Overheid misleidt publiek over vol stroomnet
Bert Weteringe | Datum: 28 maart 2026
Fotografie: Henk Hulshof
Burgers draaien op voor problemen stroomvoorziening veroorzaakt door zonneparken en windturbines
Vanaf 2028 moeten huishoudens meer betalen voor stroomverbruik tijdens piekuren om netcongestie te bestrijden. Volgens de Rijksoverheid komt die netcongestie vooral door warmtepompen en elektrische auto’s. Een analyse van De Andere Krant toont echter aan dat de piekvraag in die uren de afgelopen zeven jaar niet structureel is gestegen. Experts verklaren tegenover deze krant dat netcongestie niet wordt veroorzaakt door huishoudens, maar door zonneparken en windturbines. De problemen zullen in de nabije toekomst verergeren door de komst van datacenters, waterstoffabrieken en batterijparken. Met hogere tarieven voor particulieren wordt volgens hen vooral voor deze grootverbruikers ruimte vrijgemaakt op het net.
Netbeheerders en de Rijksoverheid waarschuwen dat het Nederlandse stroomnet elke namiddag en avond kraakt in zijn voegen. “Nederland elektrificeert sneller dan ooit. De stroomvraag stijgt harder dan het net kan bijbenen”, zo meldt Netbeheer Nederland op zijn website. Volgens de branchevereniging van de elektriciteit- en gasnetbeheerders in Nederland wachten er ruim 14.000 grootverbruikers, zoals bedrijven, winkels, supermarkten en scholen, op een aansluiting voor afname bij de regionale netbeheerders. Netbeheerder Enexis waarschuwt dat er in de meeste gevallen niet eerder capaciteit is dan in 2030.
Het NOS Journaal neemt het slechte nieuws met roodkleurende landkaartjes en alarmerende berichten over oplopende wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen klakkeloos over. “Alle ruimte wordt gebruikt door mensen met een bestaande aansluiting die meer elektriciteit zijn gaan gebruiken. Dat kan gaan om de aanleg van warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto’s”, aldus de NOS op 12 februari.
De overheid stuurt daarom sinds eind 2024 aan op gedragsverandering van huishoudens. Met de campagne Zet ook de knop om: anders omgaan met energie begon zij via tv- en radiocommercials, online video’s, buitenreclame en sociale media op te roepen tijdens piekuren (tussen 16:00 en 21:00 uur) minder stroom te gebruiken. “We gebruiken steeds meer elektriciteit op hetzelfde moment, waardoor het stroomnet overbelast kan raken. Veel apparaten, zoals warmtepompen of laadpalen, kunnen eenvoudig minder hard of eerder of later op de dag worden aangezet”, zo wordt gesteld. De campagne werd van half december tot februari herhaald.
Kennelijk was het nog niet genoeg. Om het gedrag van huishoudens nog meer te beïnvloeden, heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) — het bevoegd gezag om de regels en tarieven voor het elektriciteitsnet vast te stellen — op 13 februari in haar rapport Focus op Energie bekend gemaakt dat de nettarieven voor huishoudens in 2028 tijdens de piekuren zullen worden verhoogd. “Met een tijdafhankelijk nettarief voor kleinverbruikers, waaronder de huishoudens, moet het gebruik van het elektriciteitsnet in de piek verder afnemen, wat tot een beter netgebruik leidt”, zo stelt ACM als motivatie in haar rapport. Persvoorlichter Tjitte Mastenbroek stelt dat er sinds januari 2025 al een tijdafhankelijk nettarief voor grote bedrijven geldt op het landelijke net.
Maar klopt het wel dat huishoudens en particulieren door de piekvraag* de netcongestie veroorzaken? Om dit te controleren voerden wij een analyse uit op basis van de beschikbare gegevens van het ENTSO-E, het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit, dat is opgericht op grond van EU-wetgeving. Daarbij maakten we gebruik van ruim 41.000 uren aan data over het landelijk stroomverbruik van Nederland.
