Massasurveillance verkeer neemt toe
Emma Oldenkamp | Datum: 24 oktober 2026
Een focusflitser is een mobiele camera die wordt ingezet om bestuurders te betrappen op het vasthouden van een telefoon of ander mobiel apparaat achter het stuur. Fotografie Hollandse Hoogte | Laurens van Putten ANP
Flitspalen, focuspalen, automatische kentekenherkenning en drones
Wie in de auto stapt, wordt steeds meer in de gaten gehouden door flitspalen, ‘slimme camera’s’ die registreren of je een telefoon vasthoudt, drones en meer dan 1100 camera’s die kentekens automatisch registreren en deze samen met tijdstip en datum aan de politie doorgeven. Volgens de kritische organisatie Privacy First gaat het om “een massale privacyschending die niet thuishoort in een vrije democratische rechtsstaat”.
Op 29 september deed het gerechtshof in Den Haag een tussentijdse uitspraak in een rechtszaak over het verzamelen van kentekengegevens en reisbewegingen van miljoenen automobilisten door de Staat. Volgens de rechtbank staan er op “ten minste” 1.176 locaties in het land een of meer camera’s langs de weg waarmee automatische kentekenregistratie — Automatic Number Plate Recognition (ANPR) — wordt toegepast. De camera’s scannen nummerplaten, zetten de afbeeldingen om in tekst en koppelen hier een locatie, datum en tijdstip aan. De gegevens belanden in een politiedatabank en worden onder meer gebruikt voor het opsporen van gestolen voertuigen, openstaande boetes of gezochte personen.
Volgens Privacy First, een organisatie die strijdt voor het recht op privacy en het beschermen van persoonsgegevens, druist het structurele ANPR-cameratoezicht in tegen de Europese Privacywet: de club stapte daarom in 2021 naar de rechter om ANPR-wetgeving van tafel te krijgen. Op haar website spreekt de organisatie van “een massale privacyschending die niet thuishoort in een vrije democratische rechtsstaat.”
“Iedereen die in Nederland langs een ANPR-camera rijdt, inmiddels zijn dat bijna 1.200 stuks, belandt gewoon een maand lang in de centrale politiedatabank. Die kan voor allerlei zaken worden gebruikt, met name voor opsporing en vervolging”, zegt jurist en Privacy First directeur Vincent Böhre in een interview met tv-programma Meldpunt Actueel. Hij stelt dat 99,99 procent van de mensen die in de database komt niet verdacht is van een misdrijf, terwijl er wel zeer privacygevoelige informatie wordt verzameld. Hoewel deze camera’s in eerste instantie bedoeld zijn om kentekens vast te leggen, blijkt uit onderzoek van het NRC dat ze zonder wettelijke basis ook de gezichten van automobilisten en bijrijders scanden, die vervolgens zijn gebruikt voor opsporingsdoeleinden en strafrechtelijk onderzoek.
Uit de tussentijdse uitspraak van 29 september blijkt dat ook het gerechtshof in Den Haag kritisch is over het grootschalige ANPR-cameratoezicht. Volgens de rechters heeft de Staat onvoldoende onderbouwd dat de inbreuk op het recht op privacy noodzakelijk is. Volgens het gerechtshof in Den Haag dient de Staat daarom nadere informatie te geven over waarvoor geregistreerde kentekengegevens worden gebruikt bij het opsporen van strafbare feiten. De Staat moet hierbij toelichten waarom deze gegevens vier weken bewaard moeten worden en hoe vaak deze gegevens een belangrijke rol hebben gespeeld in onder andere opsporingszaken. Ook stelt het gerechtshof dat er twee grote privacy gebreken met de ANPR-wet samenhangen. Zo is er geen onafhankelijk toezicht op het plaatsen van camera’s en zou de inzage van deze gegevens vooraf moeten worden getoetst door een rechter of andere onafhankelijke organisatie.
Privacy First beschouwt de uitspraak als een doorbraak, maar ondertussen neemt de controle van automobilisten hand over hand toe. Na de goedkeuring van het Openbaar Ministerie werd in september bekend dat de politie vaker drones gaat inzetten in het hele land om verkeersovertredingen op te sporen. Het gaat hierbij om DJI Matrice-drones die uitgerust zijn met een zeer geavanceerde camera met een sterke zoomlens, waarbij op grote afstand kan worden ingezoomd op auto’s en kentekens. De drones maken hierbij foto’s van het kenteken van het desbetreffende voertuig en de omgeving, waarna de eigenaar van het voertuig binnen afzienbare tijd een boete op de mat krijgt. “Jij ziet ons niet, wij jou wel”, luidt de Orwelliaans klinkende aankondiging van de drones op het landelijke politieaccount op Instagram. Deze zelfde drones zijn, terwijl dat wettelijk nog niet toegestaan was, gebruikt bij het volgen van Nederlanders die de Belgische grens overstaken om vuurwerk te kopen, meldt Omroep Brabant. De betreffende drones keken op enkele kilometers afstand mee met Nederlandse automobilisten die in België vuurwerk gingen kopen en stuurden vervolgens de live-camerabeelden naar politieagenten op de grond. Deze stonden op dat moment klaar om verdachte voertuigen te controleren. “We kunnen voertuigen nauwkeurig omschrijven, foto’s maken, kentekens aflezen en zelfs zien hoeveel vuurwerk er wordt ingeladen”, vertelt dronepiloot Rogier van der Berg in een interview met Omroep Brabant.
In het straatbeeld verschijnen ook steeds meer mobiele flitspalen en trajectcontroles. Waar deze vroeger veelal rondom snelwegen werden geplaatst, worden deze nu zelfs in binnensteden en 30 kilometerzones door heel Nederland gezet. Het gaat hierbij om zo’n 650 locaties voor mobiele flitspalen (die de overheid komend jaar wil verdubbelen) en 31 trajectcontroles langs hoofdwegen en provinciale wegen.
Ook duiken steeds meer ‘slimme camera’s’ langs wegen op, de zogenoemde focusflitsers, die niet alleen beelden maken van het verkeer, maar ook uitgerust zijn met AI-technologie die onder andere geluid kan detecteren en kan zien dat een bestuurder een telefoon in de hand heeft. Landelijk gaat het om ongeveer veertig focusflitsers, die vooral in grote steden en in en rondom provinciale steden staan. Gezamenlijk registreerden deze flitspalen in de maanden mei tot augustus 2026 zo’n 61.616 overtredingen, goed voor zo’n 27 miljoen euro aan bekeuringen, vermeldt de website van de Rijksoverheid.
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
