Aast Zelensky op Oekraïens kanonnenvoer in Nederland?
Pim Christiaans | Datum: 14 november 2026
Rouwende familieleden op de grootste begraafplaats van Kharkiv, Oekraïne. Fotografie: Camiel Mudde | ANP
Nieuwe regels: Oekraïense dienstplichtigen niet meer welkom in de EU
Oekraïense vluchtelingen in ons land houden hun hart vast: zij vrezen dat president Zelensky de Nederlandse regering pusht om mannen in de dienstplichtige leeftijd terug naar Oekraïne te sturen. Een ongeruste Oekraïense moeder vertelt tegenover De Andere Krant: “Ik ben bang dat mijn kinderen doelwit worden van een bloeddorstige regering in Kiev.”
“In mijn land veranderen de regels voortdurend, ook op het gebied van de militaire dienstplicht”, vertelt de Oekraïense Yuliia (achternaam bekend bij de redactie) in vloeiend Nederlands. “Jongens zijn nu vanaf hun 23e dienstplichtig, maar dat kan zomaar naar 18 jaar worden teruggebracht. Er zijn nu plannen om vrouwen met een medisch beroep op te gaan roepen voor militaire dienst, maar wie zegt me dat over een tijdje niet alle vrouwen dienstplichtig worden? Niks is zeker”. Yuliia is alleenstaande moeder van een 15-jarige zoon en een 20-jarige dochter. In 2022 vluchtte zij vanuit Odessa naar Nederland en woont nu in Amsterdam-Noord. Over de oorlog koestert ze weinig illusies: die dient volgens haar alleen maar een geopolitiek spel en een corrupte klasse in haar thuisland. “In de eerste twee jaar na de inval van de Russen in 2022 nam het percentage miljonairs in Oekraïne met 60 procent toe.” Die zichzelf verrijkende klasse, waartoe zij ook Zelensky rekent, heeft er geen belang bij de oorlog te beëindigen, denkt ze.
Volgens de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) heeft Yuliia zoals alle vluchtelingen uit Oekraïne in de EU recht op verblijf, opvang, leefgeld als ze weinig of geen inkomen heeft, medische zorg, onderwijs voor kinderen en mag ze hier werken. Maar ook in de EU veranderen de regels. Afgelopen zomer werd bekend dat de RTB verlengd is tot 4 maart 2028. Of zij daarna terug moet naar Oekraïne, ook als de oorlog nog niet voorbij is, weet ze niet, maar ze maakt zich ernstige zorgen over de toekomst van haar kinderen. “Ik ben bang dat ze dan doelwit worden van een bloeddorstige regering in Kiev.”
Met argusogen keek ze naar het bliksembezoek dat Zelensky 28 oktober aan ons land bracht. De Oekraïense president vertrok niet met lege handen: er is een nieuw militair steunpakket van 500 miljoen euro toegezegd, plus een pakket van 1,2 miljard euro over drie jaar voor energieherstel, infrastructuur, gezondheidszorg en wederopbouw. Maar wat zou er zijn besproken over de 140.000 Oekraïense vluchtelingen die in ons land verblijven? Daaronder bevinden zich tienduizenden mannen — het exacte aantal is onbekend — die de militaire dienstplicht in Oekraïne ontlopen, terwijl het Oekraïense leger met een nijpend tekort aan manschappen kampt. Het is geen geheim dat het regime in Oekraïne zich eraan stoort dat de Tijdelijke Bescherming ook voor gevluchte Oekraïense dienstplichtigen geldt. Zelensky en andere Oekraïense functionarissen stellen herhaaldelijk dat mannen in de dienstplichtige leeftijd moeten terugkeren. Tijdens een persconferentie op 14 april van dit jaar met bondskanselier Friedrich Merz, noemde Zelensky het terugsturen van dienstplichtige Oekraïners “een kwestie van rechtvaardigheid”. Hij wees erop dat deze mannen bij het verlaten van Oekraïne de wet hebben overtreden en “dat de autoriteiten in onze beide landen dit probleem zouden moeten aanpakken”.
Diplomatieke druk
Sindsdien is Oekraïne achter de schermen in Brussel diplomatieke druk blijven uitoefenen voor een ‘oplossing’ — met succes. Er is een cruciale voorwaarde aan de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor ontheemden uit Oekraïne toegevoegd: sinds 5 augustus geldt de regeling niet meer voor personen die in Oekraïne onder de militaire dienstplicht vallen. Hoewel dit in de praktijk vooral voor mannen geldt, kunnen ook vrouwen hiervan de gevolgen gaan ondervinden. In het Uitvoeringsbesluit van de Raad van de Europese Unie staat: “Het is mogelijk dat Oekraïense onderdanen die niet dienstplichtig zijn militaire verplichtingen hebben, ongeacht hun leeftijd of geslacht, omdat zij in dienst zijn gegaan of anderszins op grond van verantwoordelijkheden in verband met militaire activiteiten.”
