Een Wankelend Wereldrijk
Diedert de Wagt | Datum: 16 mei 2026
Illustratie: Marion de Backer
Historicus en auteur Diedert de Wagt legt uit waarom het Amerikaans imperium op omvallen staat
Dit artikel omvat de eerste gedeelte van in totaal 6 pagina’s van de longread van Diedert de Wagt. Abonnees kunnen de volledige artikel lezen in de Themakrant Geopolitiek. Onderaan dit artikel staan de bronnen bij het artikel.
Onze 21e eeuw ontvouwt zich totaal anders dan verwacht. Een verenigd Europa en het gespreide bed van de NAVO zouden van dit tijdperk het vredigste en veiligste ooit maken. Het tegenovergestelde lijkt waar te zijn. Inmiddels is de Koude Oorlog weer heet en is het uitbreken van een derde wereldoorlog dichterbij dan ooit. Dat is allerminst toeval: de huidige situatie in de wereld is het logische gevolg van de geopolitieke keuzes die de voorbije decennia zijn gemaakt. Wie de onderliggende structuren achter de besluitvorming bestudeert, krijgt inzicht in wat er achter de schermen gebeurt tijdens grote (geo)politieke gebeurtenissen, oorlogen en crises. Zaken die uit het niets lijken te komen, blijken dan ineens heel goed verklaarbaar.
De wereld wordt sinds de Tweede Wereldoorlog onmiskenbaar gedomineerd door de Verenigde Staten van Amerika. Het land wist met een enorme industriële (over)capaciteit nagenoeg ongeschonden uit die strijd te komen. Washington slaagde er in van de dollar de wereldmunt te maken, met ongelimiteerde groeimogelijkheden tot gevolg. In de daaropvolgende Koude Oorlog (1945-1991) trad Amerika op tegen ‘communistische landen’ die als vijand werden aangemerkt. Sinds het imploderen van de Sovjet-Unie in 1991, is de VS alleenheerser en regeert het ‘Pax Americana’: het zelf verworven recht — maar ook de plicht — van de United States of America om als ‘politieman van de wereld’ overal op te treden als hoeder van de mensenrechten en democratie — indien nodig met geweld.
Het is voor velen moeilijk voor te stellen dat er nog zoiets bestaat als een Amerikaans wereldrijk in de 21e eeuw, omdat er volgens de Verenigde Naties 195 soevereine staten bestaan die over zichzelf mogen beslissen. Dat is echter slechts een papieren werkelijkheid. Welk beleid er internationaal wordt gevoerd, is in sterke mate door Amerika beïnvloed, via wat de deepstate of shadow government wordt genoemd. Die begrippen staan simpel gezegd voor de sturing van het beleid door lobbyisten en geheime diensten. De invloed van deze machten zorgt ervoor dat de buitenlandse koers van de VS op de lange termijn vrijwel ongewijzigd blijft, ongeacht de president die aan het roer staat. Ja, dat geldt ook voor Donald Trump. Over hem later meer.
Illustratie: ©Wilfred Klap
Wie betaalt, bepaalt, zeker in de VS. De voormalig hooggeplaatst kolonel, tegenwoordig Amerika-criticus, Douglas McGregor verwoordt het als volgt: “Washington is donor-occupied territory”. In de Citizens United-uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof is vastgesteld dat rijke bedrijven het recht hebben hun invloed te kopen, omdat hun held gelijk staat aan het uiten van een mening. Omdat het Congres volgens de grondwet geen regels mag opstellen die de vrijheid van meningsuiting beperken, mogen bedrijven sindsdien zoveel geld aan politici geven als ze willen. Omdat politici hun geldschieters niet hoeven te openbaren, kan er geen onderscheid gemaakt worden tussen vredelievende weldoeners, of ‘filantropen’ uit pakweg de olie- of wapenindustrie. Oud-president Barack Obama (2009-2017) noemde deze uitspraak daarom “de bijl aan de wortel van de democratie”. Hij stelde dat een kleine groep mensen kunnen beslissen wie de presidentskandidaten worden, en wat de koers van het land zal zijn: “Millionaires and billionaires bankrolling whoever they want, however they want … ordinary Americans are shut out of the process”.1 Hij had het over de zogenoemde deepstate.
