“Laat je niet verleiden tot zelfcensuur”

Toine de Graaf | Datum: 4 januari 2026

Evelien Peeters | mkfotografie

Evelien Peeters van artsen collectief: “Je moet bereid zijn ongemak te verduren”

Internist-endocrinoloog Evelien Peeters richtte eind 2020, samen met anderen, de stichting Artsen Covid Collectief op. Dit kennisplatform — nu bekend als Artsen Collectief — verbond professionals die tegenwicht wilden bieden aan het covidnarratief en riep op tot nuance, open debat en de menselijke maat. Peeters werd een van de meer uitgesproken stemmen binnen medisch Nederland. Ondanks veel tegenstand van collega’s bleef zij trouw aan haar professionele integriteit en innerlijke waarheid, ook al zette zij daarmee zekerheden op het spel. “Ik ben dankbaar voor de coronaperiode, want het heeft mensen teruggebracht naar de essentie waarvoor we leven, naar waar het echt om gaat.”

Het begon vanuit bezorgdheid, in mei 2020. “Ik zag een discrepantie tussen de proportionaliteit van de coronamaatregelen en het ziektebeeld”, blikt Evelien Peeters terug. “Specifieke categorieën werden heel ziek. Risicogroepen die je goed kon definiëren, zoals mensen met obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Het rare was dat je dit niet terugzag in de maatregelen: alcohol bleef overal in de aanbieding, je kon gewoon naar de McDrive en sportscholen moesten dicht. Ik schreef hierover een brief aan collega’s, waarop nauwelijks reactie kwam. Toen heb ik hem online gezet, op LinkedIn.”

Dat gaf een storm aan reacties. “Veel medici herkenden zich in de zorgen die ik uitdrukte. Sommigen benaderden me, waardoor ik dacht: Oké, er is iets dat niet wordt benoemd. Uiteindelijk zijn we via sociale media bij elkaar gekomen: artsen, juristen, wetenschappers, maar ook mensen uit het bedrijfsleven. Dat hebben we een aantal keer gedaan. Heel laagdrempelig deelden we informatie. Eind 2020 vonden we dat een hogere organisatiegraad nodig was en is de stichting Artsen Covid Collectief (nu Artsen Collectief — red.) opgericht.”

De enorme respons op de brief sterkte haar, maar vergrootte ook haar onrust. “Ik had liever gezien dat slimme mensen met veel ervaring hadden gezegd: ‘Je ziet iets over het hoofd — het klopt volledig wat er gebeurt en het kan niet anders’. De onrust maakte wel dat ik actief ging handelen. De verbinding met anderen bracht me in een actiestand die positief was, die tot output leidde. Ik dacht: Oké, dit is zinvol. We probeerden binnen de ernst van de situatie zo positief mogelijk invloed uit te oefenen door weinig gehoorde informatie te verzamelen en te delen, in de hoop op een bredere discussie.”

Haar omgeving hield haar op koers in een spannende tijd. “In het begin heb je mensen nodig die je steeds weer uit je comfortabele bubbel halen. Je ziet iets en maakt je zorgen, maar er is altijd de neiging je kop in het zand te steken. Het is essentieel dat je voldoende mensen om je heen hebt die je kritisch houden — die óók zeggen: ‘Ik heb hier een raar gevoel bij’. Anders is het te gemakkelijk te denken: Het is niet mijn verantwoordelijkheid, ik wacht het wel af. Als medicus word je ook niet per se opgeleid om je in het publieke debat te mengen. We zijn opgeleid in het volgen van landelijke platforms en luisteren naar richtlijnen. Dit week daar faliekant van af. Al ontstonden in veel landen vergelijkbare bewegingen. Het vergt best wat om naar buiten te treden, om dingen te zeggen die niet de algemene mening zijn, want je weet niet wat er gaat gebeuren. Als je je kop boven het maaiveld uitsteekt, kan-ie worden afgehakt. Maar sommige mensen zeiden: ‘Die groeit ook wel weer aan’. Het was spannend en ik vroeg me steeds af: Doe ik het nog goed? En ook: Hoe kan het nou dat zo weinig mensen dit zien? Dat was soms best zwaar om te dragen. Maar het verbinden en het samenzijn met mensen was ongelooflijk waardevol.”

