Hoe kunnen we de boeren helpen?
George Woodham | Datum: 22 augustus 2026
Boerenprotest bij het provinciehuis in Den Bosch, 14 augustus 2026 | ©mkfotografie
“Burgers moeten boeren veel meer ondersteunen. Boycot de supermarkt. Ga rechtstreeks bij boeren kopen.”
Nu de trekkers weer volop rijden uit protest tegen het geplande stikstofbeleid van het kabinet, rijst de vraag of demonstreren tegen overheidsbeleid daadwerkelijk zin heeft. Tijdens een persconferentie op 14 augustus, reageerde premier Rob Jetten instemmend op de stelling ‘dat de boeren kunnen protesteren wat ze willen, maar die plannen gaan door’. De Andere Krant vroeg enkele experts of de protesten zin hebben en hoe en wat boeren en burgers nog kunnen doen om het naderend onheil af te wenden. “Boycot de supermarkt, ga rechtstreeks bij boeren kopen.”
De voorzitter van boerenbelangenorganisatie FDF is blij met het toenemende momentum van boerenprotesten. “Ik denk dat de tweede golf aanstaande is. Na de eerste golf in 2019, krijgen we nu een soort wederopstanding van de boeren”, zegt Van den Oever. Hij doelt daarmee op de boerenprotesten die in de herfst van dat jaar ontstonden. Toen ook al was de hoofdreden stikstof en een van de directe aanleidingen het voorstel van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot om de veestapel in ons land drastisch terug te brengen, omwille van de stikstofuitstoot. D66 sprak toen uit het aantal kippen en varkens in ons land met 50 procent te willen verminderen en ook het aantal runderen flink te willen reduceren.
Van den Oever hield vrijdag 14 augustus in het provinciehuis in Den Bosch een gepassioneerd betoog voor de Provinciale Staten. Hij sprak zich uit tegen het afnemen van de natuurvergunningen van vijf Brabantse kippenboeren en het kapotmaken van de boerenstand in Nederland. Buiten stonden meer dan honderd tractoren met omgekeerde vlaggen en spandoeken, afkomstig uit heel Nederland, op de straten en bermen rondom het provinciehuis. De voorman van FDF is blij met de massale opkomst, maar ziet dat de acties tot op heden nog niet hebben geleid tot beleidswijzigingen. “Nee. Helemaal niet. Het enige dat we merken is dat LTO zenuwachtig begint te worden”, aldus de fruitteler uit het Brabantse Sint Hubert.
LTO Nederland (LTO) is de grootste Nederlandse boerenorganisatie en claimt 35.000 agrarische ondernemers te vertegenwoordigen. Onder boeren staat ze echter bekend als een zeer gematigde behartiger van boerenbelangen die maar zelden in het geweer komt tegen het overheidsbeleid. Opvallend was het daarom dat de ZLTO, de zuidelijke afdeling van LTO Nederland, zich vorige week voegde bij de demonstrerende boeren in Den Bosch. Ook bij FDF waren ze daar blij mee.
Van den Oever kan bij de huidige protesten ook rekenen op de steun van Agractie en andere boerenvakbonden en koepelorganisaties zoals de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders, de Nederlandse Akkerbouw Vakbond en Vee & Logistiek Nederland. Brede steun is volgens hem essentieel. “Als de boeren zich als een macht uitspreken, dan gaat de brief van Van Essen van tafel”, stelt hij. De protesterende boerenorganisaties maakten deze week een lijst bekend met de data en locaties van de informatieavonden die ze organiseren om boeren te informeren over wat het voorgestelde stikstofbeleid voor hen gaat betekenen.
Ondertussen roept Van den Oever ook burgers op zich te voegen bij het verzet van de boeren. “Kom allemaal naar de demonstraties, plak een sticker op je auto, spreek je uit op het internet of laat die boerenzakdoek weer zien. En laat ook vooral bij de verkiezingen je stem horen en dan misschien niet voor D66 dit keer”, besluit hij met flink wat cynisme in zijn stem.
“Kansloos.” Zo duidt corona- en overheidscriticus Willem Engel de huidige boerenprotesten tegen de stikstofplannen van het kabinet-Jetten. “Zolang je denkt dat je politiek iets kunt uitvoeren, ben je kansloos in dit spel.”
