“Niet de regen, maar het waterschap zette onze landerijen onder water”
Sjoukje Dijkstra | Datum: 15 juli 2026
Middelbeers juni 2024: wateroverlast in natuurgebieden Brabant. Fotografie: Rias Immink | ANP
“Je kunt wel naar de rechter gaan met foto’s, maar daar kom je niet ver mee”
Waterschap De Dommel is door 45 boeren uit de Brabantse Kempen aansprakelijk gesteld voor zo’n vijf miljoen euro schade door wateroverlast in 2023 en 2024. Volgens de boeren kwam die schade niet alleen door extreme regenval, maar vooral door jarenlang tekortschietend waterbeheer. Dat blijkt volgens hen uit onderzoek dat zij lieten uitvoeren. “Ze verschuilen zich achter extreme neerslag”, zegt Gijs van Spreuwel uit Bladel, “maar wij zien dat het watersysteem zelf niet meer functioneert zoals het zou moeten.”
Eind 2023 en begin 2024 viel er in de Brabantse Kempen uitzonderlijk veel regen. Op veel boerenbedrijven bleven percelen lang onder water staan, waardoor boeren moeilijk of niet konden oogsten. “Wij konden bijna geen voer oogsten voor onze koeien. Dat hebben we moeten bijkopen van gestopte collega’s. De dieren konden niet naar buiten. We hebben twee keer mais moeten zaaien. Er zijn percelen geweest waar een heel jaar niets geoogst kon worden”, vertelt Van Spreuwel aan De Andere Krant. Voor zijn eigen bedrijf schat hij de schade op 160.000 tot 200.000 euro. In het hele gebied loopt de schade volgens de boeren in de miljoenen.
Individuele boeren stapten al eerder naar de rechter, maar kregen meestal nul op het rekest. Het verweer was telkens hetzelfde: de schade zou zijn veroorzaakt door uitzonderlijke weersomstandigheden en viel buiten de aansprakelijkheid van het waterschap. Collectief Waterschade Grote Beerze en Collectief Eersel-Veldhoven hebben nu namens 45 boerenbedrijven een claim ingediend. Anderhalf jaar lang lieten de boeren, samen met advocaten van Linssen CS en hydrologen van Walhout Civil, onderzoek doen naar de oorzaken van de wateroverlast.
Dat onderzoek beschrijft wat er in het watersysteem gebeurde, aan de hand van 39 meetputten waarmee hydrologen de grondwaterstanden konden volgen. “Je kunt wel naar de rechter gaan met foto’s van ondergelopen land, maar daar kom je niet ver mee”, zegt Van Spreuwel, die stelt dat de metingen van hydrologen opvallende inzichten opleverden. “De onderzoekers zagen dat het grondwaterpeil op sommige momenten sterk daalde, terwijl er nauwelijks sprake was van gewasgroei of verdamping. Dan weet je dat er ergens iets gebeurt. Er zit ergens een lek in het systeem of er verdwijnt water waar je het niet verwacht.”
Tijdens een commissievergadering van Waterschap De Dommel lichtten de collectieven hun bevindingen toe. Yvonne van Spreuwel stelde namens Collectief Waterschade Grote Beerze dat op sommige plekken nauwelijks nog sprake was van een goed functionerende watergang. Boeren vertelden de hydrologen ook dat stuwen in de natte periode te lang hoog bleven staan. Volgens Van Spreuwel speelt ook achterstallig onderhoud een grote rol. “Wij zagen al jaren dat er nauwelijks onderhoud werd uitgevoerd”, zegt hij. “Bovendien kwamen we er afgelopen najaar achter dat onze gronden onderdeel waren geworden van een langdurige proef van Waterschap De Dommel met stroombaanmaaien (manier van maaien, waarbij deel van de begroeiing blijft staan voor de diversiteit — red.). Dit, zonder dat wij daar als grondeigenaren ooit over zijn geïnformeerd. Door zo te maaien, zijn watergangen geleidelijk dichtgeslibd, smaller en ondieper geworden.”
Ook de zogenoemde zandvangen verdwenen, omdat die volgens Van Spreuwel zijn “teruggegeven aan de natuur”, waardoor watergangen sneller dichtslibben: “Daardoor wordt het tijdens perioden met veel neerslag steeds moeilijker het water goed af te voeren.” Daarnaast liggen de beekherstelprojecten onder vuur. “Veel van de waterlopen zijn opnieuw ingericht vanuit natuurdoelstellingen, maar er is onvoldoende gekeken naar de gevolgen van waterafvoer”, aldus Van Spreuwel.
Jan van de Ven, melkveehouder uit Vessem, uitte namens Collectief Eersel-Veldhoven eveneens kritiek op het beleid. Volgens hem wordt te veel gekeken naar hoe het landschap vroeger was, terwijl de omstandigheden nu anders zijn. “We proberen het watersysteem steeds verder terug te brengen naar hoe het vroeger was. Maar Nederland is niet meer zoals honderd jaar geleden. Door de verstedelijking, komt regenwater veel sneller in de watergangen terecht. Dan moet je ook zorgen voor voldoende afvoercapaciteit tijdens langdurige regenval en ondernemers meer mogelijkheden geven om zelf maatregelen te nemen in noodsituaties.”
De boeren zeggen dat zij de autoriteiten al langer waarschuwen, maar dat er nauwelijks geluisterd wordt. “In onze zaak hebben we het gevoel niet serieus te worden genomen. Er wordt veel gepraat, maar handelen blijft uit”, zegt Van Spreuwel. “De watergangen worden smaller en ondieper. Als we vragen te baggeren, horen we dat het niet kan wegens Europese regelgeving.”
De schadeclaim is volgens de boeren geen doel op zich. Zij willen dat toekomstige claims worden beoordeeld door een onafhankelijke commissie van deskundigen. “Daarnaast willen we vooral dat het watersysteem wordt aangepast voordat een volgende natte periode zich aandient”, aldus Van Spreuwel. De collectieven zeggen bereid te zijn met Waterschap De Dommel om tafel te gaan. Waterschap De Dommel laat desgevraagd aan De Andere Krant weten het onderzoeksrapport te bestuderen en nog geen persvragen te beantwoorden.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
