“Digitale identiteit wordt digitale tweeling van elke burger”
Ingrid de Groot | Datum: 17 maart 2026
Illustratie: Marion de Backer
Klokkenluiders waarschuwen in Brussel nogmaals voor Orwelliaans 1984-scenario
Europa wordt een digitale gevangenis, zo stelden klokkenluiders vorige week in Brussel tijdens een bijeenkomst in Europese Parlement, georganiseerd door Europarlementariër Christine Anderson van Alternative für Deutschland (AfD). Zij waarschuwden nogmaals voor de naderende dystopische toekomst die doet denken aan George Orwell’s boek ‘1984’: een digitale wereld waarin de Staat tot in de haarvaten van het leven van burgers is binnengedrongen.
Tijdens de bijeenkomst in het Europarlement in Brussel op 4 maart kregen toehoorders een donker toekomstbeeld voorgeschoteld, waarin de nieuwe Europese digitale Identiteit met digitale wallet en programmeerbaar geld voor de EU-burgers een sleutelrol zal spelen. In zo’n digitale wallet kunnen allerlei persoonlijke documenten en gegevens worden opgeslagen, zoals een digitaal paspoort of identiteitsbewijs, een rijbewijs, zorgpas, verzekeringsgegevens, diploma’s, bank- en betaalmiddelen, tickets, biometrische gegevens, lidmaatschappen, belastinggegevens en andere officiële documenten die nu nog vaak fysiek of verspreid over verschillende systemen bestaan.
Critici van deze digitale identiteit waarschuwen dat de overheid daarmee inzage krijgt in het koopgedrag, de medische dossiers, het vaccinatiepaspoort en zelfs persoonlijke carbon footprints van mensen. In dat systeem kan de overheid dan ook nog eens sancties opleggen, zoals banktegoeden bevriezen of reizen aan banden leggen, voorzien zij. De klokkenluiders spreker van het einde van de vrije wil en de echte democratie als de ontwikkeling zich doorzet.
“De infrastructuur ligt er”, stelt Christine Anderson. Zij waarschuwt al langer voor de ernstige gevaren van deze electronic identification (eID) op mobiele telefoons. Volgens haar is de Digitale Identiteit heel dichtbij: de nieuwe EIDAS (Electronic Identification, Authentication and Trust Services)-verordening werd in 2024 aangenomen en de implementatie in de EU is al gaande. In 2030 moet in alle lidstaten het systeem beschikbaar zijn. Wettelijk is vastgelegd dat deze nieuwe Europese digitale identiteit vrijwillig is, maar volgens de sprekers is dit een wassen neus. De massa zal razendsnel afhankelijk worden gemaakt van het systeem, net als gebeurde met de QR-code in coronatijd. Gevolg: wie niet meedoet, kan niet meedoen aan de samenleving en zal zich gedwongen voelen alsnog mee te doen.
“Ze proberen het via de achterdeur binnen te brengen”, zei influencer Montgomery Toms. In Groot-Brittannië was hij betrokken bij de massale volksprotesten toen premier Keir Starmer afgelopen najaar aankondigde dat de digitale identiteit verplicht wordt voor mensen die in het Verenigd Koninkrijk willen blijven werken. Starmer kwam op zijn besluit terug na de protesten. “Een schijnbeweging”, stelt Toms, die de bevolking blijft oproepen in verzet te blijven. Ondertussen rukken in Londense straten de gezichtsherkenningscamera’s en andere massa-surveillance-apparaten al op.
Deze week bleek ook dat de ‘vrijwilligheid’ die is geborgd in de EIDAS-verordening weinig voorstelt. De nieuwe Europese antiwitwasautoriteit AMLA (Anti-Money Laundering Authority) stelt dat burgers zich in de toekomst bij de banken verplicht moeten identificeren met het nieuwe Europese digitale identificatiemiddel. Stichting Privacy First, de Nederlandse privacy-waakhond, schreef daarop een brandbrief aan de Nederlandse ministers Eelco Heinen (Financiën, VVD), David van Weel (Justitie & Veiligheid, VVD), Heleen Herbert (Economische Zaken) en de Tweede Kamer met daarin het verzoek de Europese Commissie en AMLA te wijzen “op de verplichtingen die uit de EIDAS-verordening voortvloeien en die niet door de antiwitwasregelgeving te ondergraven. Dit is van groot belang voor de vele mensen in de EU die onvoldoende digitaal vaardig zijn en voor degenen die geen gebruik willen maken van digitale middelen waarvoor apparaten en software van big tech worden gebruikt”, aldus Privacy First.
