‘Oude’ lijnolieverf krijgt nieuw leven ingeblazen
Sjoukje Dijkstra | Datum: 11 augustus 2026
Gerko van der Lei | Fotografie: ©Jitske Monsma
“Voor mij draait alles om het verlengen van de levensduur van hout”
Nederland was ooit een land van vlas. De paarsblauwe velden in Zeeland, Groningen en Friesland leverden niet alleen linnen op, maar ook lijnolie: de basis voor verf waarmee houten huizen en schepen werden beschermd. Die kennis is grotendeels verdwenen. Schilder Gerko van der Lei uit Friesland brengt daar verandering in. Niet alleen door met traditionele lijnolieverf te werken, maar ook door de productieketen in Nederland opnieuw op te bouwen: van de boer die het vlas verbouwt tot de schilder die de verf aanbrengt.
Om de productie van lijnolie dichter bij huis te brengen, werkt de Friese schilder Gerko van der Lei met een Friese boer en een bouwbedrijf aan een proefproject: vlas verbouwen in Nederland, waaruit lijnolie wordt geperst en waarmee hij zelf lijnolieverf gaat produceren. “We moeten weer bouwen voor generaties”, zegt hij. “Vroeger maakten mensen iets wat eeuwen mee moest gaan. Tegenwoordig bouwen we voor een paar decennia. Daarna vervangen we het weer.”
Dat hij zich ooit zo zou verdiepen in lijnolie, had hij zelf ook niet verwacht. Zes jaar geleden stond hij op het punt zijn kwasten definitief neer te leggen. Als regulier schilder zag hij hoe houten kozijnen ondanks regelmatig onderhoud toch steeds opnieuw werden aangetast. “Ik kon daar niet meer achter staan. Ik zag dat de producten de levensduur van het hout niet verlengden en wilde eigenlijk stoppen met het vak.” Het was zijn vader die hem op een ander spoor zette. “Hij vroeg: ‘Hoe deden ze dat vroeger dan?’ Ik zei: ‘Met lijnolie, maar dat kan tegenwoordig niet meer, daar zit veel te veel tijd in’. Toen zei hij: ‘Volgens mij kan dat juist wel’. Dat ene zinnetje veranderde mijn leven.”
Die opmerking was het begin van een zoektocht. Via internet kwam Van der Lei in contact met een kleine Zweedse producent die nog altijd op traditionele wijze lijnolieverf maakt. Met zijn vader reisde hij naar Zweden. “De producent vertelde openhartig hoe hij zijn verf maakte. Dat is heel bijzonder, want in de verfindustrie is veel kennis afgeschermd. Recepten zijn geheim en vaak weet je nauwelijks wat er precies in een verf zit.”
Wat hij zag overtuigde hem dat de oude manier van werken niet alleen historisch interessant is, maar dat die ook vandaag nog relevant kan zijn. “Voor mij draait alles om het verlengen van de levensduur van hout, ik ben erdoor geobsedeerd! Daarnaast ben ik groot geschiedenisliefhebber. Onze voorouders leefden veel dichter bij de natuur en hadden daarvan ontzettend veel kennis. Daar kunnen we opnieuw van leren.”
Wie lijnolieverf zegt, heeft het volgens Van der Lei niet alleen over verf, maar over een complete keten. Alles begint op het land. Het vlas wordt in het voorjaar ingezaaid en later in het jaar geoogst. Uit het lijnzaad wordt koudgeperste olie gewonnen. “Die olie kan niet direct worden verwerkt. Eerst moet zij een half jaar rusten, zodat onzuiverheden kunnen bezinken. Daarna wordt de olie gefilterd langzaam gekookt, een proces dat één tot twee weken duurt. Vervolgens wordt het met natuurlijke pigmenten vermalen tot verf”, vertelt hij.
Op dit moment haalt Van der Lei zijn lijnolieverf nog uit Zweden. Volgens de schilder is dat de enige verf die nog volledig volgens de traditionele methode wordt gemaakt. Zijn eigen proefproject bevindt zich nog in de opstartfase. “De eerste oogst komt nu van het land. Daarna begint het productieproces. Doordat de olie zo lang moet rijpen, ben je al snel een jaar verder voordat je verf hebt. Het kost tijd, maar juist dat zorgt voor kwaliteit.”
De verf wil hij ook zelf produceren. Daarvoor zijn speciale machines nodig waarmee de olie en pigmenten worden vermalen. “Dat zijn flinke investeringen. Maar stap voor stap wil ik daar naartoe werken. De boer zorgt voor het vlas en de olie, het bouwbedrijf voor de afzet en ik wil me richten op het maken van de verf.” Volgens Van der Lei is juist de manier waarop lijnolieverf werkt het grote verschil met moderne verf. “Waar synthetische verf vooral een harde laag om het hout vormt, waardoor vocht niet weg kan, trekt lijnolie diep in de houtvezels en beschermt het hout van binnenuit. Een boom beschermt zichzelf met sappen, oliën en harsen tussen de houtvezels. Na het kappen droogt dat uit. Mensen ontdekten eeuwen geleden dat lijnolie dat proces vertraagt, omdat het zo diep in het hout trekt.”
Dat vraagt wel om een andere manier van denken en werken. Moderne verf droogt snel, lijnolieverf juist langzaam, ongeveer een dag. “Dat lijkt misschien een nadeel, maar het is juist de kracht van het product. De olie krijgt de tijd om diep in het hout te trekken.” Ook financieel vraagt het een andere manier van kijken. Van de Lei’s schilderwerk is gemiddeld 15 tot 20 procent duurder dan regulier schilderwerk, maar die investering betaalt zich terug doordat het onderhoud veel eenvoudiger is. Waar het gebruik van moderne verf vaak na vijf of zes jaar een grote onderhoudsbeurt vraagt, hoeft lijnolieverf meestal pas na ongeveer vijftien jaar opnieuw te worden aangebracht. “Dan is het: schoonmaken, licht schuren en een nieuwe laag aanbrengen. Je hoeft niet telkens alles af te krabben en houtrot te herstellen.”
Om die reden biedt hij zijn klanten onderhoudscontracten aan. Jaarlijks loopt hij het schilderwerk na en maakt hij het schoon. Inmiddels heeft hij een klein aantal vaste klanten, verspreid over Nederland. Toch wil hij anderen niet actief overtuigen. “Ik wil vooral werken voor mensen die er zelf achter staan. Uiteindelijk moet het product voor zichzelf spreken.”
Zijn grootste droom ligt misschien nog wel ergens anders. Van der Lei hoopt dat meer schilders zich opnieuw in het oude ambacht gaan verdiepen. Daarom geeft hij workshops aan collega’s en particulieren die met lijnolieverf willen leren werken. “Ik word er enthousiast van als andere schilders ermee beginnen. Op de schildersopleiding wilden we mooi werk leveren, maar in de praktijk draaide het vooral om snelheid. Ik gun jonge schilders de kans weer met liefde en aandacht voor hun vak te werken.”
Voor de ondernemer draait het uiteindelijk niet om nostalgie, maar om een manier van bouwen die beter aansluit bij de natuur én de toekomst. “De natuur werkt in kringlopen. Onze voorouders begrepen dat heel goed. Als we weer leren bouwen voor generaties in plaats van voor de korte termijn, hebben we daarvan uiteindelijk allemaal profijt.”
Gerko van der Lei op Instagram: de Lijnolieschilder
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
