Lex Hoogduin, ex-directeur De Nederlandsche Bank, gelooft niet in beloftes ECB
Karel Beckman | Datum: 21 september 2026
Beeld: Lex Hoogduin | ©MKFOTOGRAFIE
“CBDC bedreigt burgerlijke vrijheden”
Het ontwerp van de CBDC, de digitale euro van de Europese Centrale Bank (ECB), ziet er nu nog onschuldig uit, maar dat hoeft niet zo te blijven, denkt Lex Hoogduin, voormalig centraal bankier. “Ze beloven nu dat de CBDC geen programmeerbaar geld wordt, maar dat kan in de toekomst veranderen. Ik heb het eerder zien gebeuren. De ECB zou zich ook alleen maar bezighouden met prijsstabiliteit. Inmiddels kopen ze massaal staatsobligaties en voeren ze klimaatbeleid.” Hoogduin, sinds twee jaar voorzitter van het libertarische Mises Instituut Nederland (MIN), ziet de CBDC vooral als een bedreiging voor de vrijheid: “Het betekent nog meer centrale sturing, minder markt én het risico dat burgerlijke vrijheden worden aangetast”.
“Ik ben in het verleden te optimistisch geweest. Naïef.” Terugkijkend op zijn tijd als directeur van De Nederlandsche Bank, van 2009 tot 2011, en als adviseur van Wim Duisenberg, de eerste president van de Europese Centrale Bank (ECB), bekent Lex Hoogduin (1956) dat hij zich heeft verkeken op de bescherming die de wet zou bieden tegen het ontsporen van de ECB. “Bij de oprichting van de ECB was vastgelegd dat de bank zich zou bezighouden met ‘prijsstabiliteit’ — met andere woorden, ervoor zou zorgen dat de geldkraan niet té ver werd opengedraaid. Na de crisis van 2008 bleek die belofte, die ook in het EU-Verdrag was vastgelegd, niets waard en ging de ECB massaal staatsschuld opkopen. De ECB heeft voor duizenden miljarden euro’s aan staatsobligaties opgekocht en daarmee landen met hoge schulden uit de wind gehouden. Wim Duisenberg zou stomverbaasd zijn als hij uit de dood zou herrijzen en zou ontdekken dat de omvang van de balans van de ECB was opgelopen tot 7000 à 8000 miljard euro.”
Het gevolg van het ruimhartige monetaire beleid is dat de schulden van een aantal EU-landen tot enorme hoogte zijn gestegen. Dat heeft weer tot gevolg dat de ECB de rente niet kan verhogen om de inflatie terug te dringen. “Als de ECB dat zou doen, zouden landen als Frankrijk, Italië en België in de problemen komen. Die landen zouden dan veel meer rente moeten betalen op hun staatsschuld en om nieuwe uitgaven te financieren.” Het IMF heeft onlangs uitgerekend dat Nederland in vier jaar tijd zo’n 12 miljard zou moeten bezuinigen en een land als Frankrijk zo’n 120 miljard om de overheidsfinanciën weer enigszins beheersbaar te maken, stelt Hoogduin. Dat lijkt politiek onmogelijk. Hij vreest dan ook dat we onherroepelijk afstevenen op een nieuwe financiële crisis in de EU. Hoogduin verwacht dat de ECB dan opnieuw massaal overheidsobligaties gaat opkopen en de rente zal verlagen. Dit zal leiden tot hoge inflatie, waarvan de midden- en lagere inkomensgroepen, het midden- en kleinbedrijf en gepensioneerden de dupe zullen zijn.
Terwijl de ECB zichzelf heeft klemgezet, zijn de bankiers in Frankfurt bezig met het ontwikkelen van een digitale euro — de Central Bank Digital Currency (CBDC). Daarover is met name in de alternatieve media veel te doen. Velen vrezen dat de CBDC het laatste restje financiële privacy de nek zal omdraaien. De Europese wetgeving rond de CBDC bevindt zich inmiddels in de afrondende fase. De officiële introductie volgt in 2029. Volgens Hoogduin is het er bij de CBDC niet om te doen een mogelijke financiële crisis op te vangen. Daarvoor is de omvang van de digitale euro ook nog te bescheiden. Waar gaat het dan wel om? Hoe bedreigend is de CBDC?
