Frankrijk lijdt onder cocktail van crises
Hendriëlle de Groot en Erick Overveen
Datum: 18 oktober 2026
Parijs, 6 oktober 2026. Scholierenprotesten lopen opnieuw uit de hand. Fotografie: Joey Bremer | ANP
Studentenprotesten in Frankrijk en Wallonië
Het is al weken onrustig in Frankrijk en Franstalig België, als gevolg van scholierendemonstraties die in de hoofdstad Parijs ontstonden. Nadat jongeren uit de banlieues — de beruchte buitenwijken — zich mengden in de protesten, ontaardden deze geregeld in geweldsexplosies. Het vuurtje sloeg over naar tientallen steden en zelfs het buurland. De escalaties brachten naast de onderwijscrisis ook de migratiecrisis en de politieke crisis aan de oppervlakte.
Frankrijk wordt al weken opgeschrikt door scholierenprotesten — die begonnen als verzet tegen tekorten in het onderwijs, maar inmiddels zijn uitgegroeid tot een bredere uitbarsting van maatschappelijke en politieke onvrede. In Parijs is die spanning in de straten voelbaar. “Ik kom best vaak in Parijs en merk doorgaans weinig verandering”, vertelt Joe Derks, die als fietshandelaar vaak in Frankrijk moet zijn. “Toen we vorige week naar ons hotel liepen, hoorde ik voortdurend sirenes. Veel meer dan normaal. Er hing een brandlucht alsof er plastic werd verbrand en we zagen rook achter de huizen opdoemen. Op de straathoeken stonden groepjes jongeren. Voor zover ik kon zien, waren het vooral Franse autochtone studenten en jongeren van Noord-Afrikaanse afkomst. In de verte hoorden we rumoer. In het hotel keken we uit het raam, waar we op straat zo’n vijftig ME’ers voorbij zagen trekken. Onze neus en keel bleven maar geïrriteerd. Toen viel het kwartje dat we in een traangaswolk zaten.”
De studentenprotesten in Frankrijk ontvlamden op 17 september bij het Lycée Antoine de Saint-Exupéry in Créteil, een banlieue van Parijs. Het schooljaar was nog maar amper begonnen of de school bleek al zo’n tien docenten tekort te komen. Aanwezige leraren konden de werkdruk niet langer aan en legden hun werk neer. Een dag later blokkeerden met hen sympathiserende leerlingen de ingang met containers en deelden actieflyers uit. Via X, TikTok en Instagram verspreidden de beelden van de kleine staking zich bliksemsnel over Frankrijk. Overal herkenden scholieren de situatie van te weinig personeel, slechte maaltijden en achterstallig onderhoud aan de school.
Banlieues
Ook de rol van jongeren met een migratieachtergrond uit de banlieues werd daarop onderwerp van de politieke discussie. Daarna werd het van kwaad tot erger. Scholierenbond Union Syndicale Lycéenne riep eind september op tot landelijke acties en op 1 oktober waren al ruim duizend scholen in Frankrijk betrokken bij de protesten. De autoriteiten meldden die dag bijna 2000 aanhoudingen en driehonderd gewonde agenten. In Bordeaux werd een brandweerman in brand gestoken door een allochtone jongere. Hij werd met brandwonden naar het ziekenhuis gebracht. In Nantes brak brand uit bij een lyceum. In Marseille werden eveneens brandweerlieden aangevallen. Toen zij een brandje voor het Lycée Saint-Exupéry wilden blussen, werden ze belaagd en werd een van hun voertuigen in brand gestoken. Macron sprak van “ongekend stedelijk geweld”.
Volgens de Franse overheid kwam op 6 oktober in tientallen steden ruim een kwart miljoen mensen op de been. Twee dagen later liep de spanning ook op rond de Place de la Bastille in Parijs. Straatstenen en vuurwerk vlogen richting agenten, waarna de politie traangas en een waterkanon inzette. De demonstratie met zo’n 25.000 deelnemers verliep grotendeels vreedzaam, maar rond het plein botsten groepen demonstranten opnieuw met de politie. Het vuurtje sloeg over naar Franstalig België, waar scholieren in onder meer in Luik en Brussel hun scholen blokkeerden. Ook hier gingen sommige acties gepaard met vernielingen en botsingen met politie.