Een opmerkelijk conclusie, aangezien de 49-jarige oprichter van de actiegroep Viruswaarheid in met name 2021 en 2022 zelf ook demonstreerde tegen overheidsmaatregelen, namelijk het coronabeleid. “Kijk, met onze coronademonstraties hebben we aangetoond dat we niet in een democratie leven, omdat we geen inspraak kregen. Sterker nog: er was keiharde framing en heel veel politiegeweld, van bijvoorbeeld de romeo’s. Dat was systematisch gericht politiegeweld. Hier worden de media duidelijk ingezet. Bij Mark van den Oever (FDF) zie je dat hij inhoudelijk de juiste lijn kiest. Dan krijg je zo’n framingsevenement met een ongeluk, wat niks met de boeren te maken heeft, maar toch aan hen wordt toegeschreven.”
Engel doelt op het dodelijke ongeluk op de snelweg A59 bij Heesch, vrijdagochtend 14 augustus. Een auto klapte achter op de file, meerdere mensen raakten gewond, een echtpaar in de zeventig kwam om het leven. De file ontstond weliswaar door langzaam rijdende trekkers die onderweg waren naar het provinciehuis in Den Bosch, maar in de meeste reguliere media werd vlot gesuggereerd dat de boeren daar schuld aan zouden hebben. Zo kopte EenVandaag: “Dodelijk ongeluk op snelweg bij trekkerdemonstratie, had politie niet eerder kunnen ingrijpen?” En RTL Nieuws: “Twee doden bij ongeluk op A59 in staart van file door boerenprotest”.
“De NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid — red.) gebruikt dit ongeluk om de aanval op de boeren in te zetten”, stelt Engel. Het ongeluk is niet door de veiligheidsdienst veroorzaakt, legt hij uit, maar wordt wel door deze instantie gebruikt om het boerenverzet te diskwalificeren en in de kiem te smoren. “Dit is een 100 procent false flag van de NCTV, want de botsing had niks met het protest te maken. Ze pakken gewoon een random ongeluk dat in de buurt is, qua tijd en qua geografie en zeggen: ‘Ja, dat komt door de boeren!’”
“Tegen dat frame moet je hard in gaan”, adviseert Engel de boeren. “Aangiftes doen van smaad en laster, want dat is het. Civiele procedures starten tegen alle kranten die hier zo over schrijven, ombudsman inschakelen. Alles inzetten en: Do not back down.”
Ook al gelooft hij dat het demonstreren niet voor beleidswijzigingen zal zorgen, toch vindt Engel dat alle acties van de boeren moeten doorgaan. “Je demonstreert niet voor beleidswijziging. Je wil het kabinet tot aftreden dwingen. Dat is wat er moet gebeuren: een fluwelen revolutie. Het kabinet moet vallen. Zeker dit kabinet, met D66 aan het hoofd, dat als een van zijn hoogste doelen het uitroeien van de boeren heeft. Dat zeggen ze al jaren”, aldus Engel, refererend aan de wens tot veestapelreductie die de partij al in 2019 uitsprak. “Als ze dat zeggen, dan kun je ze maar beter op hun woord geloven.”
Zijn advies aan de boeren: “Blijven staan. Nergens aan meewerken. Massaal ongehoorzaam zijn, maar altijd vreedzaam. Zodra je geweld gaat gebruiken, ben je gezien. Je bent ten eerste totaal kansloos, maar ten tweede verlies je ook de goodwill en het momentum, want dan krijg je splijting binnen de boeren en haken de burgers af.”
Marcel Roerdink adviseert de boeren hun pijlen niet alleen op het kabinet, maar vooral ook op de Gedeputeerde Staten van de twaalf afzonderlijke provincies te richten. Daarnaast zijn er vele bestuurlijke overlegorganen als het IPO bij 12 (voor Gedeputeeerde Staten (GS), de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten), publieke of semi-publieke organisaties en ngo’s als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten die veel bevoegdheden hebben op natuurgebied, maar daar daar geen verantwoording over hoeven af te leggen aan volksvertegenwoordigers.
Roerdink, schrijver van De Modellencrisis, legt in zijn boek uit wat er allemaal mis is met het stikstof- en natuurbeleid in Nederland. “Ons natuurbeheer is eigenlijk volledig buiten de volksvertegenwoordigingen om georganiseerd”, vertelt hij De Andere Krant. “Volksvertegenwoordigers hebben eigenlijk niks meer over natuurbeheer te zeggen. En als je dat wilt veranderen, dan moet je de afzonderlijke bestuurslagen die we in dit land hebben, herstellen op de manier zoals Thorbecke het in 1848 had bedacht: de Provinciale Staten, de Gemeenteraad en de Tweede Kamer moeten terug in hun kracht worden gesteld. Anders wordt het nooit wat”, zegt hij.
