“Het Gelderse platteland wordt uitgekleed”
Bert Weteringe | Datum: 8 november 2026
Marcel Roerdink | ©mkfotografie
Statenlid Marcel Roerdink fileert stikstofregels Gelderland in nieuw boek
De sociaal-economische gevolgen voor de agrarische sector van de stikstofregels die 23 september door de Provinciale Staten van Gelderland werden geloodst, zijn niet onderzocht en kunnen boeren tonnen gaan kosten. Ondertussen is het beoogde effect op de natuur onzeker. Dat stelt onafhankelijk Statenlid Marcel Roerdink in zijn pas verschenen boek ‘De stille staatsgreep in het huis van Thorbecke’.
Provinciale Staten van Gelderland stemden op 23 september in met nieuwe stikstofregels voor gebieden in en rond de Veluwe, Landgoederen Brummen, Bekendelle en Willinks Weust. Sinds 23 oktober gelden daar onder meer een verbod op nieuwe veehouderijen en beperkingen op uitbreiding van bestaande veehouderijen en het gebruik van grasland. Daarnaast moeten veehouderijen hun ammoniakuitstoot terugdringen en worden uitstootvrije werktuigen verplicht. Gelderland wacht daarmee niet op de verdere uitwerking van de landelijke stikstofaanpak.
Afhankelijk van hun activiteiten en locatie kunnen agrariërs ook met algemene bedrijfsregels te maken krijgen. Bedrijven die jaarlijks meer energie verbruiken dan overeenkomt met 25.000 kubieke meter aardgas, moeten dat verbruik in 2035 met 35 procent hebben verminderd ten opzichte van 2017. Voor grote stookinstallaties gelden eveneens beperkingen en toekomstige strengere uitstootnormen.
Vooral de aanpassingen aan stallen en werktuigen kunnen grote investeringen vragen. Marcel Roerdink is ondernemer, paardenfokker en onafhankelijk Statenlid (Groep Roerdink) in Gelderland. Hij verdiepte zich in de Gelderse stikstofregels en schreef het lijvige boek De stille staatsgreep in het in het huis van Thorbecke. Daarin noemt hij noodzakelijke investeringen die voor een boerenbedrijf zwaar kunnen wegen. Een luchtwasser, een installatie die ammoniak uit de stallucht verwijdert, kost volgens zijn raming 100.000 tot 250.000 euro per installatie. Bij een volledige stalrenovatie kunnen de kosten volgens hem oplopen tot 500.000 euro. Voor de vanaf 2035 verplichte uitstootvrije werktuigen, zoals tractoren, noemt hij tienduizenden euro’s per machine. De werkelijke investering hangt af van het bedrijf, de aanwezige techniek, uitzonderingen en beschikbare ondersteuning.
Wat betekenen al die maatregelen samen voor een boerenbedrijf? Volgens Roerdink is onvoldoende onderzocht of ondernemers de investeringen kunnen financieren, wat er van hun inkomen overblijft en of hun bedrijf kan voortbestaan. “Je wilt niet weten hoe vaak ik in de Provincie heb aangekaart dat er gewoon geen sociaal-economische impactanalyse is”, zo stelt Roerdink tegenover De Andere Krant.
Zijn zorgen houden niet op bij de bedrijfsbegroting. “Elke stoppende boer raakt ook loonwerker, veearts, voerleverancier, mechanisatiebedrijf en lokale middenstand”, zo schrijft hij in zijn boek. Hij waarschuwt voor gevolgen voor verenigingen, voorzieningen en het ‘noaberschap’: het omkijken naar elkaar. “Verdwijnen van bedrijven leidt tot verlies van sociaal weefsel. In feite wordt het Gelderse platteland uitgekleed.”
Het gaat volgens Roerdink om “families die al honderden jaren daar wonen”. Hij begrijpt niet hoe ingrijpende stikstofmaatregelen kunnen worden opgelegd, terwijl volgens hem onvoldoende is onderzocht wat ze voor deze families betekenen. Zijn oordeel over de politici en bestuurders achter de maatregelen is hard: “Ze hebben geen binding meer met de realiteit.”
