“Dit is geen wetenschap, maar een kermisattractie”
Mayke Wijnen | Datum: 16 november 2026
Nationaal Park Drenthse Aa in Drenthe | Fotografie: Fred Hoogervorst
Felle kritiek op rapport Universiteit van Wageningen over pesticiden in Natura 2000-gebieden
Professor chemie Jaap Hanekamp en hoogleraar Waarschijnlijkheidsrekening Ronald Meester adviseren de Universiteit van Wageningen (WUR) hun rapport terug te trekken over de aanwezigheid van pesticiden in Natura 2000-gebieden en de relatie met landbouw. Hanekamp en Meester onderzochten het rapport van vier WUR-onderzoekers op eigen initiatief. “Mijn studenten zouden hier een 1 voor krijgen.”
Op 13 februari 2026 presenteert minister Femke Wiersma (LVVN) het WUR-Rapport 3504 (Pesticiden in terrestrische Natura 2000-gebieden) aan de Tweede Kamer. Een paar dagen later kondigt het BNN/VARA-programma Vroege Vogels een uitzending op de eigen website aan onder de titel ‘Risico’s pesticiden bevestigd door nieuw rapport’ en schrijft: “Het nieuwe rapport van Wageningen Research bevestigt dat de constante aanwezigheid van pesticiden een risico vormen voor het leven in Natura 2000-gebieden. Ook geeft het aanleiding om het gebruik van pesticiden op korte termijn terug te dringen.”
Terwijl ook andere media de conclusies van het rapport kritiekloos overnemen, besluiten de wetenschappers Ronald Meester en Jaap Hanekamp het aan een nauwgezet onderzoek te onderwerpen. Hun uitkomst, die ze op 3 november naar buiten brachten, is vernietigend. “Ik ben geen fan van pesticiden, maar ik ben ook geen fan van hysterisch gedrag omdat er iets gemeten is”, zegt Meester tegenover De Andere Krant. “Onze analyse gaat ook niet over de vraag of en zo ja hoeveel pesticiden acceptabel zijn — wij bekritiseren de wetenschap. Als dit het beste is wat zij te bieden heeft, dan zou wetenschap beter stil kunnen blijven.” Hanekamp: “Het is een relevant onderwerp, zeker. Maar relevantie van een onderwerp is geen vrijbrief voor methodologische willekeur.”
Volgens Meester en Hanekamp is de wetenschappelijke basis flinterdun, maar worden dit soort onderzoeken “direct doorgesluisd naar het beleidsdiscours rond pesticiden en natuurbescherming”, aldus Hanekamp. De aanleiding van het WUR-rapport was namelijk een uitspraak van de Raad van State op 2 april 2025 in een zaak rond lelieteelt nabij een Natura 2000-gebied in Drenthe. De Raad concludeerde dat niet voldoende was onderbouwd dat pesticiden geen gevolgen voor het natuurgebied zouden hebben. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) gaf daarop de WUR de opdracht een onderzoek daarover uit te voeren.
In het rapport staan drie vragen centraal: welke stoffen worden aangetroffen in bodem en vegetatie, hoe bereiken pesticiden de gebieden en in welke mate vormen de concentraties risico’s voor organismen in de bodem? Hanekamp en Meester concluderen dat “het rapport geen van zijn eigen onderzoeksvragen beantwoordt”, zo schrijven zij in hun analyse, en dat het “berust op niet-herleidbare en deels gecorrumpeerde data (1), een risicomethodologie hanteert waarvan de uitkomst wordt bepaald door arbitraire parameterkeuzes (2) en dit niettemin vertaalt in ongefundeerde beleidsaanbevelingen (3).”
- Niet-herleidbare en deels gecorrumpeerde data
Hanekamp, professor chemie aan de University College Roosevelt van Middelburg, legt uit tegenover De Andere Krant: “De auteurs hebben in dit rapport geprobeerd de Meten=Weten-methode acceptabel te maken door haar centraal te stellen. Maar deze is en blijft academisch onverdedigbaar, dat blijkt wel uit deze studie.”
In het WUR-rapport worden “meetgegevens gebruikt die in Nederland zijn verzameld rondom de aanwezigheid van pesticiden in bijvoorbeeld eikenblad en planten. En die hebben ze geprobeerd te koppelen aan landbouw. Maar in deze meetgegevens zijn ook stoffen meegenomen die niets met landbouw in Nederland te maken hebben, zoals bifenil, antrachinon en difenylamine.”
Dit zijn respectievelijk een middel om schimmel te bestrijden op citrusfruit, een vogelwerend product en een behandelmiddel van appels en peren tijdens koudeopslag. Deze zijn niet door de EU toegelaten en “hebben andere bronnen die niets met landbouw te maken hebben. En toch zijn ze meegenomen in de analyse. Dit rapport is een hutspot van gegevens en analyses die men probeert te koppelen aan landbouwactiviteit.”
“Het wordt nog erger”, vervolgt hij. “In elke wetenschappelijke analyse moeten data herleidbaar zijn, maar door de auteurs van het WUR-rapport wordt ruimschoots gebruikgemaakt van een rapport dat nergens door hen wordt geciteerd.” Het gaat hier om het Vlinderstichting-rapport Pesticiden in Natura2000 gebieden, dat in augustus 2025 al offline werd gehaald. Het RIVM laat zich over het gebruik van deze studie door de WUR-onderzoekers kritisch uit in een review op de conceptversie van hun rapport begin 2026, die Hanekamp en Meester in handen kregen: “Wat blijft er over van de conclusies als de resultaten van het onderzoek van de Vlinderstichting niet worden meegenomen?”, vraagt het RIVM zich af. “De rapportage van dit onderzoek [van de Vlinderstichting] schiet ernstig te kort en het wetenschappelijk gehalte laat te wensen over. Daarnaast zijn de resultaten afwijkend. Het zou onverstandig zijn de conclusies over wel of geen risico’s in dit rapport voor een onevenredig deel op dit onderzoek te baseren. Je maakt je daarmee ook kwetsbaar voor kritiek”, zo schrijft het RIVM aan de WUR.
“Juist ja”, aldus Hanekamp. “In de finale versie van het WUR-rapport is het Vlinderstichting-rapport in de tekst geschrapt, maar niet in de databehandeling — de analyse is nog steeds vervuild met de Vlinderstiching-data. Dat kan echt niet.”
2. Risicomethodologie volgens arbitraire parameterkeuzes
Vervolgens is met deze “feitelijk onbruikbare” een al even bedenkelijke risicoanalyse gemaakt, aldus Meester en Hanekamp. Meester, hoogleraar Waarschijnlijkheidsrekening aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, tegenover De Andere Krant: “Wanneer je wilt beoordelen of de gevonden aanwezigheid van pesticiden gevaarlijk is, heb je een grenswaarde nodig — een limiet waarboven het gevaarlijk wordt — en je moet preciseren wat ‘gevaarlijk’ exact betekent. Dat laatste is niet gedaan. Bovendien is om de grenswaarde te bepalen een veiligheidsfactor gebruikt die niet empirisch (proefondervindelijk — red.) onderbouwd is. De keuze voor deze factor is dus een aanname van de wetenschappers — een zogeheten parameterkeuze.” Deze veiligheidsfactor werd door hen bepaald op duizend. “Kies je vijf- of tweehonderd, want dat hadden ze ook kunnen doen, dan veranderen de uitkomsten.” Hanekamp: “Dat is geen wetenschap, dat is een kermisattractie — draai aan de knoppen en je krijgt een ander resultaat.”
Waarom er voor duizend wordt gekozen, wordt wel beargumenteerd in het WUR-rapport. Hanekamp: “Het argument is dat men ook de data van zware metalen heeft meegenomen. Dat zijn dan wel geen pesticiden, maar, zeggen ze, we hebben zo weinig gegevens, we nemen ook zware metalen mee. Dat kan echt niet. Die factor duizend bepaalt de hele uitkomst van de risicoanalyse. Dat is gewoon fout.” Meester: “Zo worden moedwillig de data gecorrumpeerd waaruit je conclusie trekt. Dat is geen wetenschap.”
Ook het RIVM was in haar review kritisch over de risicoanalyse van de WUR en adviseerde terughoudend te zijn met stellige uitspraken over ecologische risico’s.
3. Ongefundeerde beleidsaanbevelingen
Naar aanleiding van haar studie geeft de WUR ook advies rond het meten van pesticiden in de natuur en hoe die daar terecht komen, om meer afstand te houden tussen landbouwgrond en natuurgebieden en om boeren aan te moedigen minder bestrijdingsmiddelen te verspreiden. “Dit is het kernprobleem: pseudowetenschap wordt institutioneel salonfähig gemaakt”, aldus Hanekamp. “Rechters verwijzen ernaar. Parlementariërs nemen er nota van. Beleidsmakers baseren er maatregelen op.” Meester: “We zien het bij alle dossiers: corona, stikstof, windmolens, klimaat en nu ook bij pesticiden. Er moet en zal kennelijk wetenschappelijke onderbouwing komen voor gewenst beleid, maar wetenschappers zouden toch niet voor die verleiding moeten bezwijken.” Hanekamp: “Het mechanisme is identiek: complexe modellen en berekeningen wekken de indruk van precisie en wetenschappelijke degelijkheid, terwijl de onderliggende keuzes arbitrair zijn. Zo wordt het stikstof- en nu ook het pesticidenbeleid gegijzeld door slechte wetenschap.”
De mannen noemen “het feit dat een gerenommeerde instelling als de WUR een dergelijk rapport publiceert beschamend. Ons academisch advies aan de auteurs en de WUR is dan ook om het rapport terug te trekken.”
Hanekamp en Meester zeggen hun analyse naar de auteurs en de WUR te hebben gestuurd, maar daarop geen inhoudelijke reactie te hebben ontvangen. “Dat verwacht ik ook niet, want het rapport is zo slecht”, aldus Hanekamp. “Mijn studenten zouden hier een 1 voor krijgen.”
Op vragen van De Andere Krant antwoordde een woordvoerder van de WUR dat hij “kort kon zijn. Dit is semantische retoriek. Verder geen commentaar.”
Jessika van Leeuwen, voormalig WUR-promovendus en Europarlementariër voor BBB, en ingenieur Wouter de Heij lieten zich recent op dwarsnieuws.nl kritisch uit over de Universiteit van Wageningen (WUR). Van Leeuwen vraagt zich af of de universiteit nog wel onafhankelijk is, of dat er in Wageningen politieke keuzes worden verkocht als wetenschappelijke feiten? Aanleiding is de uitspraak van WUR-bestuursvoorzitter Sjoukje Heimovaara dat de Nederlandse veestapel moet krimpen omdat ‘onze sommen’ dat uitwijzen. Volgens De Heij zijn de banden tussen Wageningen, ministeries en politieke beleidsmakers zo nauw geworden dat onafhankelijk onderzoek onder druk staat. Honderden miljoenen euro’s gaan naar beleidsondersteunend onderzoek, waarbij volgens De Heij de onderzoeksuitkomsten soms al lijken vast te staan. Hij wijst ook op het tegenwerken van oplossingen voor de stikstofcrisis en het niet mogen publiceren van een kritisch stikstofrapport onder de naam van WUR.
