Azc ja of nee?
George Woodham | Datum: 14 maart 2026
Fotografie: Robin Utrecht
“Dit wordt één groot referendum over de Spreidingswet”
Woensdag 18 maart gaat Nederland naar de stembus voor gemeenteraadsverkiezingen in 340 van de in totaal 342 gemeenten. De verwachting is dat kiezers een al vijftig jaar groeiende trend doorzetten en ook nu massaal op een lokale partij zullen stemmen. Onvrede over Haags beleid en de kloof tussen politiek en burger worden vaak als reden genoemd dat kiezers zich bij lokale verkiezingen afkeren van de gevestigde landelijke partijen. De Andere Krant sprak met vertegenwoordigers van lokale partijen om te kijken waar die onvrede vandaan komt. “De azc’s gaan deze verkiezingen bepalen.”
Nederland stemt de afgelopen vijftig jaar bij gemeenteraadsverkiezingen in toenemende mate ‘lokaal’. In 1974 kregen lokale partijen ongeveer 12 procent van de uitgebrachte stemmen en bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in 2022 was dat aandeel gegroeid tot maar liefst 36 procent.
Als reden voor de groeiende trend richting ‘lokaal’ wordt vaak “onvrede over Haags beleid” genoemd.
Oud-Europarlementariër van FVD en JA21, Rob Roos, die zich sterk maakt voor lokale partijen, begrijpt die trend wel: “Er wordt vanuit hogere bestuurslagen allerlei wetgeving opgelegd bij gemeentes en zij zijn steeds meer een uitvoeringsorgaan aan het worden van Brussel en Den Haag. Dat zie je dus op het gebied van de regionale energiestrategie, waardoor overal windturbines en zonneweides worden neergezet. Maar dat geldt ook voor zaken als de wolf, azc’s, netcongestie en ga zo maar door. Het beleid dat daarachter zit, wordt allemaal in Den Haag of zelfs in Brussel bepaald en uiteindelijk hebben die gemeentes gewoon niks meer te vertellen.”
Roos roept kiezers daarom op lokaal te gaan stemmen. “Lokale partijen zijn nog onafhankelijk”, zegt hij. “De lokale afdelingen van de grote landelijke partijen — VVD, CDA, D66 et cetera — zijn eigenlijk alleen maar een doorgeefluik. Zij moeten zich altijd aan de partijlijn houden. En dat doen ze ook. Als de VVD in het college zit, zullen ze nooit tegen de komst van een azc stemmen, want Eric van den Burg (hun toenmalige staatssecretaris voor Asielzaken) heeft die Spreidingswet zelf doorgevoerd”, aldus Roos.
“Azc’s gaan de lokale verkiezingen bepalen”
“Mensen vinden het vreselijk”, zegt de lijsttrekker van BVNL Voorne aan Zee. Dedert wil geen asielzoekerscentrum (azc) binnen de gemeentegrenzen. Ondanks dat het Rijk gemeentes nu kan dwingen tot de opvang van asielzoekers, zegt Dedert dat hij er desondanks voor zal gaan liggen.
“Mensen zeggen dan tegen me: ‘Wiebe, wil je de wet dan naast je neer gaan leggen?’ Maar dan zeg ik: ‘Als de veiligheid van onze vrouwen en dochters in het geding is, dan leg ik elke wet naast me neer’. Dit onderwerp gaat de verkiezingen bepalen. Want dat herindelen van een winkelstraatje, die snelweg verbreden, is allemaal heel klein bier vergeleken bij dat azc”, zegt hij. Volgens Dedert is de moord op Lisa in Duivendrecht van augustus 2025 niet opzichzelfstaand en wordt het hele land geteisterd door crimineel gedrag van asielzoekers. “Twee weken geleden stond er in het AD een verhaal uit Stellendam: een asielzoeker achtervolgt een vrouw vanaf de sportschool tot in haar huis. Gelukkig is haar broer thuis, want anders was ze verkracht, vermoord, weet ik veel wat.
En wat gebeurt er daarna? Daarna zegt de burgemeester doodleuk: ‘Het is opgelost: we hebben hem overgeplaatst!’ Geloof je dat?!”
“Kijk, de komst van zo’n azc brengt die drie pijlers waar wij vroeger misschien lacherig over deden, dat ‘Huisje, boompje, beestje’ aan het wankelen. Het raakt onze fundamenten. Dat veilige schooltje, dat veilige wijkje en je betaalbare huis… Die zijn héél belangrijk en die zijn nu in het geding en dat maakt dit zo enorm.”
“De VVD wil ons hele buitengebied volplempen met windturbines”
In 2022 haalde Lokaal Belangrijk (LB) op alle stembureaus de meeste stemmen binnen bij de gemeenteraadsverkiezingen in Leusden. De partij haalde bij haar debuut bijna 30 procent van het totaal op basis van vooral één belangrijk speerpunt: “Géén windturbines en zonnepaneelvelden in Leusden”. Dat standpunt zette LB lijnrecht tegenover de ambitie van het Rijk, toenmalig Klimaatminister Jetten (D66), de provincie en GroenLinks-gedeputeerde belast met de energietransitie in de provincie Utrecht, Huib van Essen.
