Ex-minister van VWS droeg kerken in coronatijd op de deuren te sluiten

Pauline Teunissen | Datum: 11 november 2026

ex-minister-van-vws-droeg-kerken-in-coronatijd-op-de-deuren-te-sluiten

Illustratie: Leon Baaren aka ©The Artoonist

Weerstand tegen aanstelling Hugo de Jonge als vertegenwoordiger van 26 kerken

Hugo de Jonge is sinds het begin van deze maand de voorzitter van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO). Hij vertegenwoordigt vanuit die functie kerkgemeenschappen in het contact met de Rijksoverheid. De benoeming roept grote weerstand op, omdat De Jonge als minister van Volksgezondheid kerken opdroeg te sluiten en jongeren overtuigde een coronaprik te nemen met de glasharde leugen ‘Dansen met Janssen’. Lobbygroep CitizenGO probeert de aanstelling ongedaan te maken. Het CIO weigert in te gaan op de kritiek.

Het CIO behartigt de belangen van 26 christelijke kerken en twee joodse gemeenschappen in relatie met de Rijksoverheid. Medio juni werd bekendgemaakt dat Hugo de Jonge het stokje per 1 november overneemt van oud-senator Jaap Smit. De Jonge doet dit naast zijn baan als commissaris van de Koning in Zeeland, zijn bijbaan als voorzitter van de Raad van Advies van de Sociale Verzekeringsbank en hoogstwaarschijnlijk wordt hij ook voorzitter van de Nederlands Toer Fiets Unie (NTFU). De benoeming van De Jonge bij het CIO betekent dat een politicus hoofd wordt van een belangenclub die de kerken juist moet beschermen tegen politieke inmenging op het gebied van godsdienstvrijheid, godsdienstleer in onderwijs, leger, het gevangeniswezen en het beheer van de kerkgebouwen.

Karst Schaafsma, campagneleider bij de Nederlandse tak van CitizenGO — een mondiale lobbyorganisatie van burgers die zich actief inzet voor leven, vrijheid, het gezin en menselijke waarden — kon het amper geloven toen hij het nieuws van de benoeming van De Jonge via de nieuwsbrief van zijn katholieke gemeenschap vernam. “Hoe is het mogelijk dat iemand die in coronatijd de kerken wilde sluiten voorzitter wordt van deze organisatie?”, vraagt hij zich af. Schaafsma is niet de enige. Op social media wemelt het van negatieve reacties. Op de Facebookpagina van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) is de mogelijkheid tot reageren zelfs uitgeschakeld.

Klik hier

Ook van medekerkgenoten en burgers uit de veelal jonge CitizenGO-community hoort Schaafsma allesbehalve positieve geluiden. “Veel mensen hebben een probleem met Hugo de Jonge. Waarom zou je al die mensen tegen de haren instrijken, terwijl ze net zo goed iemand anders op die plek hadden kunnen neerzetten?”, aldus de campagneleider. “Dan was er geen controverse geweest. De Jonge is niet bepaald iemand van onbesproken gedrag. In de katholieke kerk spreekt men over synodaliteit: het betekent ‘samen op weg gaan’. Het zou de manier zijn waarop gelovigen en leidinggevenden samenleven, overleggen en beslissingen nemen. Daar is in dit geval beslist geen sprake van.”

Corona
Schaafsma blikt terug op de gang van zaken tijdens de coronaperiode. Aan het begin van de crisis in het voorjaar van 2020 maakte het kabinet in de lockdown bekend dat horecagelegenheden de deuren moesten sluiten. Voor religieuze bijeenkomsten gold een ‘dringend advies’ hiertoe, in plaats van een wettelijk verbod. CDA’er De Jonge, toen ‘gezondheidsminister’, grapte in de ministerraad dat hij nimmer zou onderhandelen met de Grondwet. Het CIO stelde vrijwillige afspraken en protocollen op in overleg met de overheid. Toen een aantal kerken, waaronder in Staphorst en Urk, kerkbezoekers bleven toelaten, nam de maatschappelijke en politieke druk toe. De Jonge noemde de kerken die de deuren open bleven houden “onverantwoord” en “niet solidair” met de rest van Nederland. Hij drong met klem aan op digitale kerkdiensten of het drastisch beperken van het aantal bezoekers. In het voorjaar van 2021 paste De Jonge de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 aan. Burgemeesters kregen de bevoegdheid kerken, moskeeën en andere gebedshuizen te sluiten. Het CIO maakte destijds bezwaar. Zij vonden dat de kerken al veel terughoudendheid hadden getoond.