Hoogduin: “De rechtvaardiging voor de CBDC is al een paar keer aangepast. Eerst waren ze in Frankfurt en Brussel geschrokken omdat Facebook een digitale munt op de markt wilde brengen. Nu zeggen ze dat Europa te afhankelijk is van Amerikaanse partijen als Mastercard en Visa. Ze komen iedere keer met een ander verhaal. Volgens mij gebeurt het gewoon omdat de ECB dat ding wil hebben.”
De CBDC geeft de ECB potentieel een grotere greep op het financiële systeem, zegt Hoogduin. Op dit moment brengt de ECB alleen contant geld in omloop, terwijl digitaal geld in omloop wordt gebracht door particuliere banken. Als de ECB ook digitaal geld kan uitgeven, dan krijgt de bank meer macht over het financiële systeem. Volgens Hoogduin is dat geen goed idee. “Het betekent nog meer centrale sturing, minder markt én het risico dat burgerlijke vrijheden worden aangetast.”
Hoogduin ziet met name twee potentiële risico’s van de CBDC. Ten eerste de programmeerbaarheid van de digitale munt. Hierover is in de onafhankelijke media veel te doen geweest, nadat Agustín Carstens, General Manager van de Bank of International Settlements (BIS), de bank van de Centrale Banken, in oktober 2020 suggereerde dat de autoriteiten via de CBDC “absolute controle” zouden krijgen over de uitgaven van burgers. (“We weten niet wie er met een biljet van 100 dollar of 100 pesos betaalt. Een cruciaal verschil met de CBDC is dat we absolute controle krijgen over de regels en wetgeving die het gebruik ervan bepalen en we hebben dan de technologie om dit af te dwingen”, zei Carstens letterlijk.) Inmiddels is in de wet vastgelegd dat de CBDC niet programmeerbaar zal worden. Gebruikers kunnen de digitale euro dus besteden aan wat ze willen. Hoogduin is er echter niet van overtuigd dat dit zo zal blijven. “De ECB weet dat ze de CBDC er niet door krijgen als ze de munt programmeerbaar zouden maken. Maar niets belet ze dat later alsnog te doen. De technologie is er.” Hij vermoedt dat de ECB een ‘meerstappenstrategie’ voert. “De camel’s nose noemen ze dat in de politiek. Als je de neus van de kameel er eenmaal door hebt, volgt de rest vanzelf.”
Een tweede gevaar, waar in de media veel minder aandacht voor is, is dat de ECB direct de rente kan gaan bepalen op de CBDC-tegoeden van burgers. Hoogduin vreest dat de ECB in crisistijd weleens negatieve rente zou kunnen gaan invoeren. Daar wordt door economen regelmatig op gezinspeeld. Hoogduin: “Dat zou de consumentenbestedingen stimuleren, maar het betekent dat je spaargeld gewoon wegsmelt. Het is vergelijkbaar met inflatie.”
In beide gevallen zie je dat de CBDC de mogelijkheid voor staatsinterventie in de economie vergroot, zegt Hoogduin. Hij wijst erop dat linkse academici, zoals de mensen rond het Sustainable Finance Lab, voorstander zijn van de CBDC. “Zij zien in de CBDC een kans voor de overheid en centrale bank om de investeringen en bestedingen van burgers in de door hun gewenste richting te sturen. Ik zie dat ook gebeuren als de politieke steun er op zeker moment is. Waarom zou je die mogelijkheid niet gebruiken als je gelooft dat het echt nodig is?”
Het is duidelijk dat Hoogduin zijn naïviteit verloren is. Als het aan hem ligt, komt de CBDC er gewoon niet. “Burgers hebben er geen enkele behoefte aan. Voor ons lost het geen enkel probleem op. We kunnen nu al digitaal betalen, de CBDC voegt daar niks aan toe.”
CBDC: concurrent voor contant en banken
Burgers kunnen straks CBDC’s (digitale euro’s) aanschaffen door geld van hun gewone bankrekening om te zetten in CBDC’s of door contant geld te storten op hun digitale-euro-rekening. De CBDC-rekening zal weliswaar worden beheerd door de eigen bank of door een andere erkende betaaldienstverlener, de digitale euro’s die erop komen te staan zijn geen vordering op de bank. Het is centralebank-geld, dat door de ECB zelf wordt omschreven als een vorm van ‘digitale cash’. De CBDC wordt daarmee dus een concurrent voor zowel het digitale geld dat wij nu op de bank hebben staan als voor contant geld. De ECB promoot de CBDC nadrukkelijk als betaalmiddel voor dagelijkse aankopen. Het verschil is natuurlijk dat betalingen met contant geld anoniem zijn, terwijl er met de CBDC een digitaal spoor ontstaat.
