Ernstige bijwerkingen HPV-vaccinatie buiten beeld gehouden
Toine de Graaf | Datum: 5 augustus 2026
Vaccinproducent schikt ruim 200 rechtszaken door betaling van ruim 50 miljoen dollar
Jarenlang waren de vaccins tegen het humaan papillomavirus (HPV), dat door seksueel contact kan worden overgedragen en is gerelateerd aan kanker, de meest omstreden prikken ter wereld door twijfels over veiligheid en effectiviteit. In 2021 namen de coronavaccins die dubieuze status over. Sindsdien probeert de Nederlandse overheid het imago van HPV-vaccinatie op te poetsen. De reguliere media blazen hun partijtje mee, zoals onlangs het tv-programma EenVandaag. Daarin wordt geclaimd dat er geen bekende ernstige bijwerkingen aan het HPV-vaccins zijn verbonden, terwijl studies juist op het tegendeel wijzen. Oud-huisarts Michael Smulders: “Weer een typisch voorbeeld van slechte Nederlandse televisiejournalistiek”.
Aan de lange reeks eenzijdige berichtgeving over kindervaccins in de reguliere media werd vorige week een nieuw item toegevoegd: de reportage die het tv-programma EenVandaag uitzond over HPV-vaccinatie. Centraal stond het angstaanjagende verhaal van een Nederlandse vrouw die op 26-jarige leeftijd baarmoederhalskanker kreeg, waardoor ze haar baarmoeder en blaas verloor. Als tiener zag ze af van een HPV-prik, waarvan ze nu spijt heeft. In ons land krijgen meisjes en jongens twee HPV-prikken aangeboden rond de leeftijd van 10 jaar.
De boodschap voor de kijkers was ondubbelzinnig: halen die prik! Bezwaren zouden er niet zijn. “Geen bekende ernstige bijwerkingen”, meldde EenVandaag op zijn website. Een paar dagen later volgde nog een ‘vraag-antwoord’-item. Daarin verklaart gynaecoloog Luc van Lonkhuijzen van het Amsterdam UMC, die ook in de reportage te zien was: “Er zijn geen ernstige bijwerkingen gevonden in de afgelopen jaren”. Hij is klaarblijkelijk onbekend met het handboek Vaccines & Autoimmunity, dat de Israëlische immunoloog prof. Yehuda Shoenfeld in 2015 samenstelde met tientallen wetenschappers uit de hele wereld. In dat boek worden verschillende zeldzame auto-immuunziekten beschreven die kunnen worden uitgelokt door vaccinatie en het bevat ook een hoofdstuk over HPV-vaccinatie.
Shoenfeld is de naamgever van ‘Shoenfelds syndroom’ ofwel het ‘auto-immuun/inflammatoir syndroom geïnduceerd door adjuvantia’ (ASIA). Adjuvantia zijn verbindingen die, wanneer ze in het lichaam worden ingebracht, een specifieke immuunreactie versterken wat resulteert in een hogere hoeveelheid antilichamen. De bekendste adjuvantia zijn aluminiumverbindingen die worden toegepast in vaccins. En die worden al jarenlang gelinkt aan auto-immuunziekten en andere ernstige aandoeningen.
In 2023 publiceerde een aantal immunologen, onder wie Shoenfeld, een overzichtsartikel in het wetenschappelijke tijdschrift Autoimmunity Reviews, waarin ze een nieuw “ASIA-subtype” identificeerden dat kan optreden na HPV-vaccinatie. Ze meldden dat onafhankelijke clinici uit verschillende delen van de wereld een chronisch syndroom van dysautonomie (dysfunctionerend autonoom zenuwstelsel) en zenuwpijn hebben beschreven kort na HPV-vaccinatie. Ook schreven ze dat ernstige bijwerkingen van het HPV-vaccin al aanwezig waren in cruciale preklinische onderzoeken, maar werden geminimaliseerd of genegeerd.
Volgens de auteurs van de ASIA-review is “veel meer onderzoek nodig” naar bijwerkingen na HPV-vaccinatie. Eerste auteur van de opmerkelijke review was een Nederlander: prof. Jan Willem Cohen Tervaert, die bijna een kwart eeuw hoogleraar Immunologie was in Maastricht, en in 2017 overstapte naar de Universiteit van Alberta (Canada). Ook achter ernstige bijwerkingen gaan dramatische verhalen schuil. Zoals EenVandaag het relaas bracht van een jonge vrouw die baarmoederhalskanker kreeg en spijt heeft dat ze geen HPV-prik nam, kan ook worden ingezoomd op mensen die juist spijt kregen van HPV-vaccinatie.
Angstaanjagend is bijvoorbeeld de casus van de Amerikaanse Isabella Zuggi. Zij was 10 jaar en gezond toen ze haar eerste HPV-prik kreeg, op 26 augustus 2022. Twee weken later kreeg ze hoofdpijn, buikpijn, lichaamspijn en af en toe koorts. Artsen stelden bij haar myeline oligodendrocyt glycoproteïne (MOG) antilichamen vast, wat wijst op een auto-immuunaandoening van het centraal zenuwstelsel. Isabella overleed op 5 november 2022. De doodsoorzaak werd vermeld als acute encefalitis (hersenontsteking) geassocieerd met anti-MOG antilichaamproductie. Onderzoek heeft herhaaldelijk een verband gelegd tussen “acute gedissemineerde encefalomyelitis” en het HPV-vaccin, aldus het persbericht dat in 2024 werd verspreid door advocatenkantoor Wisner Baum in Los Angeles dat de nabestaanden van Isabella bijstond.