“De bevindingen van de corona-enqûetecommissie, waarin De Jonge zitting had, is nog niet eens afgerond. Het eindrapport wordt pas in 2027 verwacht. Zou je dan niet even wachten met die benoeming?”, vervolgt Schaafsma. “Dat is ook wat wij op een zeer beschaafde manier gevraagd hebben aan het CIO: een pauze. Ook wilden we weten wie hem heeft voorgedragen en hoe die benoeming tot stand is gekomen. Kerkleden hebben het recht te weten wie de voordracht heeft gedaan en of zijn rol in de coronacrisis is meegewogen. Maar behalve een oppervlakkig mailtje over hun standaardprocedure, onthield het CIO zich van verdere respons.” Woordvoerders van de aangesloten gemeenschappen zoals de Protestantse Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk verwijzen voor vragen van De Andere Krant over de benoeming ook naar het CIO. Het orgaan zelf laat niks horen.

Petitie
CitizenGO is inmiddels een petitie begonnen. Het aantal kerkgangers dat de petitie heeft getekend, klimt richting de 10.000. “Natuurlijk hebben wij het CIO laten weten dat er een petitie loopt, maar ook daarop wordt niet gereageerd”, stelt Schaafsma. Daarom bedacht het CitizenGO-campagneteam een ludieke actie om bij het CIO en haar achterban een reactie uit te lokken. Op 20 oktober stond Schaafsma met nog twee andere actievoerders bij het CIO-kantoor in Baarn. Met een LED-reclameauto waarop de tekst ‘CIO, geef eens antwoord. Waarom Hugo de Jonge?’ reden ze rondjes om het kantoorgebouw en deelden flyers uit, onder andere aan de kantoormedewerkers, die de flyers niet aannamen. Het CIO blijft zwijgen. Schaafsma beraadt zich nu op verdere actie, ook al is het voorzitterschap inmiddels een feit. “Ik ga zoveel mogelijk kopstukken in de aangesloten kerken benaderen. En wie weet stuur ik wel aan op een schandaal in de collecteschaal. Dat kerkaanhangers niets doneren zolang De Jonge daar zit.”

De petitie: dakl.nl/ciovoorzitter

Bekijken

“Megatruc van CDA-asielminister Bart van den Brink en Hugo de Jonge”

Vorige maand verschenen in de mainstreammedia koppen als: ‘Landelijke kerken roepen plaatselijke kerken op om statushouders op te vangen’. Kerkgemeenschappen hebben een oproep gekregen om in bijgebouwen van kerken, lege pastorieën en vakantiewoningen statushouders op te vangen zodat deze “alvast hun nieuwe woonomgeving kunnen leren kennen”, aldus de Raad van Kerken. De Raad is net als het CIO een belangenvertegenwoordiger, maar bemoeit zich minder met de praktische en vooral met de geestelijke zaken in de kerken. Deze zelfstandige organisaties hebben deels een overlap qua achterban en trekken in bijzondere gevallen gezamenlijk op. Schrijver, columnist en christen Jan Bennink liet in de podcast Bergsma & Bennink zijn theorie erover los. “Dit is een megatruc van CDA-asielminister Bart van den Brink en Hugo de Jonge, die niet voor niets de baas wordt van het CIO. Ze zijn naast de 7000 gebedshuizen uit op het kapitaal van de kerken, ofwel de grond die de gezamenlijke kerken bezitten.” Bennink zocht uit dat zij 41.500 hectaren in eigendom hebben, waarvan 36.800 landbouwgrond. “Ruimte genoeg om talloze containerwoningen te plaatsen. Peildatum van de kadastergegevens is 2026”, voegde de podcastmaker toe. “Brave mensen in de kerken hebben nog de ideologische gedachten dat asielzoekers moeten worden opgevangen. En daar zit nu Hugo de Jonge om direct zaken te kunnen doen.”

Opmerkelijk is ook dat de Raad van Kerken in april het beleidsrapport ‘De weg van discipelschap’ publiceerde. Daarin spreekt de Raad zich nadrukkelijk uit tegen rechtsextremisme. Dit gedachtegoed staat volgens de organisatie haaks op het christelijk geloof en vormt een gevaar voor de democratie, de rechtsstaat, minderheden en zwakkeren in de samenleving. Maar de definitie van wat de Raad radicaal-rechts noemt is bijzonder vaag. “Radicaal-rechts gedachtegoed is vaak niet vast omlijnd, verandert nogal eens in uitingsvormen en is vaak onderling tegenstrijdig, maar het bevat één of meerdere van de volgende kenmerken. Er is geen innerlijke gebondenheid aan of zelfs minachting voor democratische waarden en procedures. Het hangt niet aan de waarheid en schaamt zich niet voor een leugen. Kracht en macht worden verheerlijkt, dienstbaarheid en kwetsbaarheid worden geminacht. Het heeft geen respect voor de rechtstaat. Het is racistisch, antisemitisch en verheerlijkt masculiniteit. Het is een bedreiging voor democratie en rechtstaat, voor minderheidsgroepen en voor zwakkeren in de samenleving. Het is daarmee ook een bedreiging voor het christelijke geloof.” Over bijvoorbeeld extreemlinks wordt met geen woord gerept.