Hamvraag: kon Tweede Kamer de regering goed controleren?
Toine de Graaf | Datum: 24 augustus 2026
De leden van de Parlementaire Enquêtecommissie Corona. Bart Maat| ANP
Coronacommissie hervat verhoren
Komende week hervat de parlementaire enquêtecommissie Corona de publieke verhoren met als insteek de rol van de Tweede Kamer tijdens de pandemie. Getuigen als oud-Kamerleden Klaas Dijkhof (VVD) en Fleur Agema (PVV) worden onder ede bevraagd of zij hun controlerende taak gedurende de coronacrisis naar behoren konden uitvoeren. Bekend is dat de NCTV in niet genotuleerde overleggen in het Catshuis en Ruttes Torentje de coronabesluitvorming aanstuurde en daarmee het parlement de wind uit de zeilen nam.
Na een zomerstop van zes weken, hervat de parlementaire coronacommissie komende maandag haar publieke verhoren. Thema van de twee verhoordagen komende week is de rol van de Tweede Kamer tijdens de pandemie. De eerste getuige is maandagochtend Klaas Dijkhoff, destijds fractievoorzitter van de VVD. ’s Middags is de beurt aan Simone Roos, griffier van de Tweede Kamer in de coronaperiode. Woensdagochtend 26 augustus komt oud-Kamerlid Fleur Agema, destijds woordvoerder volksgezondheid voor de PVV, langs bij de commissie. Na de lunch getuigt Kamerlid Lisa Westerveld, die woordvoerder gezondheidszorg was namens GroenLinks en dat inmiddels is voor PRO.
Alle 38 verhoren die tot nu toe plaatsvonden, werden ingeleid door commissievoorzitter Daan de Kort. “Het kabinet nam maatregelen die ons troffen in het dagelijks leven”, zei hij daarin steevast over de pandemie. “Ook de Tweede Kamer had een belangrijke rol in die besluitvorming.” De hamvraag tijdens de komende verhoren is waaruit die 38 keer geclaimde “belangrijke rol” nu precies bestond. “Ging het om daadwerkelijke invloed op de besluiten, of vooral om politieke controle achteraf?”, vroeg oud-huisarts Michael Smulders zich op LinkedIn recent af. “Veel cruciale keuzes lijken al te zijn gemaakt voordat de Tweede Kamer zich erover uitsprak.”
Dit sluit aan bij wat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) begin 2022 signaleerde in haar eerste deelrapport over de aanpak van de coronacrisis tot september 2020. Het parlement leek zich “in zijn controlerende en corrigerende rol in de acute crisisfase vanaf maart 2020 terughoudend op te stellen”. Dit veranderde volgens de raad pas richting de zomer, toen de groeiende vraag de bredere maatschappelijke consequenties mee te wegen zich ook vertaalde “naar een kritischer Kamerdebat”.
Een “kritischer” debat garandeert uiteraard nog geen parlementaire controle op besluitvorming. Onafhankelijk Woo-onderzoeker Cees van den Bos concludeerde eind juni op zijn ‘Bomen & Bos Substack’ dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) via overleggen in het Catshuis en het Torentje de coronabesluitvorming aanstuurde, zonder dat vast te leggen in notulen. “De richtinggevende besluiten werden genomen in twee overleggen zonder secretaris en zonder verslaglegging”, aldus Van den Bos. “Het wekelijkse Catshuisoverleg en het bijna dagelijkse Torentjesoverleg.”
Het Torentjesoverleg vond plaats in de werkkamer van toenmalig premier Mark Rutte. Meestal namen de ministers van Volksgezondheid, Medische Zorg en Justitie en Veiligheid hieraan deel, evenals toenmalig NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg. Het Catshuisoverleg had een wisselende samenstelling. De ministeries van VWS, Justitie en Veiligheid, Economische Zaken, Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid werden standaard uitgenodigd, evenals de vicepremiers. Andere departementen ontvingen een uitnodiging als daar aanleiding toe was. Ook de OMT-voorzitter, NCTV, ambtelijke ondersteuning en afwisselde experts namen vaak deel aan het overleg.
Het Catshuisoverleg had geen secretaris en dus ook geen notulen. “Het Torentjesoverleg, de kleine kring van enkele ministers en ambtenaren rond de minister-president, kende evenmin notulen”, schrijft Van den Bos. Aalbersberg en Rutte hebben tegenover de coronacommissie bevestigd dat een NCTV-medewerker hooguit eigen aantekeningen voor intern gebruik bijhield. Onbekend blijft wie heeft besloten geen notulen te laten maken, en wanneer. “Iedere getuige tot nu toe verwijst naar de voorzitter Mark Rutte, maar niemand claimt het besluit en evenmin wie het adviseerde.”
De kwestie raakt volgens Van den Bos “het hart van de parlementaire controlefunctie”. Dat betrokkenen het belang van beide overleggen tegenover de coronacommissie proberen te relativeren als “informeel”, doet daar niets aan af. “Uit vrijgegeven Woo-documenten van het ministerie van VWS ontstaat een veel scherper beeld dan de officiële duiding van een ‘informeel overleg’ die Rutte, Schoof en Aalbersberg gaven. De uitkomsten van die ongenotuleerde overleggen werden door de crisisstructuur letterlijk als ‘bestellingen’ doorgezet naar de departementen en klaargemaakt voor de formele besluitvorming.”
Van den Bos concludeert: “De beslissende beraadslagingen over de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog hebben geen papieren spoor nagelaten. Hoewel er geen wettelijke verplichting tot verslaglegging is, zouden regeringsleiders hun keuzes en afwegingen die tot grondrechtenschendingen en economische schade leiden alleen al uit morele motieven moeten willen vastleggen. Zeker in een situatie waarin het parlement buitenspel staat.”
De centrale vraag is komende week wat Kamerleden uit de coronatijd, en de toenmalige griffier van de Kamer, hierover onder ede gaan verklaren. Het is daarbij wederom afwachten hoe indringend de commissieleden hen hierover zullen bevragen.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
