Natuurmonumenten veinst ledengroei voor meer subsidie

Rypke Zeilmaker | Datum: 29 oktober 2026

natuurmonumenten-veinst-ledengroei-voor-meer-subsidie

Beeld: Sander Viddeleer

“Liegen is het nieuwe normaal geworden, en daarin past ook gesjoemel met de ledenboekhouding”

We berichtten hier al eerder over de morele teloorgang van wat ik De Blauwe Subsidiedief noem. Natuurmonumenten heeft nu een jaaromzet van 196 miljoen euro, evenveel als de totale Noordzeevissserij in 2025. Daarvan bestaat 90 miljoen euro uit subsidies. Dat is een verdubbelde staatssteun ten opzichte van wat de club in 2015 nog ontving. Natuurmonumenten krijgt onder andere zoveel meer subsidie, omdat zij een nieuw aangegroeide publieke achterban kan rapporteren. Zoals ze in het jaarverslag 2025 schrijven “steeg het aantal leden en donateurs van 968.081 (ultimo 2024) naar 977.021 (ultimo 2025). Dit is een toename van 0,9 procent ten opzichte van onze totale achterban in 2024.”

Zij vertegenwoordigt dan als ‘maatschappelijke organisatie’ een gegroeide publieke stem in het natuurdebat. In de tijd dat ik nog lid was, klopte dat. Bijna iedereen was lid van Natuurmonumenten, zoals iedere automobilist ook lid van de ANWB was. In hun hoogtijdagen van 2002-2003 kon de club zo 960 duizend tientjesleden opgeven. Ik was een dusdanig enthousiaste supporter, dat ik voor de club als vrijwilliger-boswachter vaarexcursies gaf op het Naardermeer.

Maar de organisatie raakte in verval. Tussen 2006-2018 renden leden massaal weg, inclusief ikzelf. Na een vrije val van 40 procent ledenverlies bleven in 2018 nog 561.543 leden over. Blijkbaar raakte de directie in paniek. Want vanaf 2019 gaf Natuurmonumenten in jaarverslagen niet meer op hoeveel echte ‘leden’ er waren, dus ouderwetse tientjesleden. Mensen die bij een fondsenactie een euro doneren worden sindsdien op de grote hoop van ‘leden en donateurs’ gegooid. Zo lijkt de aanhang groter dan deze in werkelijkheid is.

Het Compendium voor de Leefomgeving (van Centraal Bureau voor Statistiek, CBS) meldt nu dat Natuurmonumenten vanaf 2019 een miraculeus ledenherstel zou hebben bereikt, alsof ruim driehonderdduizend Nieuwe Nederlanders erbij kwamen. Het CBS telt daarvoor de nieuwe categorie ‘leden en donateurs’ uit jaarverslagen, alsof dat dezelfde ouderwets ‘leden’ zijn uit 2002-2017. Dat klopt dus niet. Na het opvragen van exacte ledencijfers blijkt dat Natuurmonumenten na 2017 nog meer boekhoudkundige trucs ging toepassen: 60.000 kinderen (die geen contributie betalen) die via hun ouders een OERRR-lidmaatschap kregen, werden vanaf 2018 plots als volwassen ‘lid’ meegeteld. Zo werd in het jaarverslag van 2018 het aanhoudend ledenverlies omgebogen tot een licht herstel. Vanaf 2021 werden de lidmaatschappen op diezelfde voet herzien. Het lidmaatschap is niet langer strikt individueel, zoals in het topjaar 2002. Leden kunnen nu ook hun partner registreren via een partnerlidmaatschap, terwijl deze voorheen kