Studie over infrageluid windmolens legt bom onder energietransitie
Bert Weteringe | Datum: 4 maart 2026
Illustratie: Leon Baaren aka ©The Artoonist
“De veilige afstand tot woningen voor grote turbines is vijf tot tien kilometer”
Zweeds onderzoek naar infrageluid van windturbines kan grote gevolgen krijgen voor de Nederlandse energietransitie. Infrageluid — geluid net buiten de gehoorgrens — veroorzaakt klachten zoals migraine, oorsuizen, concentratieproblemen en slaapstoornissen. Uit het onderzoek blijkt dat dit geluid veel verder draagt dan eerder aangenomen. Hoofdonderzoeker Ken Mattsson adviseert geen windturbines te plaatsen binnen 5 tot 10 kilometer van woningen. In ons land worden de installaties al op 260 meter van een woning gebouwd. Bij een afstandsnorm van 1 kilometer zou hier nauwelijks ruimte overblijven voor turbines.
Voor vrijwel alle vormen van geluidshinder zijn er regels, maar voor het door windturbines geproduceerde laagfrequente en infrasone geluid — ook wel infrageluid genoemd — is dat niet het geval. Het gaat om geluid met een zeer lage frequentie van nul tot twintig trillingen per seconde dat wel voelbaar maar niet hoorbaar is, vergelijkbaar met de bas in een club die je in je lijf voelt. Het gaat dwars door muren en kan zich over afstanden van meer dan 10 kilometer verspreiden. Een windturbine produceert dit ‘onhoorbare lawaai’ wanneer de rotorbladen de mast passeren — bijna elke seconde.
“De onnatuurlijke kenmerken van het infrageluid van windturbines, dat voortkomt uit de herhaalde pulsen, kunnen bijdragen aan de symptomen die in de omgeving van windturbines worden gemeld”, zo stelt Ken Mattsson, hoogleraar Scientific Computing aan de Uppsala Universiteit in Zweden in een op 5 februari gepubliceerd artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Applied Acoustics. Daarmee doelt Mattsson op gezondheidsproblemen zoals slaapstoornissen, migraine, oorsuizen, concentratieproblemen en stress. Hoewel er wetenschappers zijn die de schadelijkheid van infrageluid in twijfel trekken (zie kader), stelde Mattsson onlangs in een lezing “dat er nog geen onderzoek is dat aantoont dat infrageluid van windturbines veilig is”.
Door zijn baanbrekend onderzoek is er nu hernieuwde aandacht voor het onderwerp. Mattsson is gespecialiseerd in voortplanting van geluidsgolven en doet daar al meer dan 25 jaar onderzoek naar. Hij ontwikkelde SoundSim360, een geavanceerd model voor realistische berekeningen van geluidsvoortplanting, waarmee infrasoon en laagfrequent geluid nauwkeurig kan worden gemodelleerd. Het model houdt onder andere rekening met de atmosferische condities en het terrein en verschilt daarmee van de manier waarop de huidige nationale modellen de geluidscontouren van windturbines berekenen. De gangbare nationale modellen onderschatten volgens Mattsson dan ook vaak ‘aanzienlijk’ de infrasone en lage frequenties.
Het onderzoek van Mattsson werpt een geheel nieuw licht op de intensiteit en verspreiding van infrageluid. “De resultaten tonen aan dat moderne, grootschalige windturbines aanzienlijk hogere infrageluidsniveaus genereren dan die welke worden gemeld voor oudere, kleinere turbines”, zo stelt hij in de publicatie. Hij komt uit op een verschil dat kan oplopen tot meer dan 20 decibel — honderd keer luider — en benadrukt daarbij dat infrageluid van windturbines niet hetzelfde is als geluid van verkeer, industrie en natuurlijk infrageluid door bijvoorbeeld de wind. Hij beschrijft de verspreiding van laagfrequent geluid door windturbines in stedelijke omgevingen als “een potentieel risico voor de gezondheid en het milieu”.
