Samuel Paty: hoe een leugen een doodvonnis werd

Erick Overveen | Datum: 02 september 2026

Beeld: IMDB

Nog vóór de première in Cannes zorgde L’Abandon in Frankrijk al voor enorme opschudding

In de nieuwe Franse film L’Abandon reconstrueert regisseur Vincent Garenq met chirurgische precisie de laatste elf dagen van geschiedenisdocent Samuel Paty. Wat begon als een ogenschijnlijk banale leugen over een les met Charlie Hebdo-spotprenten van de profeet Mohammed, groeide uit tot een onlinehaatcampagne die hem letterlijk het leven kostte. Terwijl de bedreigingen zich als een lawine opstapelden, lieten de verantwoordelijke instanties en een groot deel van zijn collega-docenten hem keihard vallen. De aangrijpende verfilming is gebaseerd op het grondige onderzoeksboek van journalist Stéphane Simon, met actieve medewerking van Mickaëlle Paty, de zus van de vermoorde leraar.

Antoine Reinartz speelt de 47-jarige geschiedenisleraar Samuel Paty, die op vrijdagmiddag 16 oktober 2020 rond 17:00 uur vlak bij zijn school in Conflans-Sainte-Honorine werd aangevallen en onthoofd door Abdoullakh Anzorov, een 18-jarige islamistische extremist van Tsjetsjeense afkomst. Anzorov kende Paty niet persoonlijk: hij had de onlinehaatcampagne gevolgd en reisde vanuit Évreux — zo’n 100 kilometer verderop — om de leraar te vermoorden, omdat hij ‘zijn’ profeet zou hebben beledigd. Hij betaalde twee leerlingen 300 euro om Paty op het schoolplein aan te wijzen. Uit respect voor de nabestaanden brengt regisseur Garenq de aanslag terughoudend in beeld (hors-champ, via de blik van een voorbijganger en een verre opname vanuit een politiewagen). De werkelijke verschrikking schuilt in wat eraan voorafgaat: de sluipende opeenstapeling van leugens, misverstanden en de lafheid van zijn collega’s. Daardoor paart de film feitelijke precisie aan de ijzingwekkende spanning van een politieke thriller.

Hoe zat het ook alweer? Vlak voor de herfstvakantie van 2020 geeft Paty een les over de vrijheid van meningsuiting, een van de grondbeginselen van de seculiere Franse republiek. Daarbij raakt hij aan het ultieme taboe: hij toont enkele spotprenten van de profeet Mohammed die Charlie Hebdo eerder had gepubliceerd en die het satirische weekblad in januari 2015 tot doelwit van jihadisten hadden gemaakt. Hij bood leerlingen die de afbeeldingen niet wilden zien expliciet de mogelijkheid om de klas te verlaten of hun ogen te bedekken. “Het zit in ons DNA. Tijdens de Franse Revolutie is er gevochten tegen de kerk en in 1905 heeft de wet op de laïcité, de wettelijk vastgelegde scheiding tussen kerk en staat, het onderwijs definitief losgemaakt van de kerk”, horen we Paty uitleggen.

De 13-jarige Zora Chnina beweert vervolgens dat Paty de islamitische leerlingen doelbewust de klas heeft uitgestuurd. De wrange waarheid is dat zij de bewuste les vanwege een eerdere schorsing wegens spijbelen niet eens heeft bijgewoond. Om die schorsing voor haar vader verborgen te houden, verzint ze het verhaal. Haar vader Brahim Chnina plaatst daarop woedende video’s op Facebook en YouTube, waarin hij Paty een ‘islamofoob’ en ‘misdadiger’ noemt en de naam van de leraar plus het adres van de school openbaar maakt. Een lokale islamistische activist (Abdelhakim Sefrioui) versterkt de haatcampagne door persoonsgegevens van Paty verder te verspreiden en te eisen dat hij wordt ontslagen.