Een van de machtigste onderdelen van deze schaduwmacht is het militair-industrieel complex: het verbond van wapen- en munitiefabrikanten. Na de Tweede Wereldoorlog ontstond er een enorme wapenwedloop die ervoor heeft gezorgd dat het Amerikaanse leger ontzagwekkende proporties heeft aangenomen. Elk jaar opnieuw wordt er met droge ogen 800 miljard dollar geïnvesteerd in het leger, oftewel 2 miljard per dag. Dat is exclusief de kosten voor de oorlogen die de VS al decennialang dagelijks voert. In 2020 was 41 procent van al het geld dat er in de hele wereld werd uitgegeven aan defensie van Amerika afkomstig. Nummer twee China (8 procent) en nummer drie Rusland (4 procent) volgden op grote afstand.
Het probleem van grote legers, is dat ze vijanden nodig hebben. De Amerikaanse president Dwight D. Eisenhower (1953-1961), waarschuwde tijdens zijn afscheidsspeech in 1961 al voor dit gevaar van het militair-industrieel complex.
“In de raden van de regering moeten we waken voor de verwerving van ongerechtvaardigde invloed, al dan niet nagestreefd, door het militairindustrieel complex. De mogelijkheid van een rampzalige groei van misplaatste macht bestaat en zal blijven bestaan.”2 Oftewel: als machtige bedrijven garen spinnen bij het voeren van oorlogen, is conflict gegarandeerd.
Het militair-industrieel complex lobbyt voor oorlog in het Congres via de neoconservatieven: de best georganiseerde stroming binnen de Amerikaanse politiek. Deze conservatieve ‘haviken’ zijn altijd voorstander van een militaire interventie, in welk land dan ook. Daarvoor dragen zij — verhuld in een ethische, morele of mensenrechtelijke retoriek — allerlei argumenten aan. De basisgedachte daarbij is dat kwaadaardige tegenstanders alleen de taal van de overmacht verstaan om in te binden: peace through strength. Verondersteld gevaar, waar dan ook ter wereld, moet met harde hand de kop worden ingedrukt. Vrede door oorlog is in de ogen van de neocons overigens niet alleen een rechtmatige optie als alle andere wegen al zijn bewandeld, geregeld is een pre-emptive strike — een aanval inzetten, omdat er volgens de neocons gevaar dreigt — een noodzakelijk kwaad. Het meest recente voorbeeld is 28 februari 2026, toen Iran — tijdens de vredesonderhandelingen nota bene — ‘preventief’ werd gebombardeerd.
Een militaire ingreep dient ook een tweede doel: het tonen van de spierballen aan andere veronderstelde ‘vijanden’. Dat lukt niet alleen door een grote mond op te zetten: soms dient een tik uitgedeeld te worden. Neocon Michael Ledeen, een regelmatig door de Amerikaanse Veiligheidsraad geraadpleegde consultant voor Binnenlandse Zaken en Defensie, stelt: “Every ten years or so, the United States needs to pick up some crappy little country and throw it against the wall, just to show the world we mean business”.3 Het is taal die je zou verwachten van de maffia, niet van een hooggeplaatste adviseur voor de zogenaamde politieagent van de wereld.
Voor de longread, die volledig te lezen is in De Andere Krant, heeft Diedert de Wagt de volgende bronnen geraadpleegd.
Bronnen:
- https://foreignpolicy.com/2008/08/12/russias-splendid-little-war/
- https://youtu.be/Ba9wxl1Dmas Hillary Clinton admits the CFR gives the Orders
- https://www.latimes.com/nation/la-na-us-intervention-foreign-elections-20161213-story.html
- https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB4/
- https://www.worldliteraturetoday.org/deaths-somoza-george-evans
- https://tinyurl.com/jsmuwenc
- https://soaw.org/category/resources/soa-graduates
- https://mises.org/mises-wire/truman-was-right-about-cia
- https://www.wanttoknow.info/warisaracket
- https://www.youtube.com/watch?v=37Dvt2EqXF4&feature=youtu.be The Economic Hitmen
- https://www.usni.org/magazines/naval-history-magazine/2008/february/truth-about-tonkin
- https://www.muckrock.com/news/archives/2017/feb/15/memo-offers-look-cias-private-press-pool/
- https://tinyurl.com/27ktjd7w
- https://youtube.com/shorts/txW6LPn57EA?si=HaPgS624kBgImjjS We Will Bring Down 7 Governments in 5 Years!: US Ret. Gen. Wesley Clark (2007).