De nieuwe EU-regels betekenen dat mobilisatie-ontduikers en deserteurs die nu in ons land arriveren, politiek asiel moeten aanvragen. Daarbij lopen ze het risico op uitzetting, omdat delen van Oekraïne als veilig worden beschouwd. Ondertussen zijn er steeds meer aanwijzingen dat dienstweigeraars en deserteurs in Oekraïne hard worden aangepakt. Vorige week berichtte deze krant over rellen die in een buitenwijk van Kiev waren uitgebroken rond een gebouw van de Nationale Garde. Volgens geruchten op sociale media zou zich daar een ‘martelkamer’ voor dienstweigeraars en deserteurs bevinden. De Oekraïense mensenrechtenombudsman Dmytro Lubinets heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat schendingen door Oekraïense rekruteringsdiensten “systematisch en grootschalig” zijn. In 2025 registreerde de ombudsman meer dan 6000 klachten over geweld, onrechtmatige detentie en slechte omstandigheden bij rekrutering. Op internet circuleren talloze video’s van dienstplichtige mannen die in Oekraïne hardhandig door militairen in arrestantenbusjes worden gesleurd.
Geen vertrouwen in Kiev
Yulia heeft geen vertrouwen in de bedoelingen van het regime in Kiev: dat is naarstig opzoek naar soldaten en kijkt daarbij ook naar de inwoners die naar het buitenland zijn gevlucht. Ze was verplicht een Oekraïens identiteitsbewijs voor haar zoon aan te vragen toen hij 14 werd. “Daarmee wordt iedereen automatisch op een digitale lijst geplaatst en zijn al zijn gegevens bekend bij het leger.” Ze legt uit dat de Oekraïense overheid grip op Oekraïense vluchtelingen houdt — ze spreekt van “digitale slavernij” — via twee apps die met Europese hulp zijn ontwikkeld: Diia, een variant op onze toekomstige EDI-wallet met daarin alle mogelijke documenten van geboortebewijzen, diploma’s, rijbewijs, trouwpapieren en andere gegevens, en Reserv+, waarmee documenten kunnen worden verkregen die aantonen dat iemand is vrijgesteld van militaire verplichtingen. Die app wordt nu gebruikt bij het al dan niet afwijzen van tijdelijke beschermingsaanvragen in de EU. “Reserv+ is voor mannen en vrouwen vanaf hun achttiende verplicht, als je die niet up-to-date houdt, kun je bijvoorbeeld geen nieuw paspoort aanvragen.”
Het is onzeker of Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming na 4 maart 2028 opnieuw verlengd gaat worden. Yuliia vreest van niet. “De Nederlandse overheid biedt momenteel niet de mogelijkheid voor Oekraïners om een permanente verblijfsvergunning aan te vragen”, zegt ze. “Dat wil zeggen dat ik geen mogelijkheid zie onze kinderen en onszelf in de toekomst te beschermen tegen mogelijke deportatie vanwege de lange oorlog in Oekraïne.”
Op vrijdag 30 oktober mailde De Andere Krant een aantal vragen over Oekraïense vluchtelingen naar de afdeling persvoorlichting van het verantwoordelijke ministerie van Justitie en Veiligheid: Hoeveel Oekraïense mannen in de dienstplichtige leeftijd bevinden zich in ons land, oefent Oekraïne (diplomatieke) druk uit om deze mannen te stimuleren naar Oekraïne terug te gaan en zijn er sinds 5 augustus naar Nederland gevluchte Oekraïense dienstplichtigen teruggestuurd? Ondanks herhaalde verzoeken kon de perswoordvoerder deze en andere vragen binnen een termijn van acht werkdagen — voor het verlopen van onze deadline — niet beantwoorden.
66 % van de Oekraïners wil de oorlog zo snel mogelijk beëindigen
24% van de Oekraïners wil tot de overwinning doorvechten
70% van de Oekraïners gelooft niet dat de oorlog binnen afzienbare tijd stopt
Dit is de uitkomst van een opiniepeiling in april 2026 van het Amerikaanse onderzoeksbureau Gallup onder 1000 inwoners van Oekraïne van 15 jaar en ouder. De steekproef is representatief voor het deel van Oekraïne dat onder Oekraïense controle staat. Het percentage Oekraïners dat de oorlog zo snel mogelijk wil beëindigen, is sinds 2023 meer dan verdubbeld.
Voormalig premier Mark Rutte was vorige week te gast in het NPO-programma Pauw & De Wit. Hij deed tegenover talkshowhost Jeroen Pauw een bijzondere onthulling: de huidige secretaris-generaal van de NAVO vertelde dat hij met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft afgesproken het op een zuipen te zetten als de oorlog met Rusland voorbij is. “We gaan op een Zwitserse berg ons bezatten”, aldus Rutte, tegenover Pauw, die verbaasd reageerde: “Wát gaan jullie?” Rutte nogmaals: “Ja, op een Zwitserse bergtop en ons dan helemaal plat drinken.” Zowel nationaal als internationaal is er met verontwaardiging gereageerd op de platte opmerkingen van Rutte, terwijl er inmiddels honderdduizenden mensen zijn gesneuveld. Bedoelt hij met de Zwitserse berg Davos, het hoofdkwartier van het World Economic Forum, vragen velen zich af.
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
