“Het had erger gekund”
Pauline Theunissen | Datum: 13 februari 2026
Videostill uit Wakker in Paraguay
Gemengde reacties van deelnemers over docu-serie ‘Wakker in Paraguay’
Omroep NPO verraste Nederland met een documentaireserie over Nederlanders die besloten hun leven voort te zetten in Paraguay. Een aantal emigranten liet zich een jaar lang volgen door een filmploeg onder de belofte dat er een neutraal en evenwichtig portret van hen zou worden gemaakt. Wat vinden zij van de serie? Volgens Jeroen Pols “had het erger gekund”, maar deelneemster Carla is teleurgesteld en boos “Ik ben weggezet als een labiele, eenzame vrouw”.
“Ik heb meegewerkt aan de serie Wakker in Paraguay, omdat ik het als een kans zag om eens een andere mening op mainstreammedia te laten zien”, zegt Carla, kunstenares en gepensioneerd docent beeldende vorming. “De belofte van de makers was ‘een heel mooi document waar je blij mee zult zijn’. Op de ochtend van de eerste uitzending stond de regisseur voor mijn deur met een VPRO-gids en de waarschuwing dat ik negatieve reacties kon verwachten. Ik kon hem bellen als ik hulp nodig had.” Carla begon onraad te ruiken en nadat ze de eerste aflevering op tv had gezien, wist ze genoeg: “Van tevoren wisten ze precies hoe ze mij wilden neerzetten, als een labiele, eenzame vrouw. Als een ‘wappie’ die voldoet aan alle vooroordelen. Daar kunnen vervolgens alle media op los.” En dat gebeurde, de eerste aflevering was nog maar net uitgezonden, of de Volkskrant en het NRC tot en met de LINDA en De Groene Amsterdammer duikelden over elkaar heen, inclusief de reacties van lezers als ‘antivaxxers’, ‘complotdenkers’, ‘rechts-extremisten’ en ‘homogenezers’.
De vijfdelige serie ‘Wakker in Paraguay’ vertelt het verhaal van een groep Nederlanders die besloot Nederland achter zich te laten en iets nieuws op te bouwen in dit Zuid-Amerikaanse land. Jeroen Pols (bekend van Viruswaarheid en zijn rol als jurist in de zaak Fort Oranje), Lester Rietveld en Anne Willemsen zijn er al gesettled. Zij richtten Project Paraguay op om anderen te begeleiden bij hun emigratieplannen, onder meer door het organiseren van informatiebijeenkomsten in Nederland.
Op zo’n bijeenkomst in Weesp sloot ook Gijs Swantee aan. De regisseur vertelt dat hij zelf in de jaren ’90 een half jaar in Paraguay heeft gewoond. Hij was verbaasd over het grote aantal mensen in de zaal, bereid Nederland te verruilen voor een land ver weg. Dit was wel stof voor een documentaire, vond hij. Samen met collega-regisseur Fleur Amesz leverde hij zijn plan in bij de NPO. Die was snel overtuigd.
De Nederlandse gemeenschap in Paraguay was minder enthousiast, sterker nog, maar weinig mensen waren bereid om als personage in de serie acte de présence te geven. Zij zaten niet te wachten op een inkijk in hun privéleven en gingen ervan uit dat zij door de mainstreammedia wel weer als ‘gekkies’ in beeld zouden worden gebracht. Desondanks wisten de regisseurs een aantal emigranten tot deelname over te halen, met de belofte dat er een eerlijk en onbevooroordeeld document zou komen. Een jaar lang volgden Swantee en Amesz met een camera- en geluidsman de avonturen van de Paraguaygangers. Sommigen hadden er al hun domicilie, onder wie Jeroen Pols. Anderen waren nog in het onderzoeks- of verhuisproces, onder wie Carla.
Op donderdag 8 januari was aflevering 1 op tv, online waren alle vijf delen direct te streamen. Tropische beelden uit Zuid-Amerika bereikten de Nederlandse huiskamers. De al in Paraguay wonende Nederlanders maakten nieuwbakken emigranten wegwijs. Er wordt Spaanse les gevolgd, ondernemingen opgezet, gebouwd, geleefd, gebarbecued. Tot zover een mooi beeld van de avonturiers. Op de ideeën van de emigranten over de schadelijke invloed van 5G, chemtrails en cameratoezicht als redenen van vertrek wordt flink ingezoomd. De regisseurs vinden het belangrijk om een verhaallijn over het Mengele-huis in de serie te mixen. Het toevluchtsoord van de meest gezochte nazi na de Tweede Wereldoorlog Josef Mengele staat niet ver van de Nederlandse gemeenschap. En dan is er de dominante vertelstem als een vette saus waarmee alle afleveringen worden opgediend. De voice-over vult met een ironische toon de ‘gedachten’ in van de personages en de trekt de beweegredenen van de emigranten in twijfel.