De ECB doet er alles aan om de weerstand tegen de CBDC te verminderen. Om de zorgen bij de particuliere banken weg te nemen, die bang zijn dat hun rekeninghouders massaal weglopen, wordt er gesproken over een maximaal tegoed aan CBDC’s. Daarbij wordt een bedrag van 3000 euro genoemd, hoewel hierover nog niets definitiefs is besloten. Verder staat in de wet dat contant geld als wettig betaalmiddel gehandhaafd zal blijven. Hoogduin is er niet gerust op. “Ja, dat is de belofte, maar als de CBDC er eenmaal is, kunnen die grenzen steeds verder worden opgetrokken.”
Lex Hoogduin is sinds twee jaar voorzitter van het Mises Instituut Nederland (MIN), genoemd naar de Oostenrijkse econoom Ludwig von Mises. Een opmerkelijke stap voor een ex-directeur van De Nederlandsche Bank. De Oostenrijkse economische school, die in de 19e eeuw is ontstaan en groot is geworden dankzij economen als Ludwig von Mises, Nobelprijswinnaar Friedrich Hayek en de eigenzinnige ‘anarcho-kapitalist’ Murray Rothbard, is radicaal tegen het Keynesiaanse monetaire beleid dat centrale banken plegen te voeren, gericht op het ‘stimuleren’ van de economie. De ‘Oostenrijkers’ vinden dat de overheid zich zo min mogelijk met de economie moet bemoeien. Hayek was zelfs tegen het bestaan van een centrale bank: hij vond dat geld moest worden gecreëerd door ‘de markt’.
In december vorig jaar deed Mises Nederland van zich spreken door samen met de stichting Samen Leven in Vrijheid de Argentijnse minister van Deregulering en Staatstransformatie Federico Sturzenegger naar Nederland te halen. Die lichtte in Den Haag het radicale vrije-marktbeleid van president Javier Milei toe. Milei is een aanhanger van de Oostenrijkse school. Dat wil niet zeggen dat Hoogduin hem kritiekloos bewondert. Hij kijkt met argwaan naar Milei’s nauwe relatie met Donald Trump. Met het beleid van Trump heeft hij al helemaal niets op. “Trump is corrupt en zijn economische beleid is dramatisch”, zegt Hoogduin. “Het heeft niets met het klassieke liberalisme of de vrije markt te maken.”
De Oostenrijkse school is traditioneel tegen de versmelting van staat en bedrijfsleven, imperialisme en oorlog en de macht van het militair-industrieel complex. Eerder dit jaar organiseerde het Mises Instituut Nederland een bijeenkomst over de oorlog in Oekraïne met de linkse sociaal geograaf Ewald Engelen. “Hij komt vanuit een heel andere achtergrond, maar er zijn belangrijke raakvlakken met zijn denken”, zegt Hoogduin. Misschien wel de belangrijkste prioriteit voor Hoogduin is het herstel van de traditionele rechtsstaat. “Alle wetgeving die concrete uitkomsten voorschrijft, zoals klimaatbeleid of stikstofbeleid, is in strijd met de klassieke rechtsstaat. Het recht hoort doel-onafhankelijk te zijn, te bestaan uit voor iedereen gelijke regels, die negatief geformuleerd zijn, dat wil zeggen dat ze stellen wat mensen niet mogen doen.”
Is Hoogduin bekend met ‘complottheorieën’ die stellen dat bankiers als de Rothschilds een geheim netwerk vormen dat de macht in de wereld in handen heeft? “Ja, maar ik geloof daar niet in”, zegt hij. Hij heeft er zelf nooit iets van gemerkt. “Ik denk dat het interventionisme en het idee van ‘global governance’ van het World Economic Forum, niet per se slecht bedoeld is. Het gaat uit van de gedachte van de maakbare samenleving, maar die blijkt nooit zo maakbaar te zijn als wordt gedacht. Natuurlijk is er ook sprake van de vervlechting van financiële belangen en staat, met alle corruptie vandien, maar ik zie dat niet als een complot.”
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
