“De Russen zijn eigenlijk hetzelfde als wij”
Sonja Wagner | Datum: 5 juni 2026
Marie-Thérèse ter Haar | ©mkfotografie
Marie-Thérèse ter Haar mag geen reizen naar Rusland meer organiseren
Marie-Thérèse ter Haar verdiende drie decennia lang haar boterham met bruggen bouwen tussen Rusland en het Westen. Met reizen, lezingen, handelsmissies en tolkwerk via haar Rusland Academie bracht zij verbindingen tot stand. Toen de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in 2022 begon, werd het werken aan een betere relatie met Rusland haar onmogelijk gemaakt. Als zij reizen organiseert naar het land, riskeert zij torenhoge boetes en tot zes jaar cel.
Al vroeg in haar leven ontwikkelde Marie-Thérèse ter Haar een fascinatie voor Rusland. Ze groeide op met het familiebedrijf van haar opa, de bekende touroperator OAD. Tijdens schoolvakanties ging zij mee met de busreizen om een zakcent te verdienen en deed dan allerlei klusjes. In 1983 organiseerde OAD voor het eerst een busreis naar Moskou — via Berlijn, Warschau, Minsk en Smolensk. Ter Haar reisde mee uit nieuwsgierigheid. Zij was 17 en wilde weten hoe de mensen achter het ijzeren gordijn leefden. Zo werd ze zich bewust dat het getroebleerde narratief in het Westen over Rusland en zijn bevolking weinig te maken had met de realiteit.
“Ik weet nog dat ik als jong kind tijdens een schoolreis in Berlijn met een verrekijker stond te kijken naar de ‘arme door het communisme onderdrukte Oost-Duitsers’”, vertelt ze. “Dat maakte grote indruk. Toen ik zelf naar Rusland ging, bleek dit idee veel genuanceerder te liggen. De mensen daar zijn hetzelfde als wij. Ze zijn helemaal niet zo ongelukkig als werd verteld.”
Tijdens haar tweede reis naar Rusland ontmoette ze Ivan, een Rus op wie ze verliefd werd. Nadat ze op haar 19e Russische taal en Ruslandkunde was gaan studeren in Amsterdam, greep ze in haar tweede studiejaar de kans aan om een half jaar in Leningrad te studeren. Daarna verbleef ze telkens een half jaar in Nederland en zodra ze haar tentamens had gedaan, vertrok ze naar Rusland, waar Ivan en zijn vader haar lieten kennismaken met het gigantisch uitgestrekte land, zijn vele facetten en bewoners.
In Rusland begon ze haar eigen reisbureau en organiseerde voor Europeanen reizen naar het ontluikende nieuwe Rusland (in december 1991 eindigde de Sovjet-Unie en was er in Rusland hoop op vrijheid en democratie toen Jeltsin het roer overnam van Gorbatsjov — red.) die ze ook begeleidde. In 2001 richtte ze de Rusland Academie op: met tien medewerkers tolkte ze voor bedrijven, zette handelsmissies op van Nederland naar Rusland en organiseerde lezingen, cursussen en evenementen in Nederland. Het reisbureau van de Rusland Academie faciliteerde jaarlijks voor 600 tot 700 belangstellenden reizen naar Siberië, de Oeral, de grote cultuursteden en alle gebieden die bij de Sovjet-Unie hadden gehoord, zoals Armenië, Azerbeidzjan, Oezbekistan en Kazachstan.
“Het was een roerige tijd”, blikt ze terug. “In Rusland waren geen belastingstelsel, btw-nummers en infrastructuur voor de middenklasse. Het ontbrak de Jeltsin-regering (dec. 1991-dec. 1999) hierover aan kennis. De maffia dwong ondernemers te betalen voor bescherming, waarvan ik als westerse gelukkig geen last had. In die tijd begeleidde ik ook Nederlandse bedrijven om ze wegwijs te maken in de Russische mentaliteit en cultuur om daar zaken te kunnen doen.”
Na de Maidan-revolutie in Oekraïne in 2014, die sommigen als een vrijheidsrevolutie zagen en anderen als een westerse staatsgreep, werd in het Westen een enorme mediahype tegen Rusland gelanceerd. Door de annexatie van de Krim twee maanden later nam het tolkwerk en organiseren van handelsmissies voor de Rusland Academie af. Medewerkers gingen minder dagen werken voor een lager loon of freelance en de diensten werden op een lager pitje voortgezet.
