Consument verliest het recht om te weten wat hij eet
Ingrid de Groot | Datum: 05 september 2026
Beeld: The Artoonist
Nieuwe EU-regels voor genetisch aangepast groente en fruit per 2028
Een nieuwe Europese verordening bepaalt dat genetisch aangepast groente en fruit vanaf 2028 zonder Genetically Modified Organism (gmo)-label op de markt mag worden gebracht. Terwijl biotechbedrijven de ontwikkeling toejuichen, stellen critici dat de consument het recht verliest te weten wat hij eet. Bovendien dreigt de biologische landbouwsector de nek omgedraaid te worden, stelt Europarlementariër Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren (PvdD). “Een werkelijk gruwelijke ontwikkeling”, zegt graanboer Marcel van Silfhout, die pleit voor een nieuw biologisch keurmerk.
De nieuwe EU-verordening 2026/1388 creëert een apart juridisch kader voor planten die genetisch zijn ontwikkeld met nieuwe genomische technieken (NGT’s), zoals gerichte mutagenese en cisgenese. Het is een Brussels eufemisme voor het goedkeuren van genetisch gemanipuleerd groente en fruit zonder dat iemand dat kan weten. Als het erfelijk materiaal eruitziet alsof het door klassieke veredeling is ontstaan, dan wordt een gewas over anderhalf jaar beoordeeld als normale plant, ook al is het in de kern gemanipuleerd.
“Een werkelijk gruwelijke ontwikkeling”, stelt graanboer Marcel van Silfhout van de stichting GraanGeluk. Hij werkt op zijn akkers en in zijn zogeheten ‘bakkerista’s’ in Arnhem en Wageningen uitsluitend met historische streekgranen voor natuurbier, pasta en zijn ambachtelijke desembroden. “Ik ben een natuurmens, ik hou van de natuur. Eten wat in een lab ontwikkeld is, voelt gewoon niet goed. Ik heb het recht te weten wat ik eet, maar dat recht heb ik volgens die nieuwe regels dus kennelijk niet meer.”
De verordening betekent dat het in de nabije toekomst voor de consument in vooral de supermarkten ondoenlijk wordt te achterhalen of de planten, groenten, fruit en producten waarin bovengenoemde zijn verwerkt al dan niet genetisch zijn gemodificeerd. Als een product voor meer dan 0.9 procent bestaat uit genetisch gemodificeerde ingrediënten, dan moet dat nu nog op het etiket worden vermeld. Voor gewassen die als normale plant worden beoordeeld, geldt die plicht niet. Vanaf 2028 komt daar een keur aan gemanipuleerde gewassen bij, waarvoor die meldplicht komt te vervallen. Volgens Europarlementariër Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren (PvdD) zetten de nieuwe NGT-regels de keuzevrijheid van consumenten op het spel. Ook zal het de doodsteek zijn voor de biologische landbouwsector, voorspelt zij. “Hoe is het mogelijk dat hier de toekomst van de hele biologische sector op het spel wordt gezet?”, stelde ze een retorische vraag tijdens een debat in het Europees parlement, waarna ze zelf het antwoord gaf. “Dat is mogelijk omdat de biotechindustrie alles op alles heeft gezet om de regels voor gentech af te schaffen. Als klap op de vuurpijl krijgen grote zadenbedrijven alle ruimte voor het patenteren van planten, eigenschappen en technieken die betrokken zijn bij het produceren van ons voedsel.”
Agrochemische bedrijven, ondernemingen die chemische producten maken voor de landbouw, juichen de nieuwe regels toe. Zij ruiken winsten, mede door alle patenten die zij afgelopen decennia hebben aangevraagd. Genetisch gemodificeerde bonen, tarwe, papaver, rijst en aardappels zijn door verandering in hun DNA beter bestand tegen droogte, schimmels en extreme klimaatverandering, stellen zij.
Uit onderzoek is gebleken dat de kritische consument helemaal niet zit te wachten op gmo-voedsel. Brussel — met zijn verhullende etiketten — drukt het desondanks allemaal door. Het appelras Arctic Granny bijvoorbeeld, wordt door een genetische modificatie die de activiteit van het enzym polyfenloxidase (PPO) vermindert, minder snel bruin bij het snijden of kneuzen. Druiven en aardappels kunnen resistent worden gemaakt tegen schimmel of larven, jubelen de foodtechbedrijven. De uien in je hybride gehaktbal zijn vanaf 2028 mogelijk beneveld met pfas-pesticide oxathiapiprolin van Corteva Agriscience, de landbouwafdeling van DowDuPont — een fusie van chemie en landbouwreuzen Dow Chemical en DuPont. In diezelfde gehaktbal zou in de toekomst mogelijk mais kunnen zitten die met CRISPR-techniek — manipulatie van het DNA — is veredeld. Ook Syngenta, onderdeel van ChemChina, werkt aan de ontwikkeling van nieuwe maisrassen met gewenste eigenschappen. De bloemkool kan mogelijk bespoten zijn met pfas-pesticide fluopyram van Bayer CropScience. De EU en techvoedselbedrijven verkopen het allemaal als oplossing voor de strijd tegen ziekten en plagen, de opwarming van de aarde, de vermeende stikstofproblematiek die de huidige landbouwsector oplevert en de dreigende voedseltekorten, maar in de praktijk betekent het vooral een compleet nieuwe miljardenindustrie die bepaalt wat er op het bord van de consument komt. Ook de discussie of gmo-voedsel wel voedzaam is, of misschien zelfs wel kankerverwekkend, is nog lang niet beslecht. Maar niemand kan door de nieuwe regels in de toekomst nog weten wat er werkelijk op zijn bord komt te liggen.