- https://tinyurl.com/4wm9n2fz
- https://youtu.be/U2fYcHLouXY?t=444 (7 minuut 30). Victoria Nuland’s Admits Washington Has Spent $5 Billion to “Subvert Ukraine”
- https://www.channel4.com/news/ukraine-mccain-far-right-svoboda-anti-semitic-protests
- https://anti-spiegel.ru/2022/merkel-minsker-abkommen-2014-war-der-versuch-der-ukraine-zeit-zu-geben/
- https://www.reuters.com/world/europe/russias-lavrov-says-west-tried-politicise-g20-declaration-2022-11-15/
- https://www.youtube.com/watch?v=T-BC3AbM8vo Sergey Lavrov Press Conference at G20 Summit November 15 2022 – Russian with English Subtitles
- https://www.reuters.com/investigates/special-report/ukraine-crisis-artillery/
- https://tinyurl.com/yypfzdw3
- https://tinyurl.com/2s4fztv2
- https://mid.ru/en/maps/ua/1831220/
- https://www.slideshare.net/slideshow/extending-russia-competing-from-advantageous-ground/267081313
- https://www.youtube.com/watch?v=MsI6rh4nbbE Lindsay Graham: Ukrainians will fight till the last person.
- https://twitter.com/wmiddelkoop/status/1750967053513621537?s=20
- https://www.dagelijksestandaard.nl/politiek/politiek-schandaal-ollongren-onthult-goedkope-strategie-tegen-rusland
- https://europeanconservative.com/articles/news/official-johnson-forced-kyiv-to-refuse-russian-peace-deal/
- https://x.com/josepborrellf/status/1512778418445860864
- https://x.com/ivan_8848/status/1841051101535084593?s=46
- https://www.bbc.com/news/world-asia-67282107
- https://www.twz.com/air/massive-wwii-b-29-bomber-base-fully-reclaimed-for-future-pacific-fight
- https://tinyurl.com/yubx98de
- https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v03/d189
- https://www.britannica.com/place/Strait-of-Malacca
- https://en.wikipedia.org/wiki/China–Pakistan_Economic_Corridor
- https://www.youtube.com/watch?v=myoFh1sL9rw The New Atlas, US Uses Thai Proxies to Escalate Crisis in Myanmar, Creating Arc of Chaos on China’s Borders
- https://maritime-executive.com/editorials/violence-fiscal-issues-hit-china-s-belt-and-road-program-in-pakistan
- https://tinyurl.com/4x863cmm
- https://www.iri.org
- https://edition.cnn.com/2025/02/03/politics/usaid-washington-workers/index.html
- https://tinyurl.com/4vmx4r4z
- https://www.foxnews.com/politics/make-nato-great-again-hegseth-pushes-european-allies-step-up-defense-efforts
- https://www.bbc.com/news/articles/c0l1w1w41xzo
- https://reactionair.nl/artikelen/oorlogsretoriek-ontmaskerd/
- https://tinyurl.com/52yy3w6j
- https://web.archive.org/web/20240207014834/https://www.state.gov/u-s-relations-with-taiwan/
- https://www.state.gov/u-s-relations-with-taiwan/
- https://tinyurl.com/yvp4245r
- https://ndupress.ndu.edu/Portals/68/Documents/stratforum/SF-278.pdf
- https://foreignpolicy.com/2024/11/15/rubio-waltz-china-xinjiang-uyghurs-human-rights/
- https://tinyurl.com/4a6rdyps
- https://www.voltairenet.org/article185957.html
- https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/06_iran_strategy.pdf
- https://www.middleeastmonitor.com/20241213-israel-destroys-85-of-syrias-air-defence-systems/
- https://www.youtube.com/watch?v=lycGxSzJrfc Trump’s New Defense Secretary Pete Hegseth: Miracles in Israel & Hope for the Third Temple!
- https://caspiannews.com/news-detail/iran-russia-discuss-key-railway-connection-project-2024-12-24-0/
- https://www.aljazeera.com/news/2025/1/17/russia-and-iran-presidents-sign-partnership-treaty-in-moscow
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
