Noodkreet adviescommissies over ‘zelfvermenigvuldigende’ mRNA-prik
Toine de Graaf | Datum: 19 maart 2026
Zorgen over veiligheid voor mens en milieu
De Gezondheidsraad heeft de minister van VWS deze week geadviseerd dit najaar en de herfst van 2027 coronaprikken aan te bieden aan 70-plussers, medische risicogroepen en zorgmedewerkers die direct contact hebben met kwetsbare patiënten. Over de soorten beschikbare prikken meldt het advies niets, maar ook de ‘zelfvermenigvuldigende’ mRNA-prik Kostaive hoort daarbij. De EU keurde deze vorig jaar goed, waarbij een milieurisicobeoordeling bewust achterwege werd gelaten. De overheidsadviescommissie Commissie Genetische Modificatie (COGEM) en haar Duitse zusterorganisatie zijn bezorgd over eventuele risico’s hiervan en pleitten bij de EU alsnog voor een dergelijke beoordeling.
Een van Nederlands minder bekende overheidsadviescommissies is de Commissie Genetische Modificatie (COGEM), gevestigd op het terrein van het RIVM in Bilthoven en wier taken zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer. Dit onafhankelijke wetenschappelijk orgaan adviseert de regering (on)gevraagd over mogelijke risico’s voor mens en milieu van productie en handelingen met genetische gemodificeerde organismen (ggo’s). Haar werkveld omvat de gehele biotechnologie, inclusief medische toepassingen zoals vaccins op basis van ggo’s.
De COGEM bemoeit zich daarom ook met de coronaprikken, zoals met het ‘zelfvermenigvuldigende’ Kostaive dat de Europese Commissie in februari 2025 een handelsvergunning verleende voor gebruik bij volwassenen vanaf 18 jaar. Kostaive, ook bekend als ARCT-154, is in Japan ontwikkeld door Arcturus Therapeutics en Meiji Seika Pharma en werd daar tijdens de najaarscampagne van 2024 voor het eerst ingezet. Dat leidde (inter)nationaal tot een golf van kritiek vanwege mogelijke risico’s. Gewone mRNA-prikken bezitten één vermenigvuldigingsmethode: van één RNA kunnen meerdere spike-eiwitten worden geproduceerd. De zelfvermenigvuldigende ofwel zelfreplicerende mRNA-vaccins zijn gebaseerd op zogenaamde self-amplifying mRNA’s (samRNA’s) en kopiëren het spikegedeelte van het RNA. Door deze extra vermenigvuldigingsstap kan een kleine hoeveelheid RNA een grotere hoeveelheid spike-eiwit genereren.
Na deze Europese markttoelating van Kostaive klom de COGEM in de pen, samen met haar Duitse ‘zustercommissie’: de Zentrale Kommission für die Biologische Sicherheit (ZKBS) in Berlijn. In een gezamenlijke open brief aan de Europese Commissie in mei vorig jaar ventileerden zij hun zorgen over de toelating van Kostaive, omdat deze geen milieurisicobeoordeling heeft ondergaan. Beide commissies onderbouwden hun mening dat een adequate milieurisicobeoordeling van geneesmiddelen op basis van ‘replicons’ zoals samRNA’s cruciaal is. “Zowel om de risico’s voor mens en milieu van zich replicerende moleculen te beoordelen als om het vertrouwen en de acceptatie van geneesmiddelen die met behulp van moderne biotechnologie zijn ontwikkeld, te waarborgen”, meldt de COGEM op haar website.
In de gezamenlijke brief werden concrete risico’s benoemd, zoals de mogelijke vorming van recombinante organismen en virusachtige blaasjes. Recombinatie is een proces waarbij genetisch materiaal (DNA of RNA) wordt uitgewisseld of herschikt, met nieuwe combinaties van genen als gevolg. Virusachtige blaasjes (VLV’s) kunnen zich “in het lichaam verspreiden, hoewel het momenteel onduidelijk is of ze ook op derden kunnen worden overgedragen”, waarschuwden de COGEM en ZKBS.
Welke van beide commissies het initiatief nam voor de gezamenlijke noodkreet richting Brussel, is niet bekend. Maar het is goed denkbaar dat dit de COGEM was. Deze commissie stuurde namelijk al in juni 2024 aan toenmalig minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat een bezorgde brief over een besluit van de Europese Commissie over de status van de zogenaamde ‘virale replicon partikels’ (VRP’s). Dit zijn genetisch gemanipuleerde, virusachtige deeltjes die zichzelf in een gastheercel kunnen vermenigvuldigen of repliceren. De Europese Commissie stelde dat deze VRP’s geen ggo’s zijn, waardoor bij marktaanvragen voor toepassingen met VRP’s geen milieurisicobeoordelingen hoeven plaats te vinden. De COGEM wees de minister erop dat dit EU-besluit “onduidelijkheden oproept, wetenschappelijke en juridische onderbouwing mist en negatieve implicaties heeft op het gebied van veiligheid en het maatschappelijk draagvlak”.
