‘Het Grote Stroomgesprek’ negeert structurele oorzaken van vol stroomnet
Bert Weteringe | Datum: 12 mei 2026
“Het zijn vooral noodgrepen die verhullen dat het systeem zelf verkeerd is ontworpen”
Via campagnemateriaal ‘Het Grote Stroomgesprek’, op 20 april gelanceerd door Netbeheer Nederland, stuurt de overheid aan op gedragsverandering bij de bevolking. Door de wasmachine op een ander moment aan te zetten, de elektrische auto ’s nachts op te laden en het gebruik van slimme apps voor apparaten, kan het volle stroomnet — netcongestie — worden ontlast waardoor “nieuwe scholen, winkels en zelfs woonwijken” weer kunnen worden aangesloten, zo wordt beweerd. Verschillende energieexperts stellen dat dit publieksverhaal de structurele oorzaken van het volle stroomnet negeert.
Met het publieksverhaal Het Grote Stroomgesprek heeft het Landelijk Communicatie Netwerk Klimaat (LCNK) een nieuw gedragsturend instrument gelanceerd met als doel ruimte op het volle stroomnet te creëren. Het ambtelijk netwerk voor overheidscommunicatie over klimaat en energie stelt dat “het uitbreiden van het stroomnet nodig is, maar tijd, geld en ruimte kost. Daarom is er ook iets anders nodig: bewuster en slimmer omgaan met stroom, en het gebruik beter spreiden over de dag”, staat in de managementsamenvatting.
Het Grote Stroomgesprek moet de bevolking ertoe bewegen “de wasmachine overdag aan te zetten, de vaatwasser later op de avond te laten draaien, de elektrische auto ‘s-nachts op te laden en een timer of slimme app voor apparaten te gebruiken”. Opvallend: een dag na de lancering van het publieksverhaal werd bekendgemaakt dat het stroomnet rond de stad Utrecht per 1 juli op slot gaat. “Alle aanvragers van nieuwe of zwaardere aansluitingen zullen daar vanaf aankomende zomer — in elk geval tijdelijk — moeten wachten”, zo meldde staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei in een brief aan de Tweede Kamer.
Het Grote Stroomgesprek is in opdracht van hetzelfde ministerie van Klimaat en Groene Groei ontwikkeld door het LCNK, een onderdeel van het Nederlandse Klimaatakkoord uit 2019. “Het LCNK is een netwerk voor iedereen die vanuit — of samen met — de overheid communiceert over de klimaatopgave”, zo vermeldt de website. Het ‘gesprek’ is in werkelijkheid een monoloog. “We schetsen het verhaal over netcongestie gezien vanuit huishoudens, met haalbare handelingsperspectieven en aanknopingspunten voor verschillende doelgroepen, waarmee communicatieprofessionals aan de slag kunnen”, stelde Netbeheer Nederland.
Het verhaal rammelt inhoudelijk op meerdere punten. In De Andere Krant nummer 13 van 2026 (zie link) toonde deze krant aan dat het elektriciteitsverbruik in Nederland sinds 2008 een licht dalende trend vertoont. Ook de landelijke piekvraag is de afgelopen zeven jaar niet structureel toegenomen. Toch is het verhaal achter Het Grote Stroomgesprek dat we steeds meer elektriciteit zijn gaan gebruiken “bijvoorbeeld voor elektrische auto’s en warmtepompen. Daardoor raakt het stroomnet op steeds meer plekken vol”. Het stroomgesprek stuurt vooral aan op het verminderen van het stroomverbruik tijdens de piekuren. “Er ontstaat een grote piek als we thuiskomen en veel apparaten tegelijk aanzetten. Straat voor straat, wijk na wijk, gebruiken we samen tussen 16:00 en 21:00 heel veel stroom”, zo wordt gesteld.
Verschillende energieexperts wijzen er ondertussen op dat gedragsverandering aan de vraagzijde de structurele oorzaken van netcongestie helemaal niet oplossen. Zo benadrukt energieanalist Martien Visser, emeritus lector aan de Hanzehogeschool Groningen, in berichten op socialmediaplatform Bluesky dat het elektriciteitsnet niet vastloopt omdat huishoudens plots massaal meer stroom zijn gaan gebruiken, maar omdat “vraag en aanbod steeds grilliger zijn geworden”. Visser is het er net als de bedenkers van Het Grote Stroomgesprek mee eens dat energiegebruik op dezelfde momenten geconcentreerd is, maar stelt dat overschat wordt wat kleine verschuivingen in gedrag kunnen doen. De piekvraag verplaatst erdoor, maar verdwijnt niet.
Ook wetenschapsjournalist Simon Rozendaal plaatst kanttekeningen in een opiniestuk in EW Magazine van 29 april. Het stroomnet is volgens hem niet zo vol “omdat de vraag naar elektriciteit nou zo gestegen is”, maar door de structurele inpassing van zon en windenergie. Oplossingen die sterk leunen op flexibiliteit en gedragsaanpassing zijn volgens Rozendaal vooral “noodgrepen die verhullen dat het systeem zelf verkeerd is ontworpen”, zo schreef hij twee jaar terug in EW.
Critici als Visser en Rozendaal stellen dat de nadruk op gedragsverandering vooral dient om de piekvraag tijdelijk te dempen en tijd te kopen, terwijl de structurele oorzaken waar het gesprek over zou moeten gaan — zoals de huidige vorm van de energietransitie, terugleverpieken door zonne- en windenergie, netontwerp, ruimtelijke keuzes en capaciteitstekorten — buiten schot blijven. Ook hoogleraar energietechnologie David Smeulders van de TU Eindhoven wees er op 26 april in tv-programma WNL Op Zondag op dat vraagsturing hooguit de congestie-uren — ‘de file op het stroomnet’— kan verschuiven naar andere momenten, maar geen extra capaciteit op het stroomnet creëert. “We zijn te lang optimistisch geweest. We hebben te lang gedacht dat we het aankonden met onze fantastische infrastructuren. Er zijn gewoon fysieke grenzen. Die los je niet op met gedrag.”
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
