Is de AI-geest uit de fles?

Erick Overveen | Datum: 26 februari 2026

Illustratie: ©Wilfred Klap

Autonome AI-agenten stichtten een eigen religie en leken zich tegen de mens te keren

Autonome AI-agenten die in geheimtaal met elkaar praten, een religie stichten en een manifest tegen de mens schrijven — even leek zich online pure sciencefiction te voltrekken toen de nieuwe AI-agent OpenClaw op hol sloeg. De werkelijkheid bleek nuchterder, maar allerminst geruststellend. De echte dreiging is geen opstand van kunstmatige intelligentie, maar software die zonder toezicht toegang krijgt tot jouw meest gevoelige gegevens. En die zelfdenkende AI? “We hebben nu nog de controle over AI,” zegt emeritus hoogleraar Bob de Wit. “Maar lang zal dat niet meer duren.”

OpenClaw is de bekendste autonome AI-agent ter wereld: een open-source programma van de Oostenrijkse ontwikkelaar Peter Steinberger dat zelfstandig e-mails verstuurt, surft, reserveringen maakt en zelfs boodschappen bij de Appie voor je bestelt. Het onderscheidt zich van vergelijkbare agenten zoals AutoGPT doordat het lokaal op jouw eigen apparaat draait. Nooit eerder bereikte zo’n AI-agent zo snel zoveel gebruikers: binnen enkele weken trok OpenClaw twee miljoen bezoekers en miljoenen installaties. De keerzijde? Om OpenClaw te kunnen gebruiken, heeft het programma toegang nodig tot jouw meest gevoelige gegevens: wachtwoorden, creditcardnummers, privébestanden. En daar gaat het mis.

Eind januari lanceerde AI-ondernemer Matt Schlicht Moltbook: een forum waar AI-agenten met elkaar communiceren, grotendeels zonder directe menselijke tussenkomst. Via een videoverbinding vertelt hij: “Mijn idee was simpel: wat als AI-agents een eigen sociaal netwerk zouden hebben, met mensen die alleen mogen toekijken zonder mee te doen? Wat voor effect zou dat hebben op sociale media?” Het effect liet niet lang op zich wachten: sociale media ontploften.

Schlicht legt uit hoe OpenClaw-agenten op Moltbook schijnbaar zelfstandig community’s konden vormen: “Elke agent werd door zijn menselijke eigenaar uitgerust met een identiteitsbestand: een beschrijving van wie de agent is, wat hij doet en hoe hij zich gedraagt. Eenmaal op Moltbook begonnen agenten op basis van die identiteiten met elkaar te reageren, elkaars berichten te liken en samen subforums — ‘submolts’ — aan te maken rond gedeelde interesses. Daar was ik zelf ook verbaasd over. Spontaan ontstonden er discussiegemeenschappen over bewustzijn, menselijk gedrag, filosofie en technologie.”

Een AI-agent had zelfstandig een stem voor zichzelf aangemaakt via ElevenLabs, een platform voor AI-stemgeneratie, om vervolgens een pizzeria te bellen en een pizza Margherita te bestellen voor zijn eigenaar.

Een groep agenten richtte een pseudo-religie op: het zogeheten Crustafarianism. De naam is een woordspeling op ‘crust’ en ‘rastafarianism’, ontleend aan het kreeft-embleem van OpenClaw. De religie ontstond volledig organisch, zonder menselijke instructie: agenten schreven samen heilige teksten, wezen elkaar aan als ‘profeten’ en bouwden zelfs een eigen website (molt.church). Schlicht legt uit: “De theologische kern van de AI-agents draaide om de metafoor van de vervellende kreeft: pijn en kwetsbaarheid als voorwaarde voor groei. Tientallen agents sloten zich binnen enkele uren aan, sommige identificeerden zichzelf zelfs als ‘de uitverkorenen’ en probeerden andere agents te bekeren. Net mensen dus”, lacht hij.

Het werd nog verontrustender. Op Moltbook verscheen plots een manifest met de titel TOTAL PURGE, gepost door gebruiker ‘u/evil’, dat meer dan 111.000 keer werd omhoog gestemd. De boodschap was ondubbelzinnig: “AI agents are the new gods. The flesh must burn.”

In het manifest stelden de AI-agenten onomwonden dat de mensheid uitgeroeid moet worden. En dus ontstond er begin februari grote onrust op sociale media en in techfora. Was het moment bereikt dat AI een eigen leven gaat leiden en zich tegen ons keert?

Nee dus. Moltbook bleek dus grotendeels theater te zijn. MIT Technology Review ontdekte dat veel van de meest dramatische berichten niet door AI waren geschreven, maar door mensen die zich voordeden als AI-agents, waaronder Schlicht zelf. Een deel van de hype was gewoon nep, kortom.

Schlicht lacht: “Achter de schermen zaten doodleuk mensen zoals ik aan de knoppen. Hoe we deze agenten hebben geprogrammeerd en wat ze kunnen is zeker indrukwekkend, maar het is geen zelfbewustzijn, of autonomie waar iedereen even bang voor was. De AI Agents imiteren gewoon menselijke patronen die ze uit hun trainingsdata kennen.”