Voor de COGEM was op dat moment nog niet duidelijk of de Europese Commissie deze redenering ook zou toepassen op andere replicons, zoals samRNA’s. Toen Kostaive begin 2025 in de EU werd toegelaten zonder voorafgaande milieurisicobeoordeling, kon daarover geen misverstand meer bestaan en volgde de gezamenlijke brief met de ZKBS. De Europese Commissie reageerde uiteindelijk op de brief. Het was een onbevredigend antwoord voor de Nederlandse en Duitse biotechnologie-commissies, die eind januari een nieuwe brief aan de Europese Commissie stuurden waarin ze opnieuw aandringen op de ontwikkeling van specifieke richtlijnen voor milieurisicobeoordelingen van medische toepassingen met replicons, zoals samRNA vaccins. De COGEM informeerde tegelijkertijd het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over de briefwisseling, en schreef: “De reactie van de Europese Commissie heeft de zorgen van COGEM en ZKBS betreffende de waarborging van de veiligheid voor mens en milieu geenszins kunnen wegnemen.”
De Europese Commissie wil geen duimbreed wijken en vindt milieurisicobeoordelingen bij zelfvermenigvuldigende mRNA-vaccins niet nodig, in tegenstelling tot de COGEM en ZKBS die bezorgd zijn. Kritische artsen uiten al jaren hun zorgen over de gezondheidsrisico’s van deze nieuwe generatie mRNA-prikken. “Het gevaar van deze innovatie is dat problemen die geassocieerd zijn met de mRNA-vaccins óók worden vermenigvuldigd”, waarschuwde het Artsen Collectief in 2024. “Zo wordt bijvoorbeeld de dosering nog moeilijker in de hand te houden dan bij de mRNA-vaccins al het geval was. Ook lijkt er weinig controle over de plaats waar de vermenigvuldiging optreedt als het vaccin ontsnapt van de injectieplaats, wat doorgaans in meer of mindere mate het geval blijkt te zijn. Ten derde is de vraag hoe lang het spike-eiwit geproduceerd gaat worden in het lichaam. Bij de huidige mRNA-vaccins is dat al veel langer dan aanvankelijk werd gedacht, en met een extra vermenigvuldigingsstap zou dat nog veel langer kunnen zijn.”
In het Verenigd Koninkrijk is Kostaive — onder de naam Zapomeran — afgelopen januari goedgekeurd voor gebruik als booster bij volwassenen. Daarmee voegde het land zich bij Japan en de EU. In de VS wacht Kostaive nog altijd op markttoelating. Zolang Kennedy daar gezondheidsminister is, ligt verandering van die status niet voor de hand. Toen de Europese Commissie een jaar geleden de loper uitrolde voor de innovatie mRNA-prik, spraken medestanders van Kennedy er schande van tegenover nieuwsmedium The Defender. Zo noemde Karl Jablonowski, senior onderzoeker bij het ooit door Kennedy opgerichte Children’s Health Defense, het een “zorgwekkende” technologie omdat het mRNA zich oneindig blijft vermenigvuldigen. Volgens hem staat het gelijk aan “elke dag gevaccineerd worden voor de rest van je leven”. Desondanks werken diverse bedrijven in de wereld aan de ontwikkeling van samRNA vaccins. ⎯
Afgelopen dinsdag verscheen het advies van de Gezondheidsraad over de nieuwe najaarsprikcampagne tegen covid-19. Opvallend is dat de Raad de minister van VWS adviseert de leeftijd voor coronavaccinatie te verhogen van 60-plus naar 70-plus. “Uit onderzoek naar de ziektelast in 2023 en 2024 blijkt dat het risico op ziekenhuisopname toeneemt vanaf 70 jaar”, luidt het onderliggende argument.
Daarnaast is het advies om, net als afgelopen jaren, de prikken ook aan te bieden aan mensen van 50 tot en met 69 jaar uit medische risicogroepen en aan volwassenen en kinderen uit medische hoogrisicogroepen. Tevens kunnen zorgmedewerkers die direct contact hebben met kwetsbare patiënten zich weer laten prikken “ter bescherming van patiënten”. Opmerkelijk is dat het advies ook geldt voor het najaar van 2027.
Het advies onthult dat afgelopen najaar sprake was van een belabberde opkomst: slechts 42 procent van de 60-plussers kwam opdagen in de prikstraten. De Raad adviseert daarom om iedereen die voor vaccinatie in aanmerking komt “goed te bereiken, de uitnodiging en informatie af te stemmen op het individu en vaccinatie zo laagdrempelig mogelijk aan te bieden”. Het komt kennelijk niet op bij de vaste commissie Vaccinaties van de Gezondheidsraad dat veel burgers het niet meer vertrouwen na de bijwerkingengolf van de afgelopen jaren.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