Abonneer

Achteraf waren de risico’s die ze nam, te overzien. “In mijn positie als net gestarte medisch specialist, zonder nog veel dwarsverbanden in die wereld, was ik niet heel kwetsbaar. Ik was bereid er vol in te gaan en desnoods mijn baan te verliezen, en kon daardoor niet echt onder druk gezet worden. Ik heb wel spannende gesprekken gevoerd en had niet graag mijn baan verloren, maar ik hoefde me daarvoor niet in te houden van mezelf. Als je echt vreest voor je baan, hou je misschien je mond. Bovendien: wat ik deed, voelde als het enig juiste om te doen in het licht van de toekomst van onze kinderen. Dat is continu mijn drijfveer geweest. Juist omdat ik nog weinig dwarsverbanden had, voelde ik me vrijer: als ik in veel commissies had gezeten, was het moeilijker voor me geweest, want er wordt gestuurd op zelfcensuur.”

Ze waarschuwt voor mechanismen die erop gericht zijn dat je jezelf censureert. “Men is niet blij met wat je zegt en doet, maar daar echt iets tegen doen, kunnen ze niet. Wat een bedrijf of baas dan nodig heeft, is dat jij jezelf censureert. Ook een groep als de Denktank Desinformatie had daarin een functie, door te klagen over dissidente stemmen in de medische wereld. In hoe meer commissies jij dan zit, hoe vaker je wordt aangesproken door anderen. Als je kiest voor zelfcensuur, doe je dat vaak toch omdat mensen om wie je geeft dat van je vragen. Om daar doorheen te gaan, heb je personen in je directe omgeving nodig die je steunen en je op je pad houden. Je moet bereid zijn dat ongemak — hoe gaan ze reageren? — te verduren. Dat is niet gemakkelijk en kost veel inspanning, maar als je op het goede pad bent en je doet wat er echt toe doet, dan blijft het energie geven.”

Wat heb je hiervan geleerd?
“Laat je niet intimideren. Als er naar je geblaft wordt: nou en? Bouw niet je eigen gevangenis. Laat jezelf niet vastzetten vanuit dreigementen. Ik ging op een gegeven moment herkennen of ik aangesproken werd op de inhoud of op de vorm. Ik heb in die hele periode geen enkel gesprek op de inhoud kunnen voeren met de critici die vonden dat ik niet moest doen wat ik deed. Het ging altijd over de vorm — het was niet ‘handig’ wat ik deed want ze werden daarop aangesproken — en helemaal niet over mijn bezorgdheid. Op zo’n moment wist ik: nu moet ik opletten dat ik me niet laat inperken of mezelf censureer, want dit zijn individuen die mij tot zwijgen willen brengen. Ik heb ook gemerkt, wanneer je gaat staan voor wat je vindt en dat doet vanuit oprechtheid en met respect voor je omgeving, dat mensen je opvangen. Iedere keer, hoe spannend het ook was, gebeurde dat. Hoe meer ik mijn zorgen uitsprak, hoe meer hulp ik kreeg. Terwijl ik vooraf soms dacht: dit wordt mijn ondergang. Daar durf ik anderen wel in aan te sporen: er zullen altijd mensen voor je opstaan, als het echt nodig is.”

Corona heeft jouw innerlijke groei versneld?
“Ja, gigantisch. Het was leren in het wild. Ik ben mijn gevoel voor hiërarchie volledig verloren. Vooraf had ik dat nog wel een beetje, want het hoort bij de artsenopvoeding. Maar iemands positie zegt helemaal niets over wat voor persoon die is en wat voor kennis men heeft. Ik vind dat mensen respect verdienen op basis van wat ze doen. Verlies van hiërarchisch gevoel helpt, om bijvoorbeeld je baas of politici aan te spreken. Ik ben ook dankbaar voor de coronaperiode, want het heeft mensen teruggebracht naar de essentie waarvoor we leven, naar waar het echt om gaat.”