Uit onze analyse blijkt dat er in zeven jaar tijd — van 2019 tot en met 2025 — geen structurele stijging van de piekvraag tussen 16:00 en 21:00 uur zichtbaar is, iets wat wel zichtbaar had moeten zijn als warmtepompen en elektrische voertuigen de piekvraag extra zouden optillen, zoals beweerd wordt door Netbeheer Nederland en de overheid. De hoogste piekvraag werd bereikt in 2023 met een waarde van iets boven de 20 gigawatt. In 2024 en 2025 lag de gemeten piekvraag in beide jaren op 19,48 gigawatt en was daarmee zelfs lager dan in 2023.
Tegelijkertijd laat data van het CBS zien dat Nederland sinds 2008 geleidelijk minder elektriciteit is gaan gebruiken. Voor kenners is dit geen verrassing, omdat in heel West-Europa een vermindering van elektriciteitsgebruik is te zien, hoofdzakelijk door het vertrek van energie-intensieve industrie naar het buitenland. Het totale, netto elektriciteitsverbruik in Nederland daalde van 123 terawattuur per jaar in 2008 naar 119 terawattuur per jaar in 2024. Dit ondersteunt het feit dat de toename van het aantal warmtepompen en elektrische voertuigen de piekvraag de afgelopen zeven jaar niet heeft verhoogd. Daarmee kan worden geconcludeerd dat huishoudens al anderhalf jaar lang worden misleid door de overheid, netbeheerders en de NOS en dat de door ACM gestelde verhoging van de nettarieven in 2028 onnodig is.
De Andere Krant legde deze bevindingen voor aan een onafhankelijk expert op het gebied van nutsvoorzieningen en energiesystemen. Deze expert werkte voor grote energieconcerns en voert nu namens zijn eigen adviesbureau arbitrage- en verzekeringszaken over energie-installaties van bedrijven. Hij stond ons te woord onder voorwaarde van anonimiteit en daarom noemen wij hem hier Johan: “Mijn anonimiteit is van belang om enig mogelijk conflict met arbitragezaken te vermijden”, verklaart hij. Onze bevindingen zijn voor hem een bevestiging van wat hij al zeker twee jaar naar buiten brengt op sociale media. “Er bestaat nu geen netcongestie op afname van elektrisch vermogen. Zeker niet in het hoogspanningsnet van landelijk netbeheerder TenneT en misschien maar heel beperkt lokaal in de distributienetten”, zo stelt hij. “De gesuggereerde congestie op afname van elektrisch vermogen is in zijn geheel een gevolg van de ideologie om alle energie uit olie, kolen en gas te vervangen door elektriciteit die met zonneparken en windturbines moet worden geproduceerd.” Hij legt uit dat zonneparken en windturbines zorgen voor netcongestie, omdat zij op onregelmatige tijdstippen meer stroom produceren dan het net kan transporteren. “Als je nu per direct stopt met het bijbouwen van nog meer wind en zon, dan is er geen enkel netcongestieprobleem en bestaat er dus ook geen noodzaak voor uitbreiding van het elektriciteitsnet.”
Johan bestudeerde de diverse congestieonderzoeken die door TenneT en de regionale netbeheerders Liander, Enexis en Stedin zijn uitgevoerd, zoals het Congestieonderzoek Noord-Holland 2025. Hierin wordt gesteld dat de transportcapaciteit van het stroomnet volloopt door een explosie van aanvragen voor onder andere laadpalen, warmtepompen, datacenters en grootschalige verduurzaming. Johan komt echter tot een heel andere conclusie. Volgens hem wordt de huidige netcongestie veroorzaakt door terugleverpieken op het net van grootschalige zonne- en windturbinevelden. “Daarnaast ontstaat er op papier in de toekomst een congestieprobleem op afname van elektrisch vermogen door de uitbreiding van energie-intensieve datacenters, gewenste waterstoffabrieken en grootschalige batterijopslagsystemen”, stelt hij.
