen. Eerst nog klungelig — slachtoffers komen er vaak met de schrik vanaf — omdat de wolf nog aan het leren is hoe hij de nieuwe prooi het best bejaagt, stelt Geist in zijn artikel.
Illustratie: Wilfred Klap
In het boek Wolves in Russia: Anxiety Through the Ages gaat een andere expert, de Amerikaanse diplomaat Will Graves, een stap verder. Graves is gefascineerd door de wolf. In de tientallen jaren die hij gestationeerd in Rusland doorbracht, verzamelde hij verhalen van biologen, plattelandsbewoners en wolvenjagers en doorzocht hij archieven. Tussen 1849 en 1851, zo bleek uit de registratie van het ministerie van Binnenlandse Zaken, zorgden wolven elk jaar voor minimaal 376 slachtoffers. Verder onderbouwt hij de stellingen van Geist over de zeven stappen. Op het moment dat wolven niet beheerd werden, bijvoorbeeld tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog en na de val van de Sovjet-Unie, ontstonden wolvenplagen die plattelandsbewoners teisterden. Saillant detail: Stalin onderschreef het verhaal van de ongevaarlijke wolf om burgers hun wapens in te laten leveren. Graves schrijft: “Voor de Russische communisten was het noodzakelijk de bevolking te ontwapenen, daarom was het verboden te publiceren over aanvallen van wolven op mensen”.
Een van de gevolgen van een exploderende wolvenpopulatie, is een dramatische achteruitgang van de wildstand. Dit wordt gedocumenteerd tijdens de wolvenplagen in Rusland, maar ook na introductie van de wolf in het Amerikaanse natuurpark Yellowstone. De populatie aan wapiti’s — grote herten — nam binnen twintig jaar met 80 procent af. In zijn publicaties noemt Geist dit predator pits of ecologische woestijnen die ontstaan wanneer de populatie roofdieren aan de top van de voedselketen niet beheerd worden. De experts stellen zelfs dat natuurlijk evenwicht een fabeltje is. “De balans is bereikt wanneer de bossen leeg zijn”, schrijft Graves.
Nederland kent inmiddels de verhalen en beelden van weides vol dode en of creperende schapen na een wolvenaanval. Wolven zouden normaal gesproken alleen doden wat ze nodig hebben voor eten, maar deze stelling strookt niet met bevindingen van de experts die in de in dit artikel besproken boeken aan het woord komen. Surplus killing, zoals dit verschijnsel genoemd wordt, is breed gedocumenteerd in verschillende landen. Een citaat uit de Russische literatuur beschrijft: “Op een nacht in november 1953 vielen vijf wolven een schaapskudde aan in het district Krasnojarsk, waar ze een 94 van de 99 schapen doodden. Het lijkt erop dat ze karkassen verzamelen waar ze niets mee doen”.
Er is ook nog een onderbelicht, indirect gevaar dat het roofdier met zich meebrengt. Wolven blijken talloze schadelijke ziekten en parasieten met zich mee te dragen, gevaarlijk voor zowel vee als mensen. Ze kunnen bijvoorbeeld hondsdol zijn. Ook wordt bij wolven in de VS de parasiet Echinococcus granulosus gevonden. Deze veroorzaakt Echinokokkose (Hydatid disease), waarbij larven zich nestelen in organen en hersenen. Deze moeten, wanneer dat mogelijk is, operatief verwijderd worden. De parasiet verspreidt zich onder meer via de uitwerpselen van wolven.
De experts die aan bod komen in The Real Wolf en The Gray Wolf Revealed zijn niet tegen de wolf. Zij stellen wel vast dat het huidige natuurbeleid dat de wolf — die geenszins met uitsterven bedreigd is — een beschermde status geeft, niet goed is, ook niet voor de wolf zelf. Wolven in dichtbevolkte gebieden kruisen met honden, waardoor hybriden ontstaan. Zo verdwijnt uiteindelijk de oorspronkelijke soort. De auteurs pleiten voor goed beheer, waarbij kleine populaties in afgelegen gebieden in stand worden gehouden, ver weg van menselijke nederzettingen.
therealwolf.com
dakl.nl/wolf-revealed
dakl.nl/wolf-natuur
dakl.nl/wolf-stories
National Geographic — een internationaal mediaplatform dat zich richt op dier en natuur — heeft vorige week in een groot artikel voorzichtig de komst van de bruine beer naar Nederland ‘aangekondigd’.