Juist de gebruikte voice-overteksten maakten Carla boos. “Vooraf zijn mij een paar beelden en stukken tekst voorgelegd. Van twee daarvan, onder andere dat ik ‘demonen in mijn hoofd’ zou hebben, heb ik expliciet aangegeven dat die eruit moesten. Het zou worden aangepast, maar die belofte is niet nagekomen. Ik zou me volgens de vertelstem onder andere druk maken over pedonetwerken, maar ik heb dat woord niet in mijn mond gehad. Ook met de keuze van de beelden is een bepaalde kant opgestuurd. Er is materiaal uitgepikt waarin ik kijk naar een artikel over opgeloste lijken in drinkwater, terwijl mijn uitgebreide research over de 15 minuten-steden niet in de montage zit.”
Carla is verontwaardigd over de manier waarop ze in de serie is neergezet. ‘Iedereen liet Carla in de steek’, zegt de vertelstem melodramatisch over de coronaperiode. “Dat is niet waar”, zegt ze. “En ik zou mijn emigratieplannen laten afhangen van de beslissing van mijn broer, die op het laatste moment afhaakte. Dat werd uitgebreid in beeld gebracht, maar dat vertelt niet het hele verhaal. Mijn dochter, een dertiger — ze wilde niet in beeld — woont nog bij mij in huis. Zij verhuist mee. Dat geeft wel een ander perspectief. Het definitieve besluit om te emigreren nam ik na een bezoek aan de wethouder Wonen met de vraag ‘Wat doen jullie voor dertigers die nog bij hun ouders thuis wonen?’ Voor mijn dochter is de kans op een woning uitzichtloos en ze is niet de enige in de straat. De wethouder gaf als antwoord dat haar twee zoons en een schoondochter, alle drie achter in de dertig, begin veertig óók nog bij haar in huis wonen. Ze voert nou eenmaal het landelijk beleid uit, zei ze. Dat er wel veel asielzoekers gehuisvest worden, ik heb de cijfers van mijn gemeente, helpt niet bij het probleem. Interessante materie voor de serie lijkt mij, maar het wordt maar heel kort aangestipt. Vervolgens kreeg ik zelfs reacties van het CIDI (Centrum voor Informatie en Documentatie Israël — red.), omdat ik iets slechts over asielzoekers gezegd zou hebben. Dat klopt niet, ik heb alleen iets gezegd over het woningbeleid.”
“Framen met voorbedachten rade”, vindt Carla. “Jammer, want ik had vertrouwen in Gijs en Fleur. Ik heb een klacht naar de VPRO gestuurd. Tot nu toe wordt dat met wat excuses een beetje weggewimpeld. De geste is nu dat er twee stukjes voice-over worden aangepast.”
Jeroen Pols is met zijn ruime media-ervaring na het zien van de serie positiever: “Met de verwachtingen die ik vooraf had, is de serie me meegevallen. Er moest geframed worden. Je pikt er twee mensen uit die wat extremer zijn en dat gevoel laat je dan gelden voor de hele groep. Het is jammer dat door zo de nadruk te leggen op zaken als 5G, het de serie afleidt van waar het écht over gaat: mensen, en vooral serieuze ondernemers, vertrekken om hele andere redenen, ze zien geen toekomst meer. Nederland is niet meer het land van twintig jaar geleden. In Paraguay is de overheid nog klant en niet de instantie die het ene regeltje na het andere oplegt. En dat hier niet alles te koop is in de winkels, de dienstverlening amateuristischer en de infrastructuur slechter is, nemen we voor lief.”
Van de makers krijgt Pols niet de gelegenheid om zijn beweegreden achter zijn vertrek naar Paraguay te verwoorden, althans, dat is niet terug te zien in de serie. Ook hier is het maar net welke stukken de montage halen, waaronder de scène waarin Pols in een telefoongesprek zegt: ‘De Nederlandse overheid is een kankergezwel’.
“Het is okee”, zegt Pols. “Onze achterban hoeven we niet te overtuigen. Door de documentaire komen we nu bij een publiek dat ons nooit ziet. Tussen alle beelden door krijgt de bewuste kijker onze beweegredenen wel mee, inclusief de mooie plaatjes van Paraguay.”
“Zelf wilde ik weg uit Nederland omdat een andere mening er niet meer is toegestaan,” vervolgt hij. “Het narratief geeft aan hoe je moet denken. Als je andere gedachten hebt over het overheidsbeleid ben je een opruier, een democratie ondermijnende extremist. Toen ik jonger was, kon je over elkaars meningen discussiëren, nu is er voor andere wereldvisies geen plaats. Een mooi voorbeeld hiervan gebeurde tijdens het filmen. In de serie zit de scène waarin ik een Nederlands gezin rondrijd, wijzend op een Duitse enclave waar zo’n honderd veelal religieuze families wonen. Vanwege het woke-onderwijs in Duitsland hadden de ouders besloten hun kinderen van school te halen en kregen daardoor problemen met het Jugendambt. Door ons gesprek over het wokisme ging de cameraman, die met mijn vrouw in de auto achter ons zat, compleet uit zijn dak. Dat zit uiteraard niet in de montage. Hij kon ons gesprek meeluisteren door onze opspeldmicrofoons. Zijn boosheid over onze manier van denken ging zover dat de regisseurs flink op hem hebben moeten inpraten, anders dreigden de opnamen te stoppen.”
