Gezond eten voor iedereen: sociale voedseltuinen winnen terrein
Hendriëlle de Groot | Datum: 7 augustus 2026
“Het gaat ons om gezonde voeding. Dat is niet alleen iets voor de happy few.”
Sociale voedseltuinen zie je op steeds meer plekken in Nederland: daar kunnen mensen die weinig te besteden hebben verse en onbespoten groenten oogsten. De tuinen hebben overigens meer te bieden dan alleen samen de opbrengst delen. De organisatie wil juist ook aandacht voor de sociale component: buurtbewoners samenbrengen die er mooie initiatieven ontplooien.
Tussen twee Zutphense woonwijken, in het groene Emerpark, ligt een sociale voedseltuin. Een paar jaar geleden was dit nog een hangplek voor jongeren, nu groeien er allerhande soorten kool, sla, courgettes en andere groenten voor de zestig gezinnen die hier komen oogsten. Aan een van de picknicktafels vertelt bestuurslid en projectleider Albert Wegman hoe dit initiatief van de grond kwam.
“De eerste sociale voedseltuin van Nederland werd in 2021 opgericht in het Friese Nieuwehorne, waarna het fenomeen zich steeds verder over Nederland uitbreidde. In 2025 waren er nog negen tuinen aangesloten bij het landelijke netwerk Sociale Voedseltuinen Nederland. Nu zijn dat er al dertien. In Groningen wordt zelfs gewerkt aan een provinciaal project om in iedere gemeente een sociale voedseltuin op te richten.”
Achterliggend idee is verse, onbespoten groenten beschikbaar te maken voor mensen met een laag inkomen. “Het gaat ons niet zozeer om het label ‘biologisch’, maar om gezonde voeding. Dat is niet alleen iets voor de happy few”, zegt Wegman. “Aan biologisch voedsel kleeft vaak nog het label ‘duur’ of ‘elitair’. Vaak wordt gezegd dat gezond voedsel duur is. Maar je zou ook kunnen zeggen dat ander voedsel goedkoop is.”
Een ander argument is dat in de landbouw veel bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, wat gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. “Pesticiden die in andere landen verboden zijn, worden hier gebruikt, omdat wij buitenlands bewijs dat die schadelijk zijn niet accepteren. De doorsnee consument is zich daarvan vaak onvoldoende bewust. We zijn gefixeerd op prijs. Wat we eten maakt ons niet uit.” Uit onderzoek van Wageningen University & Research blijkt dat 80 procent van de supermarktproducten buiten de Schijf van Vijf valt en dus feitelijk ongezond is. Volgens Wegman laat dat zien dat gezond voedsel nog lang niet vanzelfsprekend is. “We hadden zoiets van: we moeten die trend doorbreken.”
GroenteBuur Doetichem | Fotografie: Nadine Reef
De voedseltuin in Zutphen ging dit jaar van start. Ongeveer de helft van de zestig gezinnen betaalt een abonnement, waarmee de andere helft — de huishoudens met een laag inkomen — gratis kan deelnemen. Deelneming verloopt via maatschappelijke organisaties die deze gezinnen al kennen. De oogstgenoten weten van elkaar niet wie voor de groenten betaalt. Verdere financiering komt uit verschillende bronnen. De grond wordt gehuurd van de gemeente Zutphen. Stichting De Zutphense Hand financierde het hek, terwijl de plaatselijke Rotary Club de vijver aanlegde. De werkzaamheden in de tuin gebeuren door twee betaalde tuinders, ondersteund door zo’n tien vrijwilligers. “Het streven is ongeveer een derde van de inkomsten zelf te genereren, bijvoorbeeld met activiteiten of een marktje waar overtollige groenten, honing en andere lokale producten worden verkocht”, vertelt Wegman. “Een derde zou nog uit subsidies moeten komen en een derde uit bijdragen van het bedrijfsleven.”
In de praktijk bleek het werven van deelnemers een stuk lastiger dan gedacht. Wegman: “Wij hebben daarover te gemakkelijk gedacht. Mensen met een kleine beurs schamen zich, zijn druk met hun schuldenproblematiek of geven sociaal wenselijke antwoorden. Sommigen zijn het ook niet gewend gezond te koken. Dat zijn echt blokkades om in het gewone sociale leven te participeren.”
Bij een sociale voedseltuin gaat het dus ook om dat sociale aspect. Er worden gezamenlijke maaltijden georganiseerd, schoolklassen komen langs voor excursies en vrijwilligers onderhouden samen de tuin. “We drinken ook samen koffie. Bij een potluck neemt iedereen zelf iets te eten mee.” De initiatiefnemers hopen dat de tuin uitgroeit tot een ontmoetingsplek waar bezoekers kennis en talenten delen. “Je kunt veel bedenken, maar we willen het ook kunnen managen. Daarom willen we organisch groeien. Ook zien we graag bezoekers met allerlei achtergronden en dat zij het leuk vinden hier met hun kinderen te zijn.” Wegman hoopt ook dat anderen straks initiatieven gaan nemen, als het fermenteren van groenten, kookworkshops organiseren of een markt met producten uit de tuin.
De voedseltuin in Zutphen onderhoudt nauw contact met andere tuinen, zoals GroenteBuur in Doetinchem. Die verbouwt al zo’n vijftien jaar groenten voor mensen met een kleine beurs. Projectleider en hoofdtuinder Joris van Braak ziet dat er vanuit het hele land veel belangstelling is. “Doordat er steeds meer bekend wordt over het effect van pesticiden ontstaat bewustwording: consumenten willen kijken of het ook zonder kan. Ook willen mensen steeds vaker iets betekenen voor hun eigen omgeving. Hier zie je meteen wat je bijdrage oplevert aan oogst en je helpt er direct een ander mee.”
De stijging van voedselprijzen speelt mogelijk ook een rol bij de populariteit van dit soort tuinen, al denkt de projectleider niet dat dat de belangrijkste reden is. “Een abonnement kost 12,50 euro per week. We werken officieel biologisch, dus dat is een redelijke prijs. Misschien speelt het mee, maar ik denk toch vooral dat het de keuze is voor gezond eten.”
GroenteBuur is onderdeel van Zorgboerderij Slangenburg, waar onder meer een zorgboerderij, hoveniersbedrijf, houtwerkplaats en camping zijn gevestigd. Op de voedseltuin werken ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en deelnemers van een zorgboerderij. “We hebben mensen die via de Participatiewet zijn doorgegroeid naar deelnemer en betaalde kracht.” Er is bewust gekozen voor een andere aanpak. “Slangenburg kiest voor vakmensen als hoveniers, houtbewerkers en koks die de jongens meenemen in hun werk — in plaats van uitsluitend zorgmedewerkers. De lijntjes zijn daardoor kort.” De komende jaren wil GroenteBuur verder groeien. “We hebben nog 0,6 hectare over. We willen kijken of we inheemse kruiden kunnen kweken voor theemixen. Dat is nu in de ontdekkingsfase.”
Van Braak ziet ook hoe de tuin buurtgenoten met elkaar in contact brengt. “We hebben een Iraakse man die heel graag kookt. Hij raakte bevriend met iemand met een betaald abonnement en kookt inmiddels voor de markt.” Ook ziet hij dat deelnemers elkaar buiten de tuin blijven opzoeken. “De sociale oogstmomenten zijn echt een samenzijn waarnaar mensen uitkijken. Eigenlijk zie je dat groenten een heel mooi product zijn. Maar het echte doel is de verbinding zoeken.”
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