De Nederlandse advocaat Meike Terhorst, een van de onafhankelijke klokkenluiders die in Brussel sprak, is eveneens geschokt door de nieuwste ideeën van de AMLA. “Zeer ernstig en ongrondwettelijk. Hiervoor ontbreekt elke wettelijke basis. Zo word je als burger schaakmat gezet.” Volgens Europarlementariër Anderson is de eID feitelijk al getest tijdens de coronacrisis in de vorm van QR-codes voor toegang tot restaurants, musea, sportscholen, OV of evenementen. Het was volgens haar voorspel voor een toekomst waarin toegang tot de samenleving afhankelijk wordt van digitale toestemming, gekoppeld aan de eID en de digitale wallet. Volgens Anderson kan normaal leven in de toekomst niet meer zonder eID met digitale wallet op een mobiele telefoon. Het vrije woord komt ook in gevaar, voorspelt ze, omdat machthebbers elk kritisch geluid of politieke commentaar kunnen herleiden als internet alleen nog toegankelijk is met het eID.
De Duitse professor Richard Werner, econoom en bestsellerauteur, sloeg ook alarm. Volgens hem wil de EU uiteindelijk alle geldtransacties kunnen controleren. “Als de infrastructuur er eenmaal is, hebben ze die macht.” De digitale ID wordt verkocht aan burgers als gemak, waarschuwde hij. “Maar het is een machtsgreep.” Hij haalde het Canadese truckersprotest tegen vaccinatieverplichtingen van 2022 aan. Destijds trokken duizenden vrachtwagenchauffeurs in het Freedom Convoy naar de hoofdstad Ottawa en legden de stad wekenlang plat. Toenmalig premier Justin Trudeau greep in met gewelddadige politieoptredens en het bevriezen van bankrekeningen van de chauffeurs. Werner noemt deze financiële controle “een politiek controlewapen van de regeringsleider” die overal vroeg of laat kan worden ingezet.
Terhorst ziet de digitale identiteit uitgroeien tot “de digitale tweeling van elke burger”, oftewel een profiel waarin alles samenkomt: financiën, gezondheid, gedrag. Juridisch ligt dit volgens haar wel ingewikkelder dan vaak wordt voorgesteld: “De Europese Unie is geen staat en geen land. Die hoort niet op de stoel van de lidstaten te zitten”. Landen hebben daarom volgens haar nog altijd de mogelijkheid om te weigeren het systeem te implementeren. “Ik hoop echt dat sommige lidstaten dat ook gaan doen.”
De Amerikaanse Reggie Littlejohn, grondvester en president van de Anti-Globalist Alliance en Women’s Rights Without Frontiers, ziet de toekomst somber in. De mensheid staat volgens haar op een onwaarschijnlijk kruispunt, waarbij burgers in de val zitten van een (digitale) goelag: een extreem repressief gevangenissysteem dat bestond onder Stalin in de communistische Sovjet-Unie. Politieke tegenstanders werden vastgezet in kampen. “Ze kunnen ons laten zwijgen door onze creditcard of bankrekening te blokkeren. “Met gezichtsherkenning, smartcity’s en de totale surveillance over je socialemedia-posts, je medische geschiedenis, je strafblad. Ze stoppen alle informatie bij elkaar op je digitale ID. Ze kunnen wegen hoe ‘betrouwbaar’ of ‘loyaal’ je in hun ogen bent als burger. Dát gaat hier gebeuren, als we ons niet verzetten.” De Europese Commissie bestrijdt overigens die beschuldiging.
Europarlementariër Anderson, de Nederlandse advocaat Terhorst, de Amerikaanse Littlejohn, de Britse influencer Toms en de andere klokkenluiders deden desondanks de indringende oproep kennis over de digitale ID wijd te verspreiden en anderen te waarschuwen en bewust te maken van de gevaren. Volgens Terhorst moeten burgers acuut bezwaar maken als de overheid ongevraagd gegevens aan elkaar koppelt binnen de digitale identiteit.
In China is de digitale ID al gekoppeld aan een digitale wallet en het zogenoemde socialcreditsysteem. Miljoenen Chinezen zijn door verkeersboetes, hun gedrag of kritiek op de Staat op zwarte lijsten terechtgekomen en vervolgens digitaal afgeknepen. Ze kunnen bijvoorbeeld geen tickets meer kopen voor trein of vliegtuig, moeilijker een overheidsbaan krijgen of niet meer in luxe hotels overnachten. Dit indachtig waarschuwen tegenstanders voor de macht van ‘Superstaat Europa’ waarin de EU een dergelijk centraal systeem krijgt, met massa-surveillance als norm en waarbij lidstaten en hun burgers aan de ketting liggen en hun soevereiniteit verliezen.
Het debat hierover speelt zich op meerdere lagen af. Zo laaide vorige week de discussie op toen het Hongaarse veto een nieuwe lening van 90 miljard euro aan Oekraïne blokkeerde. Om meer slagkracht te hebben, stelde premier Rob Jetten daarna dat nationale veto’s van lidstaten op de helling moeten bij gevoelige dossiers. Jettens partijgenoot, de toenmalige D66-staatssecretaris voor digitalisering Alexandra van Huffelen, stemde in 2023 — tegen de wens van de Tweede Kamer — in met de Europese plannen voor de eID en een digitale wallet.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