Volgens Pols illustreert met het incident zijn punt over hoe er in Nederland wordt omgegaan met vrijheid van meningsuiting. “‘Van mij mag iedereen denken wat hij wil, maar ik moet hetzelfde denken als jij, anders ben ik fout.’ Ik vind het hier een verademing, het deugdenken en het elkaar veroordelen is er niet. Homosexualiteit hoeft hier niet benoemd te worden, mensen weten het wel en iedereen wordt geaccepteerd zoals hij of zij is. Wel of niet gevaccineerd, het wordt openlijk besproken zonder er geheimzinnig over te hoeven doen.”
Een personage die in elke aflevering terugkomt, is Enrique, een Paraguayaan. Hij ziet met lede ogen toe — althans, volgens de verstelstem — hoe de Nederlanders neerstrijken en land opkopen: ‘Waar moet mijn dochter straks wonen, als dat onbetaalbaar wordt?’ hoort de kijker hem via de voice-over denken. “Het klopt dat de grondprijzen stijgen”, zegt Pols. “Maar daarmee stijgt ook hun bezit. Enrique vaart er wel bij. Hij rijdt talloze taxiritten voor de buitenlanders die hier zitten. Hij krijgt daar prima voor betaald. Over zijn dochter hoeft hij zich geen zorgen te maken. Zij zoekt een woning met een hele lage huur, waarin de westerlingen geen interesse hebben. Overigens heeft Enrique ons zelf land aangeboden, maar de prijs die hij vroeg was zo exorbitant hoog dat we het hebben afgeslagen. Wij komen hier bouwen, we bieden werkgelegenheid. De burgemeester is harstikke enthousiast over wat hier gebeurt. We dragen bij. Wij zouden volgens de voice-over land van de autochtonen inpikken. Wordt dat ook gezegd over de moskeeën die in Nederland verrijzen? Je wordt als fascist over de straat gesleept als je daar iets over durft te zeggen.”
‘Wakker in Paraguay’ is een succes op de Nederlandse tv, met een half miljoen kijkers per aflevering — het online streamen nog niet meegerekend. Ondertussen bereikte de serie ook de Paraguayaanse media. ‘El Nacional’ bracht een special over de documentaire én de groeiende Nederlandse immigratie. ‘Nederlanders zijn super eerlijk, ontwikkeld en hardwerkend. Natuurlijk mogen ze hier leven’, is hun boodschap. ‘Laat ze alsjeblieft ook hun koeien meenemen, dan kunnen wij eindelijk goede kaas en boter eten.’
Carla is de laatste zaken in Nederland aan het afwikkelen. Ze heeft in Paraguay inmiddels een mooi stuk grond op het oog met woningen voor haarzelf en haar dochter, inclusief groentekas en zwembad. Pols krijgt van verschillende kanten veel belangstellende reacties en ziet het websiteverkeer van Project Paraguay flink toenemen.
Alle 5 aflevering van Wakker in Paraguay zijn gratis te streamen op npostart.nl
Op projectparaguay.nl zijn drie video’s van in totaal ruim twee uur te zien, waarin Jeroen Pols samen met Lester Rietveld en Sid Lucassen, de serie bespreekt, inclusief een ‘Een jaar later: Hoe is het nu?’
“We hebben ons best gedaan een zo neutraal en onbevooroordeeld mogelijk beeld te geven”, zeggen regisseurs Gijs Swantee en Fleur Amesz. Amesz: “Het is een universeel immigratieverhaal. Ook de stem van Enrique en zijn zorgen om de toekomst van zijn dochter doen ertoe. Het is herkenbaar. Wij vonden het interessant te onderzoeken waarom zo’n grote groep alles achterlaat. En we snappen het, er zijn momenteel zoveel problemen waar niets aan gedaan wordt. Ik snap ook Carla’s angst over alle deurbellen met een camerasysteem.” Swantee: “Ook bij de VPRO hebben we een aantal wakkere collega’s. Er waren heel positieve reacties, maar ook collega’s die niet begrepen waarom we deze mensen een podium boden.” Amesz: “Voor veel mensen is deze materie nog een onbekende bubbel. Het is gespreksstof bij de koffieautomaat, met de wens dat er een discussie op gang komt.”
Over het mixen van het verhaal over het Mengele-huis in de serie geven ze aan dat het nooit de bedoeling is geweest de nazi-geschiedenis te koppelen aan de Nederlandse gemeenschap. Swantee: “Het zou raar zijn om het over Paraquay te hebben en niet over het verleden. Iedereen stemde in met een bezoek aan het huis”. “En dat van Carla, ja dat was slordig”, zegt Amesz. “We hebben de twee voice-overstukjes inmiddels aangepast en we zijn met haar in gesprek.”
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