Abonneer

Tot aan zijn laatste snik klampt Paty zich vast aan het geloof dat gesprekken de crisis kunnen bezweren en dat zijn collega’s en de Franse rechtsstaat hem zullen beschermen. Die scènes doen pijn aan je ogen. Want terwijl de bedreigingen steeds concreter worden, laten zij hem één voor één vallen. Uit angst voor racist te worden uitgemaakt, dekken ze vooral zichzelf in. Het is een wrange paradox: de leraar die zijn leerlingen leert opkomen voor de vrijheid van meningsuiting, wordt aan zijn lot overgelaten op het moment dat islamisten hem juist dáárom met de dood bedreigen. Emmanuelle Bercot speelt de schooldirectrice die onder druk van boze islamitische ouders haar verantwoordelijkheid ontloopt en vooral haar eigen hachje probeert te redden.

Hoever Anzorov geradicaliseerd is, laat zich raden uit de bijna tweeduizend berichten die hij alleen al in de zomer van 2020 online plaatst. Hij zoekt een doelwit voor zijn jihad en stuit, via Zora’s vader, op de naam Samuel Paty. Als de laatste schoolbel voor de herfstvakantie klinkt, wijzen enkele leerlingen op het schoolplein de docent aan. Daarmee is Paty’s lot bezegeld. Enkele minuten na de moord plaatst Anzorov via zijn Twitteraccount @Tchetchene_270 een foto van Paty’s afgehakte hoofd. In de begeleidende tekst richtte hij zich rechtstreeks tot president Macron en verklaarde hij de leraar te hebben vermoord, omdat die de profeet Mohammed zou hebben beledigd.

Nog vóór de première in Cannes zorgde L’Abandon in Frankrijk al voor enorme opschudding. De film was namelijk in de nazomer van 2025 in een klein Frans dorpje in het diepste geheim opgenomen en pas kort voor de vertoning aangekondigd, waarna kranten, televisieprogramma’s en sociale media bol stonden van de discussies. Journalisten uit de Franse mainstreammedia beschuldigden de makers ervan moslims te demoniseren en zo het Rassemblement National in de kaart te spelen. De verdenking werd gevoed doordat het productiebedrijf van journalist en coproducent Stéphane Simon in 2022 meewerkte aan de verkiezingscampagnes van Marine Le Pen en Valérie Pécresse. L’Abandon maakt echter juist een cruciaal onderscheid tussen moslims als gelovigen en islamisten, die de islam inzetten als politieke ideologie en in extremistische vorm intimidatie en geweld rechtvaardigen. Bovendien toont de film nadrukkelijk islamitische ouders die het wél voor Paty opnemen. Het Franse ministerie van Onderwijs wil nu dat L’Abandon vanaf het nieuwe schooljaar 2026-2027 op Franse scholen wordt vertoond.

De koele, blauwgrijze fotografie van Renaud Chassaing en de onheilspellende muziek van Nicolas Errèra zorgen ervoor dat Paty’s wereld steeds benauwder wordt, tot er geen uitweg meer lijkt te zijn. Garenq laat zien hoe sociale media leugens en verdraaiingen opstuwen tot een allesverwoestende lawine van geweld. De beheerste, bijna documentaire stijl behoedt de film voor effectbejag, zonder de gruwelen te verhullen. Tegelijk werkt de reconstructie als een thriller waarvan je de afloop al kent — en juist dat maakt het ondraaglijk. Je wilt de goedgelovige maatschappijleraar het liefst luidkeels toeschreeuwen: “Duik onder, red jezelf!”

De film is een verpletterende metafoor voor een Westen dat wordt geconfronteerd met massamigratie en islamistisch geweld, maar uit angst voor morele veroordeling zijn eigen kernwaarden niet langer durft te verdedigen. Dit mechanisme noemt islamcriticus Gad Saad ‘suïcidale empathie’. Zijn ‘omstreden’ uitspraken worden in L’Abandon pijnlijk zichtbaar: de film toont genadeloos hoe de angst voor racist te worden uitgemaakt een samenleving van binnenuit sloopt — door een opeenstapeling van eufemismen, zelfcensuur, uitvluchten en bestuurlijke capitulaties. Maar bovenal geeft deze bijzondere film Samuel Paty terug wat hem werd afgenomen: zijn menselijke gezicht, zijn waardigheid als leraar en zijn onverzettelijke geloof in de vrijheid die hij zijn leerlingen probeerde bij te brengen.