Illustratie: Leon Baaren aka The Artoonist
Het zijn vooral enorme datacenters die de komende jaren voor extra problemen gaan zorgen. In de kop van Noord-Holland wordt bijvoorbeeld hard gewerkt aan de ontwikkeling van Microsoft Datacenter Campus Middenmeer. Op dit moment staat daar voor 270 megawatt aan opgesteld vermogen voor data-opslag en Microsoft kondigde in september de volgende fase aan in de ontwikkeling. De campus moet worden uitgebreid van tien naar zestien afzonderlijke datacenters met 120 noodstroomgeneratoren. Daarmee vraagt de Microsoft Campus meer vermogen dan de gemeentes Hoorn, Enkhuizen, Medemblik, Drechterland en Stede Broec bij elkaar. Volgens de Rapportage systeemstudie energie-infrastructuur Noord-Holland die in 2019 door adviesbureau CE Delft werd gepubliceerd, moet rekening worden gehouden met een verdere uitbreiding van de Microsoft Campus tot 890 megawatt in 2030. Dat is ruim driemaal zoveel als nu en evenveel als de vermogensvraag van heel Amsterdam in 2020. “De datacenters in Middenmeer zijn allemaal directe klanten van Tennet op het hoogspanningsnet en krijgen voorrang boven de kleine bedrijven en de huishoudens. De enorme geplande groei van datacenters zorgt in Noord-Holland voor netcongestie op afname van elektrisch vermogen”, aldus Johan.
Om in de nabije toekomst ruimte op het net te maken voor deze grote partijen, moet het gebruik van huishoudens door de invoering van piektarieven worden teruggedrongen. Aangezien er geen stijging van de landelijke piekvraag is, lijkt dit een beleidskeuze uit gemak, in ieder geval niet uit rechtvaardigheid. Mensen zijn nu eenmaal gemakkelijker te sturen dan grote elektriciteitsafnemers zoals datacenters, of grote leveraars zoals zonne- of windturbinevelden. Maar eerlijk beleid begint bij eerlijke diagnose. En de diagnose op basis van de feitelijke data is glashelder: huishoudens veroorzaken geen stijgende nationale piek — de hoge afname van elektriciteit door datacenters in de nabije toekomst en de sterk wisselende levering door zonnepanelen en windturbines wel.
* In dit artikel wordt met de piekvraag het gevraagde vermogen op het drukste moment bedoeld, uitgedrukt in gigawatt (GW).
In een reactie op ons verzoek op commentaar, stelt Netbeheer Nederland dat “het klopt dat je in de statistieken geen overschrijding van de pieken ziet”. De woordvoerder zegt dat “het gaat om de grootte van de toekomstige vraag, waarop de huidige infrastructuur niet berekend is. Daarbij is netcongestie vooral een uitdaging op lokaal niveau”. De woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat kon niet voor de deadline van deze krant reageren.
Bedrijven worden eerst gestimuleerd over te stappen van gas op elektriciteit en worden vervolgens op de vingers getikt als ze te veel stroom afnemen. Klanten van netbeheerder Liander ontvangen al sinds eind 2023 dreigende e-mails wanneer zij het gecontracteerd vermogen van hun aansluiting overschrijden. Dit blijkt uit mailwisselingen van Roderick Thijssen, eigenaar van adviesbureau Rosa Energy Services met de netbeheerder. Het gaat onder andere om voetbalvereniging Always Forward en Bakkerij Otten uit Hoorn, die beide zijn ‘verduurzaamd’. Always Forward liet warmtepompen installeren en Bakkerij Otten verving de gasoven voor een elektrische oven. Beide overschreden daarmee hun gecontracteerd vermogen, zo stelt Liander. “Afhankelijk van de situatie kan Liander een juridische procedure starten om naleving van de aansluit- en transportovereenkomst te vorderen. In dat geval verzoeken wij de rechter toekomstige overschrijdingen van het gecontracteerde transportvermogen te verbieden met het opleggen van een dwangsom”, zo valt te lezen in een van de vele mails die Thijssen namens zijn klanten van Liander ontvangt.