“De Tweede Kamer gaat helemaal niet over natuurbeheer”, vervolgt Roerdink die eerder dit jaar de Statenfractie van de BBB verliet. Dat deed hij onder andere omdat hij vindt dat de partij van Caroline van der Plas te weinig doet voor de boeren. “In 2011 is het natuurbeheer gedelegeerd naar de provincies”, legt hij uit. “Wat hebben de Provinciale Staten vervolgens zo stom gedaan? Die hebben het direct doorgedelegeerd aan Gedeputeerde Staten en zo is het buiten het oog van de volksvertegenwoordigers gekomen.”
Roerdink neemt een recent stikstofplan als voorbeeld om het gebrek aan toezicht door volksvertegenwoordigers aan te tonen: het Plan Aanpak Veluwe, dat als blauwdruk is komen te dienen voor het stikstofbeleid van minister Van Essen. Dat plan mikt op flinke reductie van de stikstofuitstoot op de Veluwe, waardoor vele boeren in de Gelderse Vallei in hun voortbestaan worden bedreigd. “Dat plan is getekend door Peter Drenth (CDA, Gedeputeerde Staten Gelderland), minister van Essen, 21 burgemeesters en wethouders en twee dagelijkse besturen van waterschappen. Nou, dan heb je precies in de gaten waar het misgaat. Want die 21 burgemeesters en wethouders moet je maar eens gaan vragen of die wel mandaat hebben van hun gemeenteraad. De twee waterschappen moet je maar eens gaan vragen of ze wel mandaat hebben van hun ingehoudenen, zo noemen ze dat geloof ik.”
Elze van Hamelen ondersteunt het verzet van de boeren, maar pleit voor een bredere aanpak van de kwestie. “Demonstreren is een ding”, zegt Van Hamelen. “Maar dat op zich zet geen zoden aan de dijk. Ik vind dat er op de verkeerde discussies wordt gefocust. Stikstof is gewoon een gecreëerd probleem met een model en met een model kun je altijd richting gewenst beleid sturen. Zo simpel is het. Bovendien: de Europese Unie (EU) vraagt dit helemaal niet van ons. Dus de eerste stap is gewoon klaar met stikstof. Klaar met die stikstofmodellen en de stikstofdiscussie. Volg dan gewoon het EU-beleid, want onze buurlanden hebben dit probleem helemaal niet.”
Van Hamelen stipt daarna het volgende punt aan: “Ik vind dat ons natuurbeleid fundamenteel niet klopt. Wij hebben een heel technocratisch natuurbeleid. De mens bestaat al duizenden jaren en maakt net zo lang deel uit van de natuur. Nu hebben we een willekeurig moment in de geschiedenis gepakt en gezegd: ‘Oh ja, dit was 100 jaar geleden een nat veengebied of een moeras, dus dat is de oorspronkelijke wildernis en dat moeten we dan gaan herstellen en dus gaan we al het vruchtbare land afgraven met graafmachines en we herintroduceren de wolf’. Dat is idioot. De basisaannamen van natuurbeleid zijn totaal waanzinnig. Mijn idee van natuur is dat het gewoon groeit en bloeit en daar moet je goed mee omgaan. Dat hebben de boeren ook altijd uitstekend gedaan”, legt Van Hamelen uit.
De voormalig duurzaamheidsconsultant ziet voor burgers een belangrijke rol om de boeren te helpen. “Ik denk dat wij als burgers boeren veel meer moeten ondersteunen. Dus boycot de supermarkt. Ga veel meer rechtstreeks bij boeren kopen. En waar dat niet kan, zijn er vaak distributiepunten. Dan kun je opgeven wat je wilt, die distributiepunten kopen het dan bij de lokale boeren en dan heb je gewoon een pakket wat je thuis krijgt. Er zijn best wel veel opties. Ik begon in coronatijd met rechtstreeks bij de boer kopen en ben daardoor heel anders tegen mijn eten gaan aankijken, omdat ik de mensen ken die voor mijn eten zorgen. Dus als je dan ’s avonds eet, geeft dat echt een heel ander gevoel. Dat je weet op welke grond het gevoerd of gegroeid is en omdat je met die mensen praat, weet je ook hoe gigantisch hard ze werken.”
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
