Zoek de zon op
Willem Koert | Datum: 11 juli 2026
Zonlicht: Van sneller afvallen tot beter slapen, 8 redenen om de zon op te zoeken
Stapels wetenschappelijk onderzoek hebben de positieve effecten van zonlicht aangetoond, maar toch blijven het kankerfonds KWF, het RIVM en een legioen dermatologen erop hameren dat zonlicht kankerverwekkend is en dat we zonlicht moeten mijden. Hier zijn acht argumenten om de zon juist op te zoeken.
Al sinds de jaren ’40 van de vorige eeuw rapporteren artsen en wetenschappers regelmatig dat blootstelling aan zonlicht juist samengaat met minder kanker, maar die geluiden dringen niet door tot de deskundigen die de voorlichtingscampagnes ontwerpen. De Andere Krant schreef vorig jaar (nr. 32, 29 augustus 2025) dat volgens berekeningen van onafhankelijke wetenschappers jaarlijks 480.000 Europeanen overlijden door een tekort aan ultraviolet licht (UV-licht), een bestanddeel van zonlicht. Maar ook dat maakt weinig indruk.
De drijvende kracht achter de wereldwijde campagne tegen zonlicht is de WHO. Die organisatie lanceerde rond 2000 de richtlijnen die voorlichters nu verkondigen en die kritiekloos worden verspreid door mainstreammedia. In documenten als de WHO Sun Protection Guidelines staat dat we, als de zon hoog aan de hemel staat, de schaduw moeten opzoeken. We moeten dan bovendien onze huid bedekken met kledingstukken, een hoed met een brede rand dragen en onze ogen beschermen met een zonnebril. De stukjes huid die daarna toch nog door dodelijke zonnestralen kunnen worden getroffen, moeten we insmeren met zonnebrandcrème met minimaal beschermingsfactor 30.
De WHO baseert die adviezen op epidemiologische en klinische studies die een verband leggen tussen huidkanker en UV-licht. Dat verband bestaat, maar is complexer dan de boodschap van de WHO doet vermoeden. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een Zwitserse wetenschappelijke publicatie die in 2005 verscheen in het Duitstalige artsenblad Praxis. Volgens dat artikel hebben kantoorwerkers twee keer meer kans om te overlijden aan huidkanker dan mensen die in de openlucht werken. Als UV-licht zo gevaarlijk zou zijn als de WHO en de voorlichters vertellen, zouden kantoorwerkers juist minder vaak moeten overlijden aan huidkanker.
De verklaring voor die ongerijmdheid is geen geheim. UV-licht verhoogt de kans op huidkanker als de huid meer UV-licht incasseert dan die kan verdragen — en de huid dus verbrandt. Een huid die regelmatig UV-licht opvangt, went daar aan. Langzaam maar zeker, terwijl de huid bruiner wordt, groeit de hoeveelheid UV-licht die een huid kan verdragen zonder te verbranden. Dat verklaart waarom kantoorwerkers die normaliter nooit buitenkomen, maar gedurende enkele weken tijdens zonovergoten vakanties onvermijdelijk verbranden, een verhoogde kans op huidkanker hebben. Mensen die dagelijks buiten zijn, hebben dat probleem niet.
De WHO had ons kunnen leren hoe we veilig met zonlicht kunnen omgaan, maar koos voor een andere benadering. Daarom zijn velen nu bang voor zonlicht. Het gevolg is dat huidkanker nog steeds een probleem is. Bovendien worden we door een tekort aan zonlicht collectief ongezonder. Dat blijkt uit een onderzoek van het Zweedse Karolinska Institutet dat is verschenen in de Journal of Internal Medicine. In die studie volgden onderzoekers 30.000 vrouwen gedurende twintig jaar. De vrouwen die zonlicht meden hadden twee keer meer kans om te overlijden dan vrouwen die juist de meeste zonuren hadden. Ook als het gaat om zonlicht is angst een slechte raadgever.
Als je op zonnige dagen voor 10:00 uur ’s morgens 10-30 minuten buiten bent, slaap je een stuk beter. Als het bewolkt is, moet je 30-50 minuten buiten zijn.
Het menselijke oog is gebouwd om optimaal te functioneren bij daglicht. Ondanks ons kunstlicht is daglicht 20 tot 300 keer sterker dan het licht in onze huizen, kantoren, sportzalen en winkels. Dat heeft gevolgen voor ons dag-nachtritme.
Onze hersenen worden pas echt wakker als onze ogen worden blootgesteld aan de natuurlijke lichtsterkte van buiten. Ogen zijn vooral gevoelig voor het blauwe deel van daglicht — en dat licht is ’s morgens op z’n sterkst. Alleen als we goed wakker zijn geworden, kunnen onze hersenen aan het einde van de dag soepel overschakelen op de slaapstand. In een Amerikaans onderzoek dat in 2013 verscheen in Current Biology, vervroegde de blootstelling aan daglicht het moment waarop mensen spontaan slaperig worden met twee uur.
In een samenleving waarin we nauwelijks meer buitenkomen, slapen tientallen procenten van de volwassenen slecht en worden ze minder gezond. Een goede slaap beschermt tegen Parkinson, dementie en andere chronische aandoeningen, houdt het immuunsysteem op peil en zorgt voor een gezonde hormoonhuishouding.
Nadat je een half uur of langer buiten bent geweest, functioneren de hersenen gedurende een paar uur sneller. Dat blijkt uit een onderzoek dat in 2026 verscheen in Communications Psychology. Door de blootstelling aan het krachtige zichtbare licht van de zon is de reactiesnelheid hoger, de concentratie beter en het werktempo is sneller. Het effect is te vergelijken met dat van een kop koffie.
Hoe eerder je ogen ’s morgens zonlicht opvangen, hoe sterker je dag-nachtritme. En hoe sterker je dag-nachtritme is, hoe slanker je bent. Als het netvlies in je ogen een uur vroeger zonlicht opvangt, kan dat volgens een onderzoek dat in 2014 verscheen in PLoS One maar liefst vier kilo schelen. Dat betekent dat redelijk vroege vogels die om negen uur ’s morgens al buiten zijn misschien wel twintig kilo lichter zijn dan nachtuilen die pas om twee ’s middags de voordeur achter zich dichttrekken.
Bij een sterk dag-nachtritme werken hormonen beter. Het lichaam wordt bijvoorbeeld gevoelig voor insuline, het hormoon dat cellen glucose laat opnemen. Daardoor gaan de mitochondria, de energiecentrales van de cellen, harder werken, met als gevolg dat de cellen meer warmte produceren en het lichaam meer energie gebruikt.
Blootstelling aan daglicht vlak na het wakker worden reduceert de kans op seizoensgebonden depressies. 20-30 minuten daglicht scheelt bij een grote groep al een slok op een borrel. Dat blijkt uit een onderzoek dat psychologen van de University of Vermont publiceerden in 2015. Meer dan de helft van iedereen met een seizoensgebonden depressie merkt binnen twee weken verbetering door blootstelling aan intensief zichtbaar licht, waarschijnlijk door een versterking van het dag-nachtritme.
Ook het ultraviolette deel van zonlicht heeft een positief effect op de stemming. Dat effect is acuut, rapporteerden Finse wetenschappers in 2019 in Chronobiology International. Als je rond het middaguur een kwartiertje met korte mouwen en korte broek in de zon bent, pik je voldoende UV-licht op om je direct beter te voelen. Het is niet precies duidelijk hoe UV-licht onmiddellijk het humeur verbetert.
Als je op mooie zomerdagen een paar uur buiten doorbrengt in een korte broek en een shirt met korte mouwen, zakt je bloeddruk. Het effect is even groot als dat van een lage dosis bloeddrukverlagers. Volgens een onderzoek dat verscheen in de Journal of Human Hypertension verlaagt de UV-fractie van zonlicht de boven- en onderdruk met respectievelijk 8 en 4 punten.
Als UV-licht op de huid valt, geven huidcellen stikstofmonoxide-moleculen aan de bloedbaan af. Die maken bloedvaten soepeler waardoor de bloeddruk daalt.
Kinderen die elke dag een paar uur buiten spelen, hebben 50 tot 70 procent minder kans om bijziend te worden. Door de grote kracht van het zonlicht groeien hun ogen precies zoals de natuur dat heeft bedoeld. Kinderen die buiten een bril dragen, zijn trouwens niet beschermd tegen bijziendheid. Het glas van hun bril, net als het glas van ramen, filtert het werkzame bestanddeel (het violette licht) van zonlicht deels weg.