Datzelfde kantoor vertegenwoordigde ook de nabestaanden van Sydney Figueroa, die in juni 2021 op 14-jarige leeftijd overleed aan een longembolie die rechtstreeks was toe te schrijven aan langdurige immobiliteit door auto-immuunziekten. Die ziekten werden veroorzaakt door HPV-vaccinatie, meldde Wisner Baum in het persbericht. “Als ik wist wat ik nu weet, had ik Sydney nooit de injecties laten krijgen”, aldus de moeder van Sydney. Artsen diagnosticeerden bij haar onder andere het Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom (POTS). Dit is een aandoening van het autonome zenuwstelsel, ofwel een vorm van dysautonomie, die kan worden veroorzaakt door een auto-immuunreactie na vaccinatie. Bij POTS stijgt de hartslag binnen tien minuten na opstaan met minstens dertig slagen per minuut (of komt boven de 120) zonder bloeddrukdaling, wat leidt tot duizeligheid, hartkloppingen en vermoeidheid.
Afgelopen juni verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Plos One een Chinese analyse van aan de Amerikaanse databank VAERS gemelde bijwerkingen van HPV-vaccinatie. Daarbij werd een sterk veiligheidssignaal gevonden voor POTS. Critici stellen echter dat de auteurs van de studie hun eigen bevindingen negeerden om “vaccintwijfel” te voorkomen en het geldende narratief (“veilig en effectief”) te beschermen. Onderzoeker Brian Hooker, hoofd wetenschap bij de Amerikaanse actiegroep Children’s Health Defense, noemt deze pogingen om POTS als bijwerking van HPV-vaccinatie te bagatelliseren “crimineel”.
Veelzeggend is dat vaccinproducent Merck begin juni in één klap ruim tweehonderd lopende rechtszaken rondom haar HPV-vaccin (Gardasil) heeft geschikt, door betaling van in totaal ruim 50 miljoen dollar. Ook de claims van de nabestaanden van Isabella Zuggi en Sydney Figueroa maken deel uit van deze deal. Merck benadrukt echter dat het hiermee “geen aansprakelijkheid” erkent en houdt tevens vol dat Gardasil “veilig en effectief” is. Dat laatste is goed nieuws voor Nederland, zou je kunnen zeggen, want vanaf 1 september wordt in het Rijksvaccinatieprogramma het Cervarix-vaccin van GSK vervangen door Gardasil.
Cohen Tervaert is niet de enige Nederlandse arts die kritisch staat tegenover HPV-vaccinatie. “Bijna twintig jaar na de marktintroductie van de HPV-vaccins is er nog steeds geen hard wetenschappelijk bewijs dat deze vaccins baarmoederhalskanker voorkomen”, schreef epidemioloog en oud-huisarts Dick Bijl begin dit jaar op zijn website Overnu.nl. “Vals vertrouwen in het HPV-vaccin kan jonge vrouwen ontmoedigen om deel te nemen aan een baarmoederhalsscreening — de enige interventie die bewezen is om sterfgevallen door baarmoederhalskanker te verminderen.” Vanaf 30 jaar worden vrouwen hiervoor uitgenodigd. Wat de bijwerkingen van de prik betreft, maakt Bijl zich onder meer zorgen over POTS en het Complex Regionaal Pijnsyndroom (CRPS), een ernstige pijnaandoening in meestal een arm of been. “Met name jonge sportende vrouwen zijn daar extra gevoelig voor”, vertelde hij begin dit jaar in een podcast van Team Gezond.
Ook oud-huisarts Michael Smulders is al jarenlang kritisch. In 2023 richtte hij zijn pijlen op overheidsreclame voor HPV-vaccinatie. Het leverde hem uiteindelijk een overwinning op bij de Stichting Reclame Code (SRC), die een streep haalde door deze reclameslogan: 1 vaccin tegen 6 soorten kanker. Misleidende reclame is immers verboden. De leus stond centraal in een publiciteitsoffensief gericht op jongeren van 18 tot en met 26 jaar. “Het HPV-vaccin beschermt je tegen baarmoederhalskanker, kanker aan mond- en keelholte, de vagina, schaamlippen, de anus en de penis”, stelde een begeleidende overheidsfolder. De Reclame Code Commissie vond, net als Smulders, de wetenschappelijke onderbouwing gebrekkig. Volgens een rapport van de Gezondheidsraad was er namelijk geen bewijs dat de HPV-prik beschermt tegen kanker in de mond- en keelholte en tegen peniskanker. Het vaccin was ook niet geregistreerd voor die twee aandoeningen, waarmee het feitelijk ging om promotie van offlabel-gebruik.
De slogan gaf een “te rooskleurig beeld van hetgeen men van de vaccinatie kan verwachten”, concludeerde de Reclame Code Commissie. Smulders keek daarom vorige week met stijgende verbazing naar de HPV-reportage van EenVandaag, waarin de gewraakte slogan opnieuw voorbijkwam. “Weer een typisch voorbeeld van slechte Nederlandse televisiejournalistiek”, laat hij weten aan De Andere Krant. “Die leus is als ‘misleidend’ gekwalificeerd, maar dat weerhoudt programmamakers er niet van om het toch even in beeld te brengen.” Vooral de eenzijdigheid van het item stak hem. “Het leek allemaal objectieve informatie, maar dat was het niet. EenVandaag deed zijn naam eer aan — één oplossing: vaccineer!”
dakl.nl/hpvvaccin-reclame
dakl.nl/hpv-asia-syndrome
dakl.nl/severe-sideeffects-hpv
dakl.nl/hpv-adverse-events
dakl.nl/dick-bijl-hpvvaccin
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