Zijn verontwaardiging komt voort uit de vraag wat de provincie bij het opstellen van stikstofregels precies heeft onderzocht over de impact ervan op boerenbedrijven én natuur. Een deel van de onderbouwing van de maatregelen staat in het milieueffectrapport (plan-MER) van december 2025 dat adviesbureau Witteveen+Bos in opdracht van de provincie opstelde. De gevolgen voor het inkomen en het voortbestaan van boerenbedrijven vielen echter buiten de opdracht van de onderzoekers. “Sociaaleconomische effecten maken dus geen onderdeel uit van dit plan-MER”, zo valt te lezen. Het adviesbureau onderzocht wel de effecten van onder meer stalmaatregelen, een verbod op stikstofkunstmest en beperkingen op het gebruik van grasland op de verkeersintensiteit en de uitstoot van CO2 en stikstof. Het rapport vermeldt verder dat de provincie de sociaal-economische effecten betrekt bij de verordening en de compensatiemaatregelen. Daaruit wordt niet duidelijk welke sociaal-economische gevolgen vóór het besluit van 23 september in beeld waren.
Naast het milieueffectonderzoek van Witteveen+Bos zijn zogenaamde ‘botsproeven’ uitgevoerd door adviesbureau Berenschot en drie gespecialiseerde bureaus. Met een botsproef wordt een stresstest bedoeld waarmee plannen of beleid op mogelijke knelpunten, risico’s en haalbaarheid worden onderzocht. Witteveen+Bos toetsten voor verschillende bedrijfssituaties welke aanpassingen nodig zijn om aan de regels te voldoen en of die uitvoerbaar en betaalbaar zijn. Roerdink bespreekt deze toetsen in zijn boek en concludeert dat zij een onderzoek naar de gezamenlijke sociaaleconomische gevolgen niet vervangen. De gedetailleerde financiële uitkomsten van de ‘botsproeven’ zijn door De Andere Krant bij de provincie opgevraagd, maar waren voor publicatie niet ontvangen.
De nieuwe stikstofregels in Gelderland moeten uiteindelijk wat gaan opleveren voor de natuur, maar de Commissie voor de milieueffectrapportage, een onafhankelijke organisatie die de overheid adviseert over milieueffectrapporten, oordeelde kritisch over de oorspronkelijke versie van het rapport van Witteveen+Bos. “Het rapport laat onvoldoende zien in welke mate de beoogde maatregelen bijdragen aan het vereiste natuurherstel”, schrijft Commisiewoordvoerder Daan de Wit aan De Andere Krant. Volgens de Commissie beschrijft het rapport vooral óf de uitstoot bij bedrijven vermindert. Onvoldoende duidelijk wordt hoeveel minder stikstof in de natuur terechtkomt en wat dat betekent voor herstel en het voorkomen van verdere verslechtering van de natuur. De economische gevolgen voor boeren heeft de Commissie niet berekend. “Dat valt buiten ons mandaat”, schrijft De Wit.
Witteveen+Bos heeft haar rapport na het Commissieadvies herzien. De nieuwe versie dateert van 2 juli 2026. Roerdink vergeleek beide versies en concludeert in zijn boek dat belangrijke tekortkomingen zijn gebleven. Ook in de herziene versie vallen sociaal-economische effecten buiten de onderzoeksopdracht, schrijft hij. Of boeren de vereiste investeringen kunnen financieren, is volgens hem niet onderzocht. Daarnaast zijn het verbod op nieuwe veehouderijen en de beperkingen op uitbreiding van bestaande veehouderijen volgens hem later door Gedeputeerde Staten toegevoegd, zonder dat de milieueffecten ervan in een van beide versies zijn onderzocht. Het herziene rapport van Witteveen+Bos is niet door de Commissie voor de milieueffectenrapportage beoordeeld, blijkt uit navraag van De Andere Krant.
Om agrariërs bij de aanpassing aan de regels te helpen, biedt Gelderland begeleiding, advies en subsidies, zo schrijft de provincie op haar website. Een deel van die ondersteuning is beschikbaar, een ander deel wordt nog ontwikkeld. Daarnaast kunnen agrariërs bij onevenredige schade via een bestaande wettelijke regeling een verzoek om nadeelcompensatie indienen. De provincie beoordeelt per aanvraag of aan de voorwaarden is voldaan.
