Skip to main content Scroll Top
Nieuws of Column?:
NIEUWS
Breaker:
-
2026 - Uitgave 47

Eerherstel voor soevereinen

Willem Koert | Datum: 21 november 2026

eerherstel-voor-soevereinen

Illustratie: Marion de Backer

Onderzoek in opdracht van politie leidt tot verrassende conclusie: “Soevereinen zijn betrokken en sociale mensen”

Volgens de AIVD en de NCTV zijn soevereinen misleide, afgehaakte en gevaarlijke mensen, maar dat is niet het beeld dat sociaalwetenschapper Hans Moors van ze kreeg na gesprekken met enkele honderden van hen. “Soevereinen zijn vaak goed opgeleid, wijzen meestal geweld af en zijn nog steeds betrokken bij de samenleving”, zegt hij. “Ze zijn alleen betrokken op een andere manier.”

De Nederlandse media berichten sinds de coronacrisis regelmatig over soevereinen die worden opgepakt vanwege wapenbezit of voor de rechter komen, omdat ze dreigen met aanslagen op deurwaarders en politieagenten. Het meest spraakmakend is een zaak waarin soevereinen uit Oost-Nederland milities hadden gevormd en aanslagen planden op burgemeesters,  waarbij in 2025 celstraffen tot twee jaar wegens illegaal wapenbezit werden uitgedeeld.

Het gaat al met al om een handjevol zaken, waarbij ongeveer twintig soevereinen zijn betrokken. Ook als al die berichten voor honderd procent correct zijn, dan zijn soevereinen daarmee geen grote spelers in het Nederlandse misdaadlandschap. Maar toch beschouwen de media en de inlichtingendiensten de soevereine beweging als een dominant hoofdpijndossier.

“AIVD: tienduizenden ‘soevereinen’, sommigen inmiddels ook bereid tot geweld”, kopte de website van NOS Nieuws op 9 april 2024. Dat bericht ging over een verontrustend rapport van de AIVD en NCTV over soevereinen. Hun aantal was “aanzienlijk gegroeid tot ‘enkele tienduizenden’ en lijkt alleen maar verder toe te nemen”, aldus de NOS.

Anderhalf jaar lang verdiepten Hans Moors en zijn medewerkers Linda de Veen en Merel van Rees - van ­Bekkum zich in de soevereine beweging. Ze spraken met soevereinen en lazen hun websites, nieuwsbrieven en Telegramgroepen.

Op basis daarvan schreven de onderzoekers, alle drie verbonden aan het Haagse adviesbureau EMMA, het rapport Van mens tot mens. Het verscheen in september 2026.

“We maakten het rapport voor Politie en Wetenschap vertelt Moors. “Dat is een onafhankelijk onderzoeksfonds dat valt onder de Politieacademie. Politie en Wetenschap financiert onderzoek als dat van ons om fenomenen als de soevereinen beter te begrijpen. Over soevereinen heeft bijna iedereen in beleidskringen weliswaar een mening, en soms zelfs een zeer uitgesproken mening, maar niet zoveel kennis.”

Inlichtingendiensten als de AIVD en de NCTV maken zich zorgen over de soevereinen. Volgens hun rapport Met de rug naar de samenleving uit 2024 verspreiden soevereinen onjuiste ideeën over het onwettige karakter van de Nederlandse overheid die “het onvermogen om als samenleving te functioneren voeden”. Terwijl ze bouwen aan “eigen, soms onverdraagzame, parallelle samenlevingen met eigen wetgeving en eigen instituties” bereidt een radicale groep van de soevereinen zich bovendien voor op “een gewelddadige confrontatie met de overheid”, aldus de inlichtingendiensten.

Dat liegt er niet om. Hoe wordt iemand eigenlijk een soeverein? Wat is nu precies de aantrekkingskracht van het complexe — en volgens de inlichtingendiensten ‘pseudo-juridische’ — soevereine gedachtegoed? En als soevereinen inderdaad afgehaakt zijn, hoe kan de overheid voorkomen dat de kloof tussen hen en de rest van de samenleving groter wordt?

Om die vragen te beantwoorden zochten Moors en zijn medewerkers contact met enkele honderden soevereinen. “We hebben met een stuk of zestig soevereinen op vertrouwelijke basis gesproken”, vertelt de onderzoeksleider. “Twaalf van hen waren ook nog eens bereid tot een diepte-interview van enkele uren.”

Hoogopgeleid
Uit die gesprekken bleek om te beginnen dat soevereinen een bonte groep waren. Er is niet zoiets als ‘de soeverein’. “Dat zie je al terug in hun denkbeelden”, zegt Moors. “Er zijn soevereinen die verwijzen naar het Plakkaat van Verlatinghe uit 1581, een document waarin Nederland zich onafhankelijk verklaarde van de Spaanse regering en dat nooit is herroepen. Er zijn ook soevereinen die ervan uitgaan dat het concept van rechtspersoon, waardoor ze moeten gehoorzamen aan de regelgeving van de overheid, kunstmatig is.”

Volgens het rapport vechten soevereinen op basis van die denkbeelden in duizenden zaken het gezag van de overheid aan. Juridische afdelingen van gemeenten tot aan de Raad van State hebben een zware dobber aan die zaken. “Ik laat in het midden in hoeverre die soevereine theorieën houtsnijden”, zegt Moors. “Maar het is wel duidelijk dat soevereinen een juridische redenering kunnen opzetten. Dit zijn goed opgeleide mensen.”

Wat soevereinen ook bindt, is de overtuiging dat de overheid niet altijd het beste met de mensen voor heeft. “In gesprekken vertelden veel soevereinen ons over negatieve ervaringen met de Staat”, zegt Moors. “Dat kon gaan over conflicten met de Belastingdienst die leidden tot een faillissement, over confrontaties met de politie en Jeugdzorg of over gebeurtenissen in strafinrichtingen.”

