Nieuw wetsvoorstel: ‘Inlichtendiensten moeten vrije hand krijgen’
Van onze redacteur| Datum: 08 september 2026
Ook data van onlineplatforms kunnen worden gevorderd
Inlichtingendiensten AIVD en MIVD moeten straks bij vermeende “evidente tegenstanders” een hack of tap kunnen plaatsen zonder voorafgaande toetsing van een toezichthouder. Ook moeten zij individuen en organisaties kunnen dwingen gegevens af te staan. Niet meewerken is strafbaar. Dat blijkt uit een wetsvoorstel dat vorige week door de ministerraad is goedgekeurd. Critici vrezen het ergste. “Een geheime dienst die zonder toetsing opereert, associeer ik met Duitsland vlak voor en tijdens WO II, Rusland of China.”
De Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten voorziet in zogeheten bijzondere bevoegdheden, zoals een tap of een hack, door de AIVD of MIVD. Dergelijke ingrepen moeten nu nog vooraf worden getoetst door een toezichthouder. Een tijdrovend en beperkend proces, volgens de inlichtingendiensten, die met deze nieuwe wet, die nu ter consultatie ligt (er kan nog commentaar op worden geleverd) straks sneller kunnen handelen. Dat is volgens minister van Defensie Dilan Yeşilgöz (VVD) nodig om de toenemende dreiging vanuit Rusland, China en Iran het hoofd te bieden. Vrijdag 28 augustus stemde de ministerraad alvast voor.
Het wetsvoorstel is een herziening — verruiming — op een bestaande wet, de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017), beter bekend als de ‘sleepwet’. Deze wet bepaalt welke bevoegdheden de diensten hebben bij het verzamelen van inlichtingen, het onderscheppen van communicatie, het hacken en het verwerken van gegevens en welk toezicht daarop van toepassing is.
Bert Hubert, ex-AIVD’er en -toezichthouder, zegt tegenover de NOS dat de tijdsgeest aangegrepen wordt om deze herziening door te voeren. “Iedereen is bezig met de dreiging van de Russen, Chinezen, Iraniërs en Noord-Koreanen.” Door de zorgvuldig aangepaste naam naar Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is het volgens hem “heel lastig voor politieke partijen hier tegen te stemmen, want niemand is tegen het beschermen van de nationale veiligheid”.
Als de wet doorgang vindt, kunnen ook data van onlineplatforms en financiële instellingen worden gevorderd. De inlichtingendiensten gaan hiervoor nauwer samenwerken met de Belastingdienst, de krijgsmacht, politie en de Financial Intelligence Unit Nederland. Daarnaast komt er een uitwisseling van data met private bedrijven, wat in het buitenland al voor hevige kritiek heeft gezorgd, omdat er te weinig toezicht was. Meerdere personen werden zo doelwit van onderzoek door de geheime diensten.
Uit de binnendruppelende reacties op de internetconsultatie — de openbare online raadpleging — blijkt dat vele burgers zich zorgen maken. “Dat je geacht wordt aan onderzoek mee te werken door gegevens af te staan, met gevangenisstraf als dwangmiddel, terwijl je schuld nog niet bewezen is? Dat is toch in strijd met grondrechten/verdragen?” Of: “Dit is een regelrechte aanval op onze democratische rechtsstaat! Als het aan de initiatiefnemers van deze wet ligt, mogen veiligheidsdiensten met nóg minder toezicht werken en mag AI grootschalig worden ingezet. Iedereen die ooit Gemini of ChatGPT heeft gebruikt, weet (of zou moeten weten) dat daar héél vaak onjuiste info uit voort komt”. En: “Een geheime dienst die zonder toetsing opereert associeer ik met Duitsland vlak voor en tijdens WO II, Rusland of China. Wij zijn hier geen dictatuur en met dit soort beleidswijzigingen zet je wel de eerste stappen om dit te worden.” Weer een ander stelt: “Wat mij betreft komt er een strikt onderscheid tussen reactief en proactief hacken en tussen binnen- en buitenlandse doelen waarbij voor binnenlandse doelen gewoon de oude regelgeving blijft gelden.” Een inzender concludeert dat we “weer een stapje dichter bij een fascistische staat” zijn.
NieuwRechts.nl onthulde in juli van dit jaar dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zich de voorbije twintig jaar stap voor stap in de Nederlandse wetenschap heeft gewerkt. “De dienst stelt leerstoelen in, benoemt eigen medewerkers tot hoogleraar en bestelt onderzoek op haar eigen beleidsterrein. Zo organiseert één veiligheidsdienst mede de academische infrastructuur rond haar eigen werkterrein”, aldus het nieuwsplatform. Naar aanleiding van het stuk heeft FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen Kamervragen gesteld over deze ontwikkeling aan VVD-minister David van Weel van Justitie en Veiligheid. Van Weel erkent dat het om vier leerstoelen (een officiële, benoemde positie voor een hoogleraar) of ondersteuningen gaat sinds 2007. Bijvoorbeeld de huidige bijzondere leerstoel Applied Ethics of Intelligence and Security aan de Universiteit Leiden, of de leerstoel Klinische Psychologie van Radicalisering aan de Universiteit van Amsterdam. Eerdere betrokkenheid betrof een Leidse leerstoel over governance van inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de leerstoel Terrorisme en Contraterrorisme, die sinds 2014 door de universiteit zelf wordt gefinancierd. Van Weel stelt dat bijzondere hoogleraren “wetenschappelijk onafhankelijk” zijn en dat de NCTV zich niet bemoeit met onderzoeksbesluiten. Op de vraag van Van Houwelingen of het wenselijk is dat een veiligheidsdienst zo verweven is met universiteiten, antwoordt Van Weel: “De NCTV is geen veiligheidsdienst, maar de nationale coördinator op het gebied van nationale veiligheid en terrorismebestrijding. De NCTV draagt als coördinator bij aan de bescherming van de nationale veiligheid. In dat kader ondersteunt de NCTV kennisontwikkeling op relevante terreinen.”
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