Voor Roerdink voelt die ondersteuning als een doekje voor het bloeden. Achter de getroffen bedrijven ziet hij gezinnen en families die al generaties in het gebied wonen. Dat zulke ingrijpende maatregelen worden opgelegd zonder dat de sociaaleconomische gevolgen duidelijk zijn, geeft voor hem de afstand tussen bestuur en bewoners weer. “Dat kan alleen als je totaal geen binding hebt met die mensen.”
De Andere Krant heeft aan Gedeputeerde Staten van Gelderland gevraagd welke economische onderzoeken vóór de stemming van 26 september beschikbaar waren en hoe de lasten voor ondernemers zijn afgewogen tegen het verwachte effect op de natuur. De provincie heeft deze vragen voor publicatie niet inhoudelijk kunnen beantwoorden. Een woordvoerder verwijst naar de drukte bij het stikstofteam.
Het boek De stille staatsgreep in het in het huis van Thorbecke is verkrijgbaar in de webshop van De Andere Krant, zie https://deanderekrant.nl/bestellen/de-stille-staatsgreep-in-het-huis-van-thorbecke/
Onafhankelijk Statenlid Marcel Roerdink woont in een rijtjeshuis in Winterswijk, het dorp waar hij in 1967 werd geboren en is blijven wonen. Hoewel hij zelf niet uit een boerengezin komt, brengt zijn passie voor paarden hem op boerenerven en naar paardenwedstrijden in de Achterhoek, waar hij veel mensen uit de streek ontmoet. Zo kent hij het platteland waarover hij op het provinciehuis in Arnhem meebeslist. “Ik ben elke dag te vinden op boerderijen.”
Die betrokkenheid heeft hem ertoe gebracht zich vast te bijten in de Gelderse stikstofregels. Hij leest rapporten, stelt statenvragen en verwerkt de antwoorden in een dossier dat bleef groeien. Daaruit is zijn boek De stille staatsgreep in het huis van Thorbecke ontstaan, waarin hij de volgens hem gebrekkige onderbouwing van het stikstofbeleid en de manier waarop besluiten tot stand komen aan de kaak stelt. Hij wil weten wie de keuzes maakt, wat daarvoor is onderzocht en hoeveel ruimte volksvertegenwoordigers nog hebben om bij te sturen. Het boek blijft hij aanvullen zodra nieuwe antwoorden binnenkomen. Maar liever ziet hij dat het dossier kleiner wordt, doordat de problemen worden opgelost.
Zijn behoefte om door te vragen past bij de financiële achtergrond waarmee hij zijn werkzame leven is begonnen. Na zijn diensttijd komt Roerdink bij een accountantskantoor terecht. Later doet hij de boekhouding van een caravanbedrijf, waar hij ook ontdekt hoeveel plezier hij aan praktisch werk beleeft. Als de administratie klaar is, helpt hij bij het bouwen van de caravans. Vervolgens stapt hij over naar de paardenhandel en groeit zijn belangstelling voor paarden uit tot een eigen fokkerij en een liefhebberij.
In 2006 neemt hij de onderneming van zijn schoonvader over en begint hij voor zichzelf in de autobranche. Zijn ervaring als ondernemer klinkt geregeld door wanneer hij over provinciaal beleid praat. Een klant wil vooraf weten wat een opdracht gaat kosten. Die duidelijkheid verlangt hij ook van een overheid die ondernemers verplicht te investeren. Een verkeerde beslissing in zijn eigen bedrijf heeft namelijk direct gevolgen: “Dat voel ik in mijn portemonnee”.
Via de lokale politiek en de BBB belandt hij in Provinciale Staten. Binnen de BBB vindt hij onvoldoende ruimte voor zijn eigen koers. Volgens Roerdink heeft de fractie zich te veel laten leiden door de coalitie. Hij gaat verder als Groep Roerdink en bereidt zich nu voor om met gelijkgestemden deel te nemen aan de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2027.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