Traumatische ervaringen
Soevereinen vertellen dat ze door die traumatische gebeurtenissen gingen inzien dat de overheid geen welwillende instantie is. Die opvatting is vervolgens versterkt door de manier waarop overheid, media en samenleving op soevereinen reageerden. Omdat veel soevereinen kritisch stonden tegenover de covidvaccinaties, heeft de coronacrisis dat proces nog eens versterkt. De QR-samenleving, de uitsluiting, de vaccinatiedwang en bewindslieden zoals Hugo de Jonge die in de media verkondigden dat ze wisten waar de vaccinweigeraars woonden maakten diepe indruk.

“Tijdens de coronacrisis stelde de overheid zich hard op tegenover vaccinweigeraars”, zegt Moors. “We citeren hem niet in ons rapport, maar Stanley Cohen zou zeggen dat er sprake was van moral panic.”

Cohen was een criminoloog die in de jaren ’70 stelde dat als de media, politiek of overheid een groep gaan zien als een maatschappelijke bedreiging, ze op die groep allerlei spanningen projecteren. Cohen bestudeerde rebellerende groepen Britse jongeren als de Mods en de ­Rockers, maar wat hij beschreef is ook van toepassing op de soevereinen. De overheid en de media labelden ze als ‘gevaarlijk’ en behandelden ze ook als ‘gevaarlijk’, ook al spoorde het label niet met de realiteit. Juist door die behandeling zochten vaccinweigeraars steun bij elkaar, werden de groepsbanden hechter en intensiveerde hun verzet tegen de overheid.

Betrokken
“We spraken met soevereinen die in hun gezin raar werden aangekeken, omdat ze zich niet lieten vaccineren”, illustreert Moors. “Ze voelden zich buitengesloten, totdat ze een dorp verderop een groep soevereinen vonden waar ze met open armen werden ontvangen.”

En daarmee stipt Moors een ander kenmerk van soevereinen aan. Soevereinen zijn niet alleen goed opgeleide individuen met een afkeer van de overheid, maar hebben ook een sterke gemeenschapszin. “De soevereinen met wie we spraken zijn betrokken en sociale mensen”, zegt Moors. “Ze helpen elkaar bij verhuizingen of in hun moestuin. Ze zijn actief in verenigingen en in de buurt. Ze ­functioneren op hun werk. We hebben zelfs soevereinen geïnterviewd die werken bij bureaucratische overheidsinstellingen.”

Al met al schetst Moors’ rapport een ander portret van soevereinen dan Met de rug naar de samenleving. “Deze mensen staan niet met hun rug naar de samenleving”, zei Moors toen hij de uitkomsten van zijn onderzoek presenteerde voor een selecte groep van beleidsmakers. “Maar ze staan wel met hun rug naar u.”

Dat betekent niet dat soevereinen per definitie ‘gevaarlijk’ zijn, vindt Moors. “Het is bekend dat sommige soevereine groeperingen burgermeesters bedreigden en bereid waren geweld te plegen. Maar de meeste soevereinen zijn juist gekant tegen geweld. Ze willen vooral met rust worden gelaten. En daar is niets mis mee.”

Nadruk op controle
Het wegzetten van soevereinen als ‘gevaarlijk’ zegt meer over maatschappelijke processen dan over de soevereine beweging, vermoedt Moors. “Toen de overheid de laatste decennia is gaan merken dat haar autoriteit niet meer vanzelfsprekend was, is die overheid volgens de Amerikaanse hoogleraar en criminoloog David Garland steeds meer nadruk gaan leggen op controle. De overheid wil die controle ook uitoefenen als er nog helemaal geen strafbare feiten zijn gepleegd. Die bestuurlijke reflex zie je terug in de manier waarop overheidsinstellingen reageren op soevereinen.”

In één adem voegt Moors daaraan toe dat de overheid ook tegenover soevereinen grenzen moet stellen. “Als radicale soevereinen geweld gebruiken of daarmee dreigen, moet de overheid ingrijpen. Ook als je rommelt met belastingen of zonder rijbewijs achter het stuur gaat zitten, zal de overheid moeten optreden en grenzen moeten stellen. Maar grenzen stellen is iets anders dan uitsluiten.”

En die neiging tot uitsluiting hebben de instituties jammer genoeg wel, constateert Moors. In plaats van dat instellingen proberen op basis van begrip en empathie een dialoog met soevereinen aan te gaan, isoleren ze deze groep liefst achter een cordon sanitaire. En precies dát is gevaarlijk, stelt Moors.

“Het verschil tussen een democratie en een totalitaire samenleving is dat in een democratie het centrum van de macht leeg is”, legt de onderzoeker uit, verwijzend naar een gevleugelde uitspraak van de Franse politiek filosoof Claude Lefort. “Niemand heeft een vanzelfsprekend recht op de macht.”

In een democratie bepaalt het volk wie de macht mag uitoefenen en mogen de machthebbers altijd worden uitgedaagd. Ook als dat gebeurt door groepen die het gezag van de overheid ontkennen.

“Soevereinen hebben iets te vertellen”, besluit Moors. “In een democratische samenleving zijn ze tegenstanders van de macht, maar geen vijanden. Dat vergeet de overheid nog wel eens. Een overheid die tegenstanders gaat zien als vijand en behandelt als een gevaar, is bezig totalitair te worden.”

Deel dit artikel:

Privacy Preferences
When you visit our website, it may store information through your browser from specific services, usually in form of cookies. Here you can change your privacy preferences. Please note that blocking some types of cookies may impact your experience on our website and the services we offer.