Ondanks de druk bleef LB voet bij stuk houden richting beide hogere bestuurslagen. Ook in de eigen coalitie met VVD en CDA leverde dat problemen op. De VVD werd het daardoor na een goed half jaar te heet onder de voeten in de coalitie. “We hadden afspraken gemaakt en die moet je samen nakomen”, zegt van de Belt. “Maar ze wilden liever de stekker eruit trekken. Ze zeiden dat er ‘niet genoeg voortgang op dossiers’ was, maar eigenlijk weet je in je achterhoofd dat het gewoon de energietransitie is. Dat is hoe ik het zie”, aldus Van de Belt. “Er kwam voor de VVD hier gewoon weer druk vanuit de provincie: Er moeten windturbines komen. Binnen de VVD-fractie hier in de raad wilden enkelen ook gewoon heel graag zonnepaneelvelden en windturbines. Ze willen ons hele buitengebied volplempen.”
Ondanks het vertrek van de VVD, kon LB blijven besturen in Leusden. Het CDA respecteerde het mandaat van LB en nadat een afgescheiden SP’er hulp en een benodigde zetel bood in de coalitie, kon Lokaal Belangrijk de windturbines buiten de gemeentegrenzen houden.
Van de Belt is trots op het behaalde resultaat en wil met Lokaal Belangrijk Leusden ook na deze verkiezingen windturbinevrij houden.
“In Amersfoort is betaald parkeren verreweg het belangrijkste onderwerp”
Van Lamoen en zijn partij organiseerden in Amersfoort een referendum over de plannen van het stadsbestuur om in (bijna) de hele stad betaald parkeren en parkeervergunningen voor bewoners in te voeren. Daarmee haalden ze meer dan de zesduizend benodigde handtekeningen op. Bij een opkomst van 77 procent stemde maar liefst 74 procent van de Amersfoorters tegen het voorgestelde beleid. Ondanks het duidelijke ‘Nee’, legde de gemeenteraad de uitslag naast zich neer om, met een een kleine aanpassing, het nieuwe parkeerbeleid alsnog in te voeren.
“Het college hier heeft gewoon laten zien dat het niet naar de inwoners luistert. Dit referendum gaf een hele duidelijke uitslag. Door dat te negeren en beleid in te voeren dat burgers niet willen, hebben die partijen ervoor gezorgd dat dit nu het belangrijkste onderwerp is bij deze verkiezingen. Wij waren de eersten die een referendum organiseerden over het parkeerbeleid. Anderen zagen dat ook. Na ons volgden vijf andere gemeentes die ook een referendum hebben geïnitieerd over hun parkeerbeleid. Zelfs Richard de Mos in Den Haag pakte het op. Het mooiste ervan is dat we mensen hebben getoond dat je meer kunt doen dan alleen maar boos worden. Je kunt gewoon echt die straat op gaan, handtekeningen verzamelen en dit in gang zetten.”
“Iedere euro die je aan nieuwkomers besteedt, kun je niet uitgeven aan armoede en woningnood”
“De beslissingen worden genomen zonder dat mensen inspraak hebben. Dat is het voornaamste probleem met de lokale politiek en de plaatsing van die azc’s overal is daar het schoolvoorbeeld van”, aldus Mark Verspeek, lijsttrekker in Schiedam.
“Je moet niet onderschatten hoeveel impact dit heeft, iedereen heeft het erover. Bij het voetballen, op verjaardagen.” Net als vele andere lokale partijen wijst Verspeek op de effecten van de azc-dwang die gemeenten opgelegd krijgen vanuit de Spreidingswet. “Waar ik ook van baal, is dat het afleidt van de problematiek die al heerst in de gemeente. Met slechts 80.000 inwoners staan we van alle steden in Nederland op plek 6 qua criminaliteit. Het is bij ons gewoon al niet veilig. Zeg ik dan dat alle nieuwkomers gevaarlijk zijn? Nee, maar iedere euro die je aan hen besteedt, kun je niet uitgeven aan bijvoorbeeld armoede, woningnood of laaggeletterdheid.”
“Het wantrouwen van de bevolking is extreem hoog”
Wijdemeren gaat woensdag, net als buurgemeente Hilversum, niet naar de stembus. Toch is het politieke debat daar op dit moment uiterst beladen. De Noord-Hollandse gemeente van dorpen rond de plassen van watersportplaats Loosdrecht gaat namelijk zo goed als zeker fuseren met het grotere Hilversum. Pas als de fusie rond is, kunnen de inwoners stemmen.
De fusie is echter zeer tegen de wens van de bevolking in, stelt ook Diederick Volkers van lokale partij Dorp voor Dorp. “De bevolking is direct buitenspel gezet bij deze fusie. In 2022 stemde men massaal tegen en daarna is de procedure toch gewoon gestart, waardoor de fusie voor de eerstvolgende verkiezing al rond zou zijn. Dus ze hebben het echt met stoom en kokend water gedaan.”
Volkers richt zijn woede vooral op De Lokale Partij (DLP) van wethouder Gert Zagt. Die partij voerde campagne voor een zelfstandig Wijdemeren en dus tégen een fusie. DLP won en was met acht zetels ruim dubbel zo groot als de nummer twee, CDA (drie zetels). Toch stemde DLP na de verkiezingen vóór een fusie met Hilversum, met als reden de financiën van de gemeente Wijdemeren.
“Het is gewoon volksverraad. Die fusie is een heel duidelijk teken aan de wand van het democratisch tekort hier en ook de reden waarom we zijn opgericht. Maar je ziet het ook bij de plaatsing van azc’s, de plaatsing van windturbines of hele wijken die van het gas af gaan: de kloof tussen bevolking en bestuur is dusdanig groot dat niet alleen het wantrouwen van de bevolking extreem hoog is, maar het bestuur ook op geen enkele manier meer de bevolking vertrouwt.”
Volkers en Dorp voor Dorp lobbyen nu in de Tweede Kamer om de fusie met Hilversum alsnog tegen te houden. Daarbij krijgt zijn partij steun van onder andere FVD en BBB.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