“De wolf is terug, de lynx staat op de drempel en de bever voelt zich al jaren thuis. Steeds meer grote zoogdieren vinden hun weg terug naar de Nederlandse natuur. Maar ooit leefde hier nóg een imposant roofdier: de bruine beer. Als de wolf zich weer kan vestigen, rijst de vraag: kan dat ook voor de beer?” Het antwoord van National Geographic, dat voor driekwart in handen is van Disney, luidt als volgt: “….als beren genoeg ruimte, voedsel en rust krijgen en als er bovendien voldoende genetische variatie is, is het in theorie mogelijk dat de beer terugkomt naar Nederland. Maar zo’n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen.”
De cijfers in dit kader zijn afkomstig uit archieven, krantenberichten en onderzoeken. Ze laten dus geenszins de werkelijke totalen zien.
Frankrijk De Franse professor Jean-Marc Moriceau zocht in Franse archieven naar wolvenslachtoffers. In 2014 stond het totaal dat hij vond op 9,031 wolvenslachtoffers. In de periode van 1578-1883 werden er 323 mensen door hondsdolle wolven aangevallen, en vonden er 1.698 roofzuchtige (predatory) aanvallen plaats. De meeste slachtoffers waren tussen de zes en veertien jaar oud. Moriceau schrijft: “We moeten niet vergeten dat aanvallen op mensen niet puur op sprookjes berustten. Gedurende een lange periode waren die aanvallen werkelijkheid”.
Italië Wetenschappers Aldo Oriani en Mario Comincini onderzochten wolvenaanvallen in Italië in de 18e eeuw. In Varese werden zestien mensen opgegeten in het jaar 1704. In de 18e eeuw werden op zijn minst 52 mensen aangevallen door rabiate wolven, in elf aparte gevallen. “Wanner een wolf door een stad rent, en alles op zijn weg bijt, is het een dodelijke machine die een gevaarlijke ziekte verspreidt.” Oriani & Comincini schrijven: “Toen we met deze studie begonnen vroegen we ons af hoe het met al deze gedocumenteerde aanvallen mogelijk is dat de natuurbeschermers nog steeds over de ‘veilige’ en ‘vriendelijke’ wolf spreken”.
Duitsland Tussen 31 juli 1810 en 26 juli 1811 werden in Duitsland elf kinderen gedood door wolven.
Finland De Finse historicus Dr. Antti Lapplainen vond vanaf 1710 193 dodelijke wolvenaanvallen in kerkarchieven en krantenberichten. In 110 van de gevallen waren de slachtoffers kinderen.
Rusland Tussen 1870 en 1887 werden in de 49 provincies van Europees Rusland 1.445 mensen opgegeten door wolven. Aan het eind van de 19e eeuw werden jaarlijks tussen de vijftig en honderd mensen door wolven gedood. De Russische bioloog Sergei Korytin onderzocht 273 wolvenaanvallen in de periode van 1840 tot 1861. Hij concludeert: Meestal vielen de wolven kinderen in de leeftijd van 2 tot 13 jaar aan, zelden oudere kinderen. 61 procent van de aangevallen kinderen was alleen, in 26 procent van de gevallen viel een wolf een groep kinderen aan. In 58 procent van de gevallen kwam de wolf menselijke nederzetting binnen, op zoek naar voedsel. 50 procent van de kinderen werd volledig opgegeten, 23,7 procent gedeeltelijk, de overige 26,3 procent werd ‘slechts’ gedood. Volgens Korytin wijst deze verhouding op het verschijnsel ‘surplus killing’. In 68 procent van de gevallen was het slechts één wolf die aanviel.
Iran In Iran werden tussen april 2001 en april 2012 53 aanvallen van wolven op mensen geregistreerd. Het merendeel van de slachtoffers was 12 jaar of jonger.
India In de periode 1910 tot 1915 werden in het gebied Hazaribagh 115 kinderen gedood door wolven, in de periode van 1980- 1986 122. In de staat Bihar teisterden vijf groepen wolven 63 dorpen. Tachtig kinderen werden aangevallen, zestig van hen werden gedood.
VS In November 2005 werd de Amerikaanse student Kenton Carnegie door wolven opgegeten. In de Amerikaanse staat New Mexico hebben bewoners uit voorzorg een kooi gebouwd naast de bushalte. Zo kunnen kinderen veilig op de schoolbus wachten.
In Nederland halen steeds vaker confrontaties tussen de wolf en de mens de kranten. Vorig jaar zomer werd een 6-jarige jongetje gebeten door een wolf bij de speeltuin van de Pyramide van Austerlitz. Een jaar eerder werd in Leusden een meisje gebeten, dat met de buitenschoolse opvang in de bossen van Landgoed den Treek was. Ook zijn er diverse wandelaars en hardlopers die hun confrontatie met de wolf wereldkundig hebben gemaakt via social media.
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