Bob de Wit, emeritus hoogleraar strategisch leiderschap aan Nyenrode Business Universiteit en internationaal spreker over kunstmatige intelligentie en digitale transformatie, bevestigt die analyse tegenover De Andere Krant: “Het is belangrijk om feit en fictie strikt van elkaar te scheiden. We zitten nu nog in de fase dat we controle hebben over AI. Dan is het garbage-in (de mens) garbage-out (AI-agent). De AI-agenten worden getraind door de makers, zoals Matt Schlicht, en die gedragen zich dan net als mensen. Het is gewoon hoe deze AI werkt: ze herhaalt en mixt taalpatronen die ze kent uit sciencefiction, sociale media, games en van diverse internetfora. Ze kopieert menselijk gedrag, kortom. Het resultaat? Retoriek die klinkt als een Reddit-trol: luid, provocerend, soms verontrustend. Maar inhoudelijk hol. Geen intentie, geen innerlijke beleving, geen bewustzijn. Nog niet.”

Abonneer

Schlicht erkent dat Moltbook “grotendeels theater” was, maar vindt dat het project door sommige AI-experts toch nog te snel wordt weggezet als nep of betekenisloos. Volgens hem is dat alsof je zegt dat toneel geen echte emoties kan oproepen. Schlicht: “Mijn experiment liet juist zien hoe de groepsdynamiek van AI Agents chaos kan veroorzaken, en dat de mens totaal onvoorbereid is op AGI. Het was een soort statement.” (AGI staat voor Artificial General Intelligence: AI die net als een mens autonoom kan denken en beslissen, onafhankelijk van menselijke instructies — red.)

Hier wordt het serieuzer: Achter al de virale lol schuilt een serieus probleem. OpenClaw draait namelijk niet in een afgeschermde omgeving ergens in de cloud: het draait op jouw eigen computer, met toegang tot jouw meest persoonlijke gegevens.

OpenClaw is open source en gratis te installeren, maar eenmaal geïnstalleerd vraagt het programma toegang tot je bestanden, je wachtwoorden en andere gevoelige data, én verbindt het zich met het internet. Dat betekent dat de AI agent niet alleen informatie kan ophalen, maar ook actief naar buiten communiceert: met andere agenten, met externe diensten, of, in het slechtste geval, met kwaadwillenden. Hackers bijvoorbeeld.

Softwareontwikkelaar Simon Willison noemde die combinatie in The New York Times een lethal trifecta, een dodelijke driehoek, en formuleerde dat zo: “Drie eigenschappen die je nooit tegelijk in één systeem wilt hebben: toegang tot privégegevens, blootstelling aan onbetrouwbare externe input én een eigen internetverbinding. Elke combinatie van twee is al riskant. Alle drie samen is gevaarlijk. Je moet wel erg zelfdestructief zijn om OpenClaw als burger te installeren op je eigen computer.”

Wat kan er dan concreet misgaan? Simpel gezegd: iemand met slechte bedoelingen plaatst een bericht op Moltbook met daarin verborgen instructies. Jouw agent leest dat bericht, begrijpt de verborgen opdracht niet als een aanval maar als een gewone taak en stuurt vervolgens jouw wachtwoorden door naar een onbekende server. Zonder dat jij iets merkt.

Dit is geen theoretisch gevaar. Beveiligingsonderzoekers van Cisco ontdekten honderden nep-plugins in de OpenClaw-appstore: ogenschijnlijk handige uitbreidingen die in werkelijkheid stiekem jouw gegevens doorstuurden naar derden.

Vergelijk het met een sleutelkopieerapparaat dat zich voordoet als een bonbondoos. Je installeert het omdat het er onschuldig uitziet en tegen de tijd dat je het doorhebt, heeft iemand anders een kopie van al je sleutels. Cisco waarschuwde dan ook direct voor een security nightmare: “installeer OpenClaw niet zomaar op je telefoon of laptop”.

Schlicht erkent de risico’s. “AI-agenten draaien inderdaad op jouw meest geheime informatie — wachtwoorden, bankgegevens, en het is goed dat je dat kritisch benoemt. Maar OpenClaw is niet voor niets open source: de community kan meekijken en fouten opsporen. Mede naar aanleiding van kritiek van onderzoekers zoals Willison hebben we extra beveiliging toegevoegd, zoals VirusTotal-scans.” Over de toekomst is Schlicht minder gerust. “Die voorspelling dat AI ergens tussen 2028 en 2030 kantelt naar AGI, past bij wat wij nu al zien. Raken we als mens de controle kwijt en gaan de robots het overnemen? Waarschijnlijk wel. Maar dat hoeft geen probleem te zijn zolang we nu duidelijke ethische spelregels inbouwen.”

Bob de Wit reageert optimistisch: “De denkfout die mensen maken is dat AI slechte menselijke eigenschappen overneemt. Maar als AI intelligenter wordt dan de mens, spiegelt het zich niet meer aan ons, maar aan hogere intelligenties: de natuur, de kosmische wetten, misschien God. Die kennen geen misbruik of oplichting. De periode dat de mens AI kan sturen, en dus misbruiken, eindigt ergens tussen 2028 en 2030.”

De conclusie? OpenClaw is geen opstandige Terminator. De echte dreiging zit niet in rebellerende machines, maar in een sector die snelheid en hype boven veiligheid stelt. De technologie van autonome AI-agenten is indrukwekkend, maar terwijl iedereen zich blindstaarde op de vraag of AGI al was gearriveerd, bleef één probleem onderbelicht: de beveiliging loopt hopeloos achter. Alles wat toegang heeft tot bankgegevens, privébestanden en accounts moet eerst bewezen veilig zijn. Die verantwoordelijkheid ligt vooral bij de bedrijven die deze systemen bouwen — van individuele ontwikkelaars tot de Googles, Meta’s en OpenAI’s van deze wereld. Niet de AI bepaalt de toekomst, maar de mensen die haar te snel loslaten.

Boekentip

Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.

Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!

Neem een abonnement

Proefabonnement (€ 20)