Tussen framing en leugens
Ido dijkstra | Datum: 21 augustus 2026
Cruciaal voor een mediabijdrage is hoe de journalist naar de wereld kijkt
‘Twee doden bij ongeluk op A59 in staart van file door boerenprotest’, kopte RTL Nieuws op 14 augustus, nog voordat iets bekend was over de toedracht van het tragische ongeluk waarbij een echtpaar het leven liet. Let vooral op het woordje door, dat ook omgedraaid had kunnen worden met het woordje bij. ‘Twee doden door ongeluk op A59 in staart van file bij boerenprotest’ geeft al een heel andere lading, toch? RTL gooide er nog diezelfde dag een schepje bovenop. ‘Zijn demonstrerende boeren strafbaar na dodelijk ongeluk A59? Het was wachten op een dode’, aldus de nieuwssite, onderdeel van het Agenda 2030-mediaconglomeraat Bertelsmann. RTL verzuimde een dag later te schrijven over het zoveelste XR-protest op de snelweg.
Is er bij RTL een (hoofd)redacteur die zijn redactie de opdracht heeft gegeven: frame de boeren als schuldige? Ik weet het niet. Activist Willem Engel, zo kun je op pagina 6 en 7 lezen, gelooft dat wel. “Dit is een 100 procent false flag van de NCTV, want het had er helemaal niks mee te maken. Ze pakken gewoon een random ongeluk dat in de buurt is, qua tijd en qua geografie en zeggen: ‘Ja, dat komt door de boeren!’” Hij spreekt van overduidelijke framing.
Zelf ben ik geneigd meer mee te gaan in de opvatting van communicatiewetenschapper Robert M. Entman. Hij heeft tijdens zijn carrière in talloze boeken het fenomeen framing getheoretiseerd, specifiek in relatie tot de media. “Framing is het selecteren van bepaalde aspecten van de werkelijkheid en deze nadrukkelijker zichtbaar maken in een communicatieve uiting, zodat een specifieke probleemdefinitie, een causale interpretatie, een morele beoordeling en/of een voorgestelde oplossing wordt bevorderd”, aldus Entman.
De wetenschapper beschrijft in zijn model Cascading activation (watervalactivatie) hoe frames het heersende gedachtegoed op ogenschijnlijk ‘onafhankelijke’ redacties bepaalt. Het framingsproces begint heel bewust bij een politieke of institutionele elite: zij leveren probleemdefinities, wijzen de schuldigen aan en komen met de oplossingen. Journalisten nemen deze interpretaties meestal klakkeloos over vanwege tijdsdruk, gebrek aan kritisch denken, financiële afhankelijkheid, informatie-afhankelijkheid van de officiële bronnen en andere ingeslepen professionele routines. Zo nestelen de frames zich via de communicatiesystemen in de hersenpan van de journalist die de mediaproducties maakt.
Het publiek leest of bekijkt vervolgens deze ‘geactiveerde’ interpretaties, waardoor, zonder dat iemand op de redactievloer het echt door heeft gehad, de perceptie/het debat al in een richting is gestuurd. In deze tijd van digitale media is dit proces alleen maar versneld: frames verspreiden zich online sneller, worden herhaald en krijgen meer zichtbaarheid. Zo is er een structurele bias, niet door individuele journalisten, maar door de manier waarop macht, media en publiek met elkaar verbonden zijn.
Deze theorie van Entman herken ik wel na bijna twintig jaar op redacties te hebben rondgelopen. Een relativistische manier van redeneren onder journalisten — ooit waarheidsvinders — heeft de waarheid ondergeschikt gemaakt aan ideologieën. De vragen: Is de boer echt verantwoordelijk voor de vermeende achteruitgang van de natuur? Is stikstof er echt de oorzaak van? worden niet eens gesteld. Het antwoord: Natuurlijk niet, iedereen die verder kijkt dan de opgelegde stikstofframes, weet dat Agenda 2030 oorzaak is van al deze problemen.
Zelf heb ik een keer aansturing ondervonden op de sportafdeling van het AD. Een superieure sportredacteur bewoog mij ertoe bewust het eredivisiespelersklassement te manipuleren. Graziano Pellè, spits van Feyenoord, had een topseizoen gedraaid en stond bovenaan, maar raakte geblesseerd en had uiteindelijk één wedstrijd te weinig gespeeld om in aanmerking te komen voor de eerste plek. Daley Blind van Ajax zou er daarom met de prijs vandoor gaan. Een Amsterdammer die de bokaal van een Rotterdamse krant ontvangt, dat kon niet verkocht worden. Je raadt het al, door een statistische truc won Pellé alsnog. Voor de rest heb ik nooit bewuste mediamanipulatie van bovenaf meegemaakt.
Onbewuste framing des te meer. Cruciaal voor een mediabijdrage is hoe de journalist naar de wereld kijkt. Gelooft hij of zij in een vals frame, dan kan de grootste kolder ook de krantenkoppen bereiken, zo bewijst De Volkskrant deze week maar weer eens: ‘De XR-demonstrant zet zijn leven in voor anderen, de boze boer riskeert de levens van anderen voor zichzelf’, schreef Marcia Luyten.
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