Zonlicht beschermt ook het gezichtsvermogen van 45-plussers, ontdekten onderzoekers van University College London in 2020. Dat is het werk van weer een ander onderdeel van zonlicht. Het onzichtbare nabij-infrarode (NIR) licht heft veroudering van de cellen in hun netvlies gedeeltelijk op. Daardoor kunnen 45-plussers helderder zien. Omdat zonlicht voor een groot deel uit NIR-licht bestaat, is een blootstelling van slechts drie minuten voldoende om het gezichtsvermogen in deze leeftijdsgroep te verbeteren. Ook NIR-licht is binnenshuis nauwelijks aanwezig.
Zonlicht stelt de cellen in staat beter te functioneren. Het NIR-licht dringt door tot in de mitochondria van cellen en vergroot daar de omzetting van voedingsstoffen in energie. Omdat bij veroudering mitochondria steeds minder energie produceren, heft NIR-licht een deel van de verouderingsprocessen op.
Dat doet NIR-licht niet alleen bij de cellen van het netvlies (zie #6). NIR-licht heeft ook een positief effect bij pijnlijke en versleten gewrichten. De dosis die volgens tientallen klinische studies pijn vermindert en gewrichten soepeler maakt, is gelijk aan wat je op een mooie zomernamiddag opvangt als je een half uur in de zon zit.
Diezelfde dosis NIR-licht versnelt de genezing van wonden met 45 procent. Dat blijkt uit een onderzoek dat in 2025 verscheen in het medische vakblad Lasers. Volgens een Duitse trial uit 2014 stimuleert die dosis NIR-licht ook nog eens de aanmaak van collageen in de huid. De huid wordt daardoor jonger en gezonder.
Iedereen weet dat een huid waar zonlicht op valt, vitamine D aanmaakt. Maar niet iedereen weet hoe immens veel vitamine D de huid aanmaakt. De hoogste dosis vitamine D uit voeding die het Nederlandse Voedingscentrum op dit moment aanbeveelt, is 20 microgram per dag. Iemand die op een mooie dag rondloopt in een zwembroek, maakt moeiteloos het tienvoudige van die hoeveelheid zelf aan.
Vitamine D is een sleutelfactor voor sterke botten, net als beweging. Volgens een Koreaans onderzoek uit 2022 neemt de botmassa van 60-plussers significant toe als ze een paar keer per week gaan wandelen in een stevig tempo. Wandelen de zestigplussers ook nog in de zon, dan verloopt de toename van de botmassa twee keer sneller.
Vitamine D is ook belangrijk voor het immuunsysteem. Via het verbeteren van de afweer beschermt de ‘zonneschijnvitamine’ volgens meer dan duizend studies tegen kanker. Daarnaast hebben tientallen trials en observationele studies uit de coronaperiode laten zien dat een relatief hoge vitamine D-spiegel, blootstelling aan UV-licht of suppletie met vitamine D de kans op ziekenhuisopname en overlijden door covid met tientallen procenten reduceerde. Desondanks haalde Den Haag tijdens de pandemie vitamine D uit het ziekenfonds. De logica achter dat besluit is nog steeds ver te zoeken. Maar van een overheid die zijn burgers wijsmaakt dat zonlicht levensgevaarlijk is, kun je zoiets verwachten.
Ultraviolet licht (UV-licht) (5 procent)
Golflengte: 280-400 nanometer.
Piekuren: tussen 12:00 en 14:00 uur.
Biologische functie: Door WHO bestempeld als kankerverwekkend, maar stimuleert aanmaak vitamine D, dat volgens een aantal studies mogelijk tegen kanker beschermt.
Zichtbaar licht (40 procent)
Golflengte: 400-700 nanometer.
Piekuren: Piekt net als UV-licht in de voormiddag, maar minder uitgesproken.
Biologische functie: Vooral blauw licht is betrokken bij het dag-nachtritme, alertheid en stemming. Blauw licht is op zijn sterkst in de ochtend.
Nabij-infrarood licht (NIR-licht) (40 procent)
Golflengte: 700-1400 nanometer.
Piekuren: Grootste deel van de dag aanwezig. In de namiddag, als het UV-licht en vooral het blauwe zichtbare licht in intensiteit afnemen, relatief sterk aanwezig.
Biologische functie: Dringt betrekkelijk diep door in het lichaam en activeert mitochondria, de ‘energiecentrales’ van onze cellen.
Infrarood licht (15 procent)
Golflengte: 1400–10000 nanometer.
Piekuren: Vanaf 12.00 uur tot en met de namiddag.
Biologische functie: Aanwezig als warmte.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