Op 9 oktober werden bij onlusten rond de nationale vakbondsbetoging in Brussel meerdere bussen aangevallen en een ging in vlammen op. De politie moest chauffeurs en reizigers uit de aangevallen voertuigen helpen. Inmiddels zijn in Frankrijk en België al meer dan 6000 mensen opgepakt, volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken is 85 procent minderjarig. Mensenrechtenorganisaties hekelen het traangas en de rubberkogels bij demonstraties met veel kinderen, maar de autoriteiten wijzen op het excessieve geweld tegen agenten.
Op 12 oktober schoot een 14-jarige leerling op een middelbare school in het Zuid-Franse Aubagne de directeur en een docente neer met een jachtgeweer dat hij in een gitaarkoffer had verstopt. Beiden raakten zwaargewond. Ondertussen laaide het geweld in de steden weer op.
“Ik woon vlak bij Odéon”, vertelt Laura Martin, Parijzenaar van Belgische origine. “In de ene straat staan agenten met schilden en demonstranten met vuurwerk en molotovcocktails, nog geen straat verder zitten mensen gewoon op het terras. Ze drinken koffie of zwalken met hun boodschappentas doodleuk langs de politie. Het leven gaat in Parijs gewoon verder, al is er veel onvrede onder met name allochtone jongeren hier.”
Achtergestelde voorsteden
In de arme voorsteden van Parijs voelen veel jongeren zich al jaren achtergesteld. In Seine-Saint-Denis leefden in 2023 bijna 4 op de 10 minderjarigen in armoede. In 2005 en 2023 waren daar al rellen. Volgens de Franse ombudsman houdt de politie jonge mannen die als zwart of Noord-Afrikaans worden gezien veel vaker staande dan anderen. De regering beschuldigt de radicaal-linkse partij La France insoumise (LFI) ervan de demonstraties aan te wakkeren. Volgens een inlichtingenrapport waren bij zes van de 27 onderzochte acties studenten van buiten de scholen, vakbondsmensen of linkse politici aanwezig.
Met de Franse presidentsverkiezingen van volgend voorjaar in het vooruitzicht mengen politieke partijen zich steeds nadrukkelijker in het conflict. Politieke partij La France Insoumise steunt de scholieren, maar wordt door premier Sébastien Lecornu beschuldigd van het aanzetten tot geweld. Marine Le Pen van het Rassemblement National eist ingrijpen: “Het is dringend nodig de orde te herstellen”. Opmerkelijk: al vóór de scholierenprotesten lag er een wetsvoorstel, bekend als het zogeheten casseurs-payeurs, dat deelnemers aan gewelddadige bijeenkomsten mede aansprakelijk kan maken voor de schade, ook als zij zelf niets hebben vernield. Het lag op 10 juli al bij de Raad van State en werd op 16 september bij de Senaat ingediend: precies op de avond dat de rellen begonnen (zie ook kader).
Inmiddels zegt de Franse regering de scholieren tegemoet te willen komen en bereid te zijn 3000 spoed-docenten in te zetten om afwezige leraren te vervangen. De scholieren vinden dat onvoldoende en hebben inmiddels nieuwe demonstraties aangekondigd.
Diverse (rechtsgeoriënteerde) internationale media wijten het maatschappelijk verval in Frankrijk aan de veranderde samenstelling van de bevolking. In de New York Post noemt opiniemaker, hoofdcommentator en oud-hoofdredacteur Brendan O’Neill de rellen een “intifada in het hart van Europa”. Hij wijst daarbij op de vele Palestijnse vlaggen en jongeren met een migratieachtergrond, waarbij een deel van de jeugd zich fel en agressief tegen de Franse samenleving en cultuur keert. RadioGenoa tweet: “Dit is geen studentenprotest, dit is een oorlog tegen Europa!”
Had de Franse regering belang bij de onrust? Online circuleren beelden waaruit zou blijken dat de autoriteiten de onrust zélf hebben aangewakkerd. Op X worden video’s gedeeld van vermeende agenten in burger, in Nederland bekend als zogenaamde ‘romeo’s’, die het geweld zouden hebben opgezweept, volgens de aloude verdeel-en-heerstactiek problem, reaction, solution: creëer een probleem (de lerarentekorten), trigger een reactie (laat de studentenprotesten escaleren) en bied dan de oplossing (het doel: strengere wetgeving voor iedereen). Het probleem van politie in burgerkleding die tussen demonstranten opereert, is eerder ook al opgemerkt bij de gele hesjes-protesten in 2019. Na die protesten heeft de politie in Frankrijk meer bevoegdheden gekregen.
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