Het is slechts het begin van een nieuwe ontwikkeling. Japan en Korea claimen een genetisch gemodificeerde tomaat te hebben ontwikkeld die stress zou kunnen verminderen. Sana Tech Seed heeft een enzym aangepast dat tot een ‘supertomaat’ bomvol met vijf keer zoveel GABA als in een normale variant heeft geleid. Deze neurotransmitter heeft effect op de bloeddruk en kan andere neurologische effecten hebben, zoals beter slapen, beweren de ontwikkelaars.
Van Silfhout pleit ondertussen voor een nieuw biologisch keurmerk, zodat de consument op zijn minst zijn keuzevrijheid behoudt. Odin, de grootste biologische foodcoöperatie in Nederland, stelt een eigen logo voor biologische producten voor, zodat iedereen kan zien dat er geen gentech inzit. “Wij zijn teleurgesteld dat het Europees Parlement heeft gebogen voor de macht van de agro-lobby. Zorgwekkend is ook dat, nu het hek van de dam is, er steeds meer ruimte lijkt te ontstaan voor genetische modificatie van micro-organismes en dieren. Wij onderzoeken daarom samen met partners of we een rechtszaak kunnen beginnen tegen de invoering van deze wetgeving. In Europees verband gebeurt dit ook.”
Voedselwaakhond Foodwatch vindt dat de rechten van consumenten extreem worden geschonden en ze noemen het een stap terug in de tijd. “Wij vinden dat de consument recht heeft op transparantie.” PvdD-Europarlementariër Hazekamp is somber. Zij waarschuwt dat gentech niet het antwoord is op de grote problemen waarmee het voedselsysteem kampt. “Het leidt niet tot voedselzekerheid. Gentech versterkt de juist de afhankelijkheid van kunstmest, landbouwgif en multinationals. Het leidt tot schaalvergroting, monoculturen en de ondergang van kleinschalige boeren.”
De Volkskrant sorteerde afgelopen week jubelend voor op de komst van chemische geproduceerde kaas, in het artikel ‘Borrelt in dit reactorvat de kaas van de toekomst?’ De krant schrijft dat in Ede onderzoekers en start-ups druk bezig zijn met “precisiefermentatie”, waarbij genetisch ontworpen micro-organismen eiwitten produceren zonder dieren. In het lab van de Biotechnology Fermentation Factory (BFF) borrelen reactorvaten waarin straks melkeiwitten en vitamines worden geproduceerd. De techniek bestaat al decennia, schrijft de krant — 99 procent van alle insuline wordt zo gemaakt. De grootste uitdaging is nu de opschaling van het productieproces: hoe van tonnen naar kilotonnen te gaan, staat in het artikel. “De mogelijke duurzaamheidsvoordelen zijn groot, aangezien de veehouderij een flinke impact heeft op klimaat en milieu. Mensen minder eieren, vlees en melk laten eten blijkt niet gemakkelijk, precisiefermentatie belooft die producten veel schoner te produceren”, concludeert de Volkskrant, die het boek Regenesis — een sneer naar het eerste Bijbelboek Genesis, wat oorsprong betekent — van schrijver en milieuactivist George Monbiot als werk voor de toekomst presenteert: een tijd waarin een netwerk van bioreactoren op hernieuwbare energie en met lokale grondstoffen betaalbaar voedsel produceert, daar waar het ook geconsumeerd wordt. Een vervanging van de veehouderij, maar niet van dierlijke producten. Uitgebreid aan het woord komt Maarten Verhoeven, biotechnoloog bij Wageningen Universiteit, die hartstochtelijk pleit voor genetisch gemanipuleerde grondstoffen: “Je moet een gist of schimmel foppen met genetische modificatie, zodat die de eiwitten maakt die je wilt hebben. Vervolgens moet het eiwit de gist- of schimmelcel uit, zonder dat de rest van de cel meekomt. Dat zijn ingewikkelde stappen die optimaal moeten verlopen om een hoge opbrengst te krijgen. Hoe snel de cel werkt, hoe veel suiker die omzet in eiwit, hoe hoog de concentratie van je product is, is allemaal belangrijk.”
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