Velen zien de annexatie van de Krim, waarbij na een referendum het schiereiland weer bij Rusland ging horen en niet meer bij Oekraïne, als het begin van de burgeroorlog in Oekraïne. “Het merendeel van de Krimbevolking is Russisch. Zij voelden er niets voor na ‘de Maidan’ in het westerse kamp getrokken te worden, afgesneden van hun tradities en taal”, legt Ter Haar uit.
Na de Russische invasie in Oekraïne in 2022 verklaarde het Westen de oorlog aan Rusland en werden sancties afgekondigd: niemand mocht meer zakendoen met Rusland. Zo kwam het organiseren van Ruslandreizen na dertig jaar tot stilstand. Ter Haar probeerde haar bedrijf te redden door bezuinigingen door te voeren en haar huis te verkopen, maar het lukte haar niet medewerkers in dienst te houden. Ook de Russische hotels en gidsen met wie zij samenwerkte verloren hun inkomsten. Met haar lezingen probeerde ze enige nuance in het dominante narratief aan te brengen. Maar na een hetze tegen haar in de reguliere en op sociale media, waarbij zij er zonder enig bewijs van werd beschuldigd door Poetin te worden betaald, werden ook deze lezingen geannuleerd. Mensen en organisaties waarmee zij jarenlang had gewerkt, durfden het niet meer aan haar uit te nodigen. Bij lezingen die nog wel doorgingen, kreeg Ter Haar regelmatig met verbale agressie te maken of werd ze uitgefloten, bedreigd of bespuugd. Dat liet haar zich heel kwetsbaar voelen. “Voor het eerst in mijn leven was ik bang op straat herkend en uitgescholden te worden. Dat past helemaal niet bij wie ik ben.” Zij voelde zich genoodzaakt de naam van haar bedrijf te veranderen in Eurazië Instituut.
“Na de inval in Oekraïne kwam ik in een zwarte tunnel. Het eerste half jaar verkeerde ik in shock. Ik begreep het gewoon niet, ondanks dat ik al twintig jaar had gewaarschuwd dat er problemen zouden ontstaan door de eenzijdige berichtgeving en de demonisering van Rusland in het Westen. Twee jaar oorlog, de Academie die kapot was en alle persoonlijke aanvallen veroorzaakten een zenuwtrek en depressieve gevoelens. De grond was onder mijn voeten vandaan geslagen. Toen kwam de steun die ik kreeg bij de alternatieve media en de 5 procent van de bevolking die wel zelf nadenkt en eigen onderzoek doet. Dat deed mijn kracht terugkomen, waardoor ik weer programma’s ben gaan aanbieden. Heel voorzichtig begon de boel weer te lopen. Het verzoek kwam, een reis naar Rusland te begeleiden voor mensen die zelf wilden ervaren hoe het er daar aan toegaat. In 2024 en 2025 had ik zeven kleine groepen reizigers. Voor 2026 hadden zich 167 belangstellenden aangemeld en er stonden 250 geïnteresseerden op een lijst. Toen ik van de laatste reis terugkwam, ontving ik die brief van de ANVR (brancheorganisatie van Nederlandse reisaanbieders — red.) die stelde dat de EU had bepaald dat ik een boete van maximaal 90.000 euro krijg of een gevangenisstraf van maximaal 6 jaar als ik nog een keer een Ruslandreis faciliteer.” Ze zou hiermee de Sanctiewet 1977 overtreden. Na veel overwegingen en adviezen besloot ze dat het risico te groot is en dat de Ruslandreizen voorlopig niet zullen doorgaan.
Ter Haar kiest er heel bewust voor nu niet naar Rusland te emigreren, maar hier de strijd voor een vrije maatschappij te voeren, waarbij de banden met Rusland kunnen worden aangehaald. “Ik blijf geloven in het belang van de band tussen Rusland en het Westen en zal me blijven verzetten tegen het demoniseren van een heel volk. Zoals Nelson Mandela zei: ‘Niemand wordt geboren met haat jegens iemand vanwege zijn huidskleur, zijn afkomst of zijn godsdienst. Als mensen het haten kunnen leren, kunnen ze ook leren liefhebben, want liefde bereikt het hart van de mens veel vanzelfsprekender dan haat’.”
Marie-Thérèse ter Haar schreef in 2025 een interessant boek over Rusland: De visie van Toergenjev, en de parallellen met het heden.
Dit boek is geen biografie van Toergenjev, hoewel zijn leven wordt beschreven. Het gaat over de parallellen die je kunt trekken tussen de negentiende-eeuwse verhouding tussen Rusland en het Westen en het heden.
Bestel het boek in onze webshop: https://deanderekrant.nl/bestellen/de-visie-van-toergenjev/
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
