Voor de VS draait alles om de strijd met China
Karel Beckman | Datum: 15 maart 2026
Illustratie: Leon Baaren aka The Artoonist
Aanval op Iran past in Amerikaans streven naar wereldhegemonie
De Amerikaanse-Israëlische oorlog tegen Iran wordt vooral beschouwd als een initiatief van Donald Trump en Benjamin Netanyahu om de Iraanse bedreiging voor Israël uit te schakelen. De oorlog is minstens zozeer onderdeel van het langetermijnbeleid van de VS dat is gericht op economische en militaire wereldhegemonie. Voor de Amerikanen staan al hun geopolitieke activiteiten in het teken van de strijd tegen de grote rivaal China en in mindere mate Rusland.
In de Amerikaanse Nationale Veiligheidsstrategie die in december vorig jaar werd uitgebracht, staat een tussenzinnetje dat niet veel aandacht heeft gehad. De Veiligheidsstrategie is erop gericht om China’s economie “in de richting te sturen van meer binnenlandse consumptie”, zo staat er in het rapport. Dat, stellen analisten, is een eufemisme voor wat de Amerikanen beschouwen als het ultieme doel van hun geopolitiek: China moet terug in zijn hok. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verwoordde het duidelijk bij zijn aantreden begin vorig jaar. “Het verhaal van de 21e eeuw”, zei hij, “gaat over de relatie tussen China en de VS.”
De Nationale Veiligheidsstrategie komt uit de koker van Elbridge Colby, de huidige onderminister van Defensie, die in 2021 een boek publiceerde, The Strategy of Denial: American Defense in an Age of Great Power Conflict. Hierin stelde hij dat de Amerikaanse strategie erop moet zijn gericht ervoor te zorgen dat China geen hegemonie verwerft over Azië — laat staan over de rest van de wereld. Colby was niet de eerste die met dit idee kwam. Al onder Obama waren de Amerikanen tot de conclusie gekomen dat China de grootste bedreiging is voor de Amerikaanse supermacht. Trumps voorganger, de Democratische president Biden, dacht er hetzelfde over.
Kijk je naar de Amerikaanse geopolitieke activiteiten door deze lens, dan blijkt alles te passen in deze ideologie: de handelsakkoorden die Trump tracht af te dwingen met alle landen in de wereld, de militaire acties tegen China’s partners Venezuela, Iran en Nigeria, de pogingen om Groenland in te pikken, de sancties tegen energiereus Rusland gecombineerd met pogingen om Rusland los te weken van China, de interventies in de Kaukasus en Centraal-Azië om China’s Belt and Road-initiatief te ondermijnen, de hernieuwde militaire samenwerking met Japan en de Filippijnen. Volgens de onafhankelijke analist Andrew Korybko zijn Trumps economische confrontaties er vooral op gericht inkomsten te verwerven waarmee hij het defensiebudget met 50 procent kan verhogen, zoals hij heeft aangekondigd.
De Amerikanen hanteren daarbij traditioneel de stick and carrot-aanpak. Wie zich voegt, wordt een wortel voorgehouden, wie zich verzet, krijgt slaag. De ‘stok’ varieert van sancties, boycots, financiële manipulaties en invoertarieven tot coups en oorlogen. Trump heeft dit beleid niet bedacht, maar voert het uiterst voortvarend uit. Hij lijkt vaak impulsief te handelen, maar heeft ondertussen op het geopolitieke schaakbord verrassend veel overwinningen geboekt.
In april trapte hij af met de aankondiging van wereldwijde invoertarieven. Zijn minister van Financiën Scott Bessent waarschuwde daarbij diverse malen dat landen het beter niet konden wagen om weerstand te bieden. Er zullen “zware consequenties zijn voor landen die zich trachten te verzetten”, zei Bessent. Dat is in de praktijk ook gebleken.
Een van de landen die niet meteen wilde luisteren was Japan. Premier Shigeru Ishiba protesteerde tegen de “beledigende” deal die de VS hem voorschotelde, waarbij Japan werd verplicht genetisch gemodificeerde rijst en Amerikaanse auto’s te importeren en de koers van de yen te verhogen. Japan moest ook zijn invoer van Chinese computerchips beperken en meer investeren in zijn leger. Ishiba was zo verontwaardigd dat hij zelfs een brief scheef aan de Chinese president Xi Jinping waarin hij hem verzekerde dat Japan goede handelsrelaties met China wilde blijven onderhouden. Lang duurde het Japanse verzet niet. In oktober nam Ishiba plotseling ontslag. Hij werd als partijleider van de machtige Liberaal Democratische Partij (LDP) vervangen door Sanae Takachi, die prompt verkiezingen uitschreef en won. Takachi is volkomen loyaal aan de VS.
Iets soortgelijks gebeurde in India, kernlid van het BRICS handelsblok naast China, Rusland en Iran. Trump vaardigde hoge invoertarieven uit tegen India en liet zich laatdunkend uit over India’s “dode economie”. Hij eiste dat India zijn invoertarieven zou afschaffen en zijn import van Russische olie zou beëindigen. Zijn handelsstrateeg Pete Navarro noemde India een “wasserette” voor de Russische oorlogseconomie. Indiase politici toonden zich hoogst verontwaardigd, en commentatoren beschouwden India al als verloren voor de VS, maar vorige maand tekende premier Modi opeens een alomvattend handelsakkoord met de VS. Trump heeft de invoertarieven voor India verlaagd naar 18 procent, terwijl andersom India zijn invoertarieven voor Amerikaanse producten naar nul heeft teruggebracht. De Amerikaanse president kondigde ook aan dat India zijn invoer van Russische olie zou stopzetten en mogelijk zou vervangen door olie uit Venezuela, en voor 500 miljard dollar aan Amerikaanse energie, landbouwproducten en technologie zou aanschaffen, hoewel Modi deze details niet met zoveel woorden bevestigde. Vervolgens bracht Modi op 25 en 26 februari een staatsbezoek aan Israël, waarbij hij Netanyahu omhelsde — twee dagen voor de aanval op Iran.
India lijkt dus volledig terug in het Amerikaanse kamp, hoewel er afgelopen week wel wat wrijving ontstond tussen de twee landen. Bessent verklaarde dat hij India tijdelijk, voor dertig dagen, “toestemming” had gegeven olie uit Rusland te blijven importeren, gezien de spanningen op de oliemarkt. Die denigrerende toon viel slecht in India. De Indiase regering reageerde door te verklaren dat ze hiervoor geen toestemming uit Washington nodig heeft. India’s groeiende economie is sterk afhankelijk van de import van goedkope Russische olie: India haalt de helft van zijn olie uit Rusland.
Een ander belangrijk land dat Trump terug wist te brengen in het Amerikaanse kamp is Saoedi-Arabië. Onder bemiddeling van China sloten de voorheen bittere vijanden Saoedi-Arabië en Iran in 2023 een historische overeenkomst, die een nieuw tijdperk moest inluiden in het Midden-Oosten. De Saoedi’s gaven ook aan zich te willen aansluiten bij de BRICS. Van deze toenadering is niets meer over. De Saoedische kroonprins Mohammad bin Salman al-Saoed (MBS) kan het prima vinden met Trump, met wie hij naast diplomatieke ook aanzienlijke zakelijke banden onderhoudt. De Russiche minister van Buitenlandse Zaken Lavrov herinnerde Saoedi-Arabië en de andere Golfstaten er afgelopen week nog aan dat Rusland al heel lang een plan heeft klaarliggen voor Collectieve Veiligheid in de Golfregio, dat door hen is genegeerd. Hij beschuldigde de Amerikanen ervan verdeeldheid te zaaien in de regio.
Nog een overwinning voor Trump vorig jaar was het akkoord dat hij in augustus sloot met Armenië en Azerbeidzjan: de Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP). Met dit project neutraliseerde hij een soortgelijk Russisch plan voor een ‘veilige corridor’ in de regio en ging hij direct de concurrentie aan met de Chinese ‘nieuwe Zijderoute’, het Belt and Road-initiatief, dat door dit gebied loopt. Deze geslaagde deal werd in november gevolgd door akkoorden met Oezbekistan en Kazachstan. Dat laatste land zegde onder meer toe munitie te gaan produceren die voldoet aan de NAVO-standaarden.
Voor de VS hebben de Kaukasus en Centraal-Azië niet alleen militaire maar ook grote economische betekenis. Vorige maand bracht vice-president J.D. Vance een bezoek aan de regio, waarbij hij sprak over samenwerking op het gebied van grondstoffen. Eerder, begin februari, organiseerde Vance in Washington een topconferentie, de ‘Critical Minerals Ministerial’, die door vijftig landen werd bezocht. Daarbij lanceerde hij een ambitieus plan voor een wereldwijd handelsblok op het gebied van zogeheten ‘zeldzame aardmetalen’ en mineralen, overduidelijk gericht tegen China, dat dominant is in deze markt.
Pakistan is al langer een bondgenoot van de VS. Dat land kondigde deze week een militaire operatie aan — Muhafiz-ul-Bahr (Beschermer van de zeeën) — in de Perzische Golf en de Arabische Zee, om het transport van olie en gas te beschermen tegen Iraanse aanvallen. Pakistan, een militaire bondgenoot van Saoedi-Arabië, is afhankelijk van vloeibaar aardgas (LNG) uit Qatar en olie uit de Emiraten en Saoedi-Arabië. Pakistan neemt tegelijkertijd deel aan Chinese Belt and Road-projecten en werkt militair samen met China. Volgens de onafhankelijke analist Brian Berletic, een ex-marinier die in Thailand woont, laat de VS regelmatig aanslagen plegen op Chinese projecten in Pakistan en Myanmar. Berletic wijst erop dat de VS onder Trump ook de militaire samenwerking met de Filippijnen, Japan en Taiwan nieuw leven heeft ingeblazen. Volgens Berletic voert de Amerikaanse strategie terug op de Tweede Wereldoorlog: terwijl de VS Azië destabiliseert, blijft het in Noord-Amerika zelf rustig.
Trump heeft ook in Europa de nodige successen geboekt. Hij wist de Europese NAVO-partners ervan te overtuigen hun militaire budgetten aanzienlijk op te voeren, wat de Amerikaanse wapenindustrie ten goede zal komen. Tegelijkertijd dwarsboomden de Amerikanen, mede door het opblazen van de Nord Stream 2 gaspijpleiding, de Europese import van Russisch gas. Sinds 2022 is hierdoor de export van Amerikaans LNG naar Europa enorm gestegen. De Amerikanen verdubbelen in de komende jaren hun LNG-exportcapaciteit. De EU heeft inmiddels aangekondigd alle import van Russisch gas en olie eind 2027 stop te zetten. Europa importeert ook veel LNG uit Qatar, maar daar zit door de oorlog in Iran nu de klad in, wat ook gunstig is voor de Amerikanen.
Ondanks deze successen is het de vraag of de Amerikanen met hun agressieve politiek de Chinese economische macht zullen weten te verslaan. De Amerikanen hebben vorig jaar hun invoertarieven voor Chinese producten tot recordhoogte opgeschroefd: gemiddeld zo’n 33 procent, maar in de praktijk lopen de extra kosten voor Chinese exporteurs op tot wel 50 procent. Hierdoor daalde de Chinese export naar de VS aanzienlijk. Toch wist China vorig jaar zijn wereldwijde export met 5,5 procent te vergroten en zijn handelsoverschot met 20 procent te verhogen. De Amerikaanse handelsbalans verbeterde niet.
Trumps draconische sancties tegen Russische olie — alle partijen die Russische olie vervoeren of kopen, hebben met Amerikaanse sancties te maken — lijken eveneens weinig effect te hebben. De Russen wisten de afgelopen jaren hun olie-export over zee zelfs te verdrievoudigen. Onlangs hebben Republikeinen en Democraten gezamenlijk een wetsvoorstel ingediend — de DROP Act (Decreasing Russian Oil Profits) — dat Trump ongekende macht kan gaan geven om maatregelen te nemen tegen partijen die Russische olie kopen. Onder het voorstel zouden landen alleen nog maar Russische olie mogen kopen als ze het geld besteden aan voedsel of medicijnen of als ze toezeggen Oekraïne financieel te steunen. Analist Korybko spreekt van “een ongekende vorm van financiële oorlogvoering”.
De militaire interventie in Venezuela en de oorlog tegen Iran kunnen worden gezien als aanvullingen op de economische oorlogvoering van de VS. China investeerde de afgelopen jaren 60 miljard dollar in de Venezolaanse olie-industrie en is een van de weinige landen die in staat zijn om de zeer zware Venezolaanse olie te raffineren. Trump verbood de Venezolaanse olie-export naar China nadat hij president Maduro had laten kidnappen en heeft de Amerikaanse olieconcerns uitgenodigd om de Chinezen te komen vervangen. Voor China is dit nauwelijks een probleem: de Chinezen — de grootste olie-importeur ter wereld — hebben hun inkoop maximaal gespreid. De grootste leveranciers zijn Rusland, dat goed is voor 18 procent van de Chinese import, en Saoedi-Arabië, 14 procent.
Belangrijker voor China is Iran, dat vorig jaar 13 procent van de Chinese olie leverde — officieus althans, want de Iraanse olie wordt vanwege de Amerikaanse sancties verkocht als Maleisische of Indonesische olie.
Volgens sommige commentatoren is Trump de oorlog in het Midden-Oosten mede gestart omdat zijn economische oorlogvoering tot dusver onvoldoende succes heeft gehad. Zeker is dat hij heeft gezorgd voor een ongekende escalatie in wat Washington beschouwt als de strijd om de wereldhegemonie. Volgens de conservatieve Russische filosoof Alexander Doegin is het idee van een multipolaire wereld hierdoor voorgoed begraven. “Trump heeft de oude wereldorde vernietigd, maar brengt er niets voor in de plaats”, schrijft Doegin.
Financieel analist Alex Krainer, die net als Doegin aanvankelijk positief stond tegenover Trump, denkt dat de Amerikanen een fatale stap hebben gezet. “Wat we zien is de laatste fase van de instorting van het (Amerikaanse) rijk”, schrijft hij. “Er zullen winnaars en verliezers zijn, maar de winnaars zijn zeker Iran, Rusland en China.”
Containerschip Ever Lyric van Evergreen aangemeerd bij ECT container terminal in de Rotterdamse haven | Fotografie: Van der Wolf
Waar in de media weinig aandacht voor is, is de strijd tussen de VS en China om het bezit van de zeehavens in de wereld. Begin 2025 bracht een consortium onder leiding van het Amerikaanse mega-investeringsconcern Blackrock met steun van Trump een bod uit op de zeehavens van CK Hutchison uit Hongkong. Daarbij ontstond veel rumoer rond twee Chinese havens in Panama, maar de overname heeft heel wat meer om het lijf, schrijft de Canadese auteur Cynthia Chung van de Rising Tide Foundation op haar Substack. Het gaat om niet minder dan 43 havens in 23 landen. Daarbij horen ook terminals in Rotterdam, waaronder de ECT Delta Terminal en de ECT Euromax Terminal, en Hutchison Ports in Venlo, naast havens in landen als België, Duitsland, Engeland, Zweden, Saoedi-Arabië, Oman, Iran, Pakistan, de Verenigde Arabische Emiraten, Thailand, Mexico en China.
CK Hutchison stemde begin vorig jaar toe met de verkoop van de havens aan Blackrock, maar daartegen is China in het geweer gekomen. Hierdoor is de transactie nog steeds niet afgerond. Volgens Chung wil de VS middels de overname van de zeehavens door de Wall Street-gigant, de grootste particuliere investeringsmaatschappij ter wereld, de Russische oliehandel en de Chinese handel dwarsbomen. De havens zouden Russische olie kunnen weren. Daarnaast, schrijft Chung, zou er al een plan liggen om Chinese containerschepen fors hogere tarieven op te leggen als de overname lukt.
Chung wijst er ook op dat naast Blackrock nog een ander belangrijk bedrijf deelneemt in het consortium dat CK Hutchsion wil overnemen, namelijk het Amerikaanse concern Global Infrastructure Partners (GIP). Dit is niet zomaar een bedrijf. GIP bezit in de hele wereld belangrijke infrastructuur, waaronder luchthavens, zeehavens, datacenters, telecom-infrastructuur, waterbedrijven, en elektriciteitscentrales. GIP werd samen met Microsoft in 2021 door Joe Biden ingeschakeld om zijn project ‘Build Back Better World’, “het democratische alternatief voor China’s Belt and Road-initiatief”, te leiden. Officieel heet Build Back Better World nu het Partnership for Global Infrastructure and Investment (PGII). En GIP is inmiddels, in 2024, overgenomen door … Blackrock.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