Om het SoundSim360 model te valideren, voerde Mattsson met een team onderzoekers meerdere malen metingen uit bij twee Zweedse windturbinevelden. Niet alleen leverde dit de benodigde data op, maar ook ondervonden de onderzoekers zelf wat langdurige blootstelling aan infrageluid kan veroorzaken. “Na de eerste infrageluidsmetingen kregen twee van ons last van slaapstoornissen en migraine. Deze symptomen traden op nadat we waren blootgesteld aan infrageluidsniveaus van iets meer dan 95 decibel rond de 1 Hz-frequentieband (de passage van de rotorbladen langs de mast — red.) gedurende ten minste vier uur”, zo valt te lezen in de publicatie. “Het is onder specialisten algemeen bekend dat onhoorbaar infrageluid migraine kan veroorzaken bij mensen met een gevoeliger zenuwstelsel”, zo vervolgt Mattsson. Volgens de hoogleraar tonen wetenschappelijke studies aan dat 1 op de 3 mensen vatbaar is voor migraine, maar de mate van gevoeligheid is zeer individueel. “Er zijn nieuwe studies die het effect van onhoorbare infrageluiden in verband brengen met hersenactiviteit. Recentere studies tonen ook aan dat veel dieren zich meer dan 5 km van windturbines verwijderen, met name herten en vogels.”
Het onderzoek van Mattsson bevestigt dat windturbines krachtige infrasone componenten genereren, die veel verder reizen dan vaak aangenomen. Het infrasoon geluid wordt niet gedempt door lucht en onder bepaalde atmosferische condities kan het zelfs versterkt worden, zo redeneert Mattsson. Op basis van SoundSim360-berekeningen en de mogelijke fysiologische reactie bij langdurige blootstelling stelt Mattsson dat “een veilige afstand voor windturbines tot woningen 5 tot 10 kilometer zou moeten zijn”. Ter vergelijking: in Nederland worden windturbines soms zelfs al op een afstand van 260 meter van een woning gebouwd.
Jan-Jaap Tiemersma, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging Omwonenden Windturbines (NLVOW) — een belangenvereniging voor omwonenden van windturbines — stelt aan de hand van het werk van Mattsson dat er maar één conclusie mogelijk is: “Infrageluid is in Nederland onterecht vergeten”. Hij stelt dat het voorzorgsprincipe zou moeten worden toegepast: “Het RIVM moet sluitend bewijs hebben dat er geen gezondheidsklachten optreden, maar dat hebben ze niet. Als het infrageluid zo onderschat is, dan hebben ze het allemaal fout gedaan. Infrageluid moet worden toegevoegd aan de windturbinebepalingen.”
Vier windturbinekritische verenigingen uit België, Frankrijk en Duitsland dienden in 2021 een petitie in bij de PETI-commissie, een afvaardiging van het Europees Parlement die petities van Europese ingezetenen onderzoekt. Daarin pleitten zij voor Europese normen voor infrageluid van windturbines. De petitie werd ontvankelijk verklaard, maar lag jaren in de la. In 2025 bracht nieuw wetenschappelijk bewijs, waaronder het onderzoek van Mattsson, de petitie terug op de agenda. PETI nam de petitie eind september unaniem aan en de Europese Commissie heeft een schriftelijke reactie toegezegd. Dit kan de weg openen voor wijzigingen in EU-richtlijnen en een doorbraak betekenen in het Europese windturbinebeleid, zo schrijft de Uppsala Universiteit in een nieuwsbericht van 27 november op haar site.
Mattsson presenteerde zijn werk in oktober tijdens een openbare lezing in Kopenhagen en verwierf daarmee de aandacht van de Scandinavische pers, activistische platformen, YouTube-kanalen en Europese bewonersorganisaties zoals de NLVOW. Terwijl het windturbinedossier politiek gevoelig ligt vanwege de ingrijpende gevolgen voor vergunningen, afstanden en lopende projecten, tonen academische bronnen in het tijdschrift Journalism and Media dat internationale media-aandacht voor extra druk op de besluitvorming van de Europese Commissie kan zorgen, hoewel dit niet officieel wordt erkend door de Commissie.