“Waar tot enkele jaren geleden eenvoudigweg de hoogste vermogenspiek van een klant werd bijgesteld en die ongewijzigd een jaar bleef staan, doen regionale netbeheerders nu vaak of men het stroomnet in gevaar brengt”, aldus Thijssen. “Wij zien tegenwoordig legio mails van regionale netbeheerders die klanten dreigen met juridische stappen als men het waagt om ook maar 1 kilowatt aan hoger vermogen af te nemen dan afgesproken. Er zijn inmiddels mensen zover dat ze een rechtszaak tegen Liander dreigen aan te spannen.”
Roderick Thijssen adviseert onder anderen particulieren, stichtingen, sportclubs en ondernemers over de energiekosten. Ook is hij regelmatig te zien in de media, zoals RTL Nieuws. Thijssen ziet in zijn werk dagelijks wat de gevolgen van het elektriciteitsbeleid zijn. “Zo staat bijvoorbeeld een grote hotelgroep uit Amsterdam voor de uitbreiding van circa tien hotels op de wachtlijst voor een aansluiting, net als menig andere klant met een aansluiting voor grootverbruik. De ‘oplostermijn’ die wordt gecommuniceerd door netbeheerder Liander is eind 2031. De economie loopt behoorlijk schade op door de beperkingen”, zo stelt hij. “Zo kunnen nieuwe aansluitingen niet gelegd worden, bestaande aansluitingen kunnen niet worden vergroot of het gecontracteerd vermogen kan niet verhoogd worden.”
“Als dus blijkt dat die economische schade ontstaat doordat men vermogen reserveert voor de aanleg of uitbreiding van zonne- en windparken, datacenters en grootschalige batterijopslag, moet men dit eerlijk ventileren en niet net doen voorkomen of dit komt door de elektrificatie en de toename van verbruik, want dat is dus aantoonbaar niet het geval. Daarnaast stijgen de regionale netbeheerkosten en de energiebelasting — met name op gas. Men doet het voorkomen of de netverzwaringen en kosten nodig zijn voor meer afname van elektriciteit, maar dat is dus niet zo.” Thijssen noemt daarom de overheidscampagne Zet ook de knop om: anders omgaan met energie “een beetje vals”.
Megawindturbines die de leefomgeving van mens en dier verpesten‚ ‘nulemissiebeleid’ waardoor ondernemers de stad niet meer in kunnen met dieselbusjes‚ smart city-apparaten zoals 5G‚ wifi-trackers en sensoren in lantaarnpalen die de privacy en gezondheid van burgers aantasten‚ wateroverlast als gevolg van ‘vernattingsbeleid’‚ wolven die recreatie onmogelijk maken‚ de komst van oefenterreinen voor Defensie — op allerlei manieren wordt de leefomgeving van burgers bedreigd. Steeds meer mensen komen hiertegen in verzet. Ze spreken in bij raadsvergaderingen of zetten acties op touw om de controle over hun omgeving terug te pakken.
Wij zijn ervan overtuigd dat burgers op lokaal vlak veel kunnen bereiken. Zeker als we verbinding maken met elkaar. Daarvoor is deze nieuwe rubriek bedoeld. Hierin belichten wij wekelijks een lokaal initiatief waarmee burgers zich teweerstellen tegen plannen die hun leefomgeving aantasten. Alle initiatieven zullen bij elkaar worden gebracht op een aparte website van De Andere Krant (in ontwikkeling). Wij hopen dat mensen hierdoor elkaar weten te vinden en niet zelf steeds opnieuw het wiel hoeven uit te vinden.
Ben jij bezig met een lokaal initiatief waarvoor je aandacht wilt vragen en dat ook voor mensen elders in het land relevant is? Neem dan contact op met de redactie: redactie@deanderekrant.nl o.v.v. De Grote Verbouwing.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