Tiemersma van de NLVOW is optimistisch. “We denken dat het serieus wordt opgepakt. Dan komt het erop aan wat de Europese Commissie durft te besluiten. Ik denk dat ze gaan stellen dat de energietransitie gevaar loopt.”
Van slapeloosheid tot migraine en gevoelens van stress: de Amerikaanse arts en bioloog Nina Pierpont betitelde gezondheidsklachten door infrageluid in 2006 tijdens een getuigenis voor de staat New York als het ‘windturbinesyndroom’, een term die daarna wetenschappelijk is geaccepteerd. Pierpont deed samen met een arts in Engeland en in Australië onderzoek naar het windturbinesyndroom. De artsen constateerden dat de symptomen bij mensen begonnen wanneer lokale windturbines in werking traden en verdwenen wanneer de turbines werden uitgeschakeld of wanneer iemand zich buiten het gebied bevond. Pierpont publiceerde in 2009 het peer-reviewed rapport Wind Turbine Syndrome over haar onderzoek.
Hoewel verschillende wetenschappelijke publicaties het windturbinesyndroom bevestigen, is ook bekend dat niet iedereen in de buurt van de installaties deze symptomen ondervindt. “De gevoeligheid voor laagfrequente trillingen in het lichaam of de oren varieert sterk van mens tot mens en is daarom slecht begrepen en het onderwerp van veel discussie”, zo stelt Pierpont in haar werk. De windindustrie heeft deze variatie aangegrepen om het windturbinesyndroom weg te zetten als een ‘psychologisch effect’ en het onderwerp niet serieus te nemen. “In tegenstelling tot wat de windindustrie beweert, voelen sommige mensen storende hoeveelheden trillingen of pulsaties van windturbines en kunnen ze in hun lichaam, vooral in hun borstkas, de slagen van de bladen die langs de torens draaien voelen, zelfs als ze deze niet kunnen horen of zien”, zo stelt Pierpont.
Frits van den Berg is een van de grondleggers van de huidige Nederlandse geluidsnormen en is momenteel nog actief als adviseur op het gebied van omgevingsgeluid. Hij promoveerde in 2006 aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderwerp windturbinegeluid. In zijn proefschrift The sound of High Winds heeft hij veel aandacht voor het geluid dat de windturbines produceren. Uit zijn reactie naar De Andere Krant blijkt de sterke wetenschappelijke verdeeldheid over dit onderwerp.
Zo gelooft hij niet dat infrasoon geluid van windturbines kwaad kan: “Het effect van infrageluid is niet uitgebreid onderzocht omdat daarvoor geen aanleiding was: het was altijd al aanwezig en daarvan was geen enkel effect op mensen bekend. Dat je er ziek van kunt worden, is vooralsnog speculatie”, benadrukt hij. “Om dat serieus te nemen zou er duidelijker bewijs moeten komen dat infrageluid de oorzaak is van die gezondheidseffecten. Uit onderzoek dat wel is gedaan, blijkt dat niet.”
Dat bij moderne windturbines met name ’s nachts extra hinderlijk geluid wordt geproduceerd met een ritme dat gelijk is aan het passeren van de bladen langs de mast, erkent Van den Berg. “De hoeveelheid geluid verandert niet, maar wordt vervelender”, stelt hij. “Dan is het net zo hinderlijk alsof het een paar decibel meer is. Mattsson heeft op zich gelijk dat dat ritme bij grotere windturbines naar lagere frequenties gaat, so what denk ik. Mensen kunnen het immers toch al niet waarnemen.”
Van den Berg betwijfelt dan ook of het werk van Mattsson gaat leiden tot aanpassing van de Europese regelgeving. Desondanks zegt hij het een prima zaak te vinden dat er opnieuw naar het geluid van windturbines gekeken wordt. “Wat mij betreft mag het geluidsniveau van windturbines ook wel wat lager. Afgezien daarvan kunnen we voor een aparte beoordeling van laagfrequent geluid bijvoorbeeld de Deense norm voor laagfrequent geluid overnemen. Deze is al een paar keer toegepast in Nederland.”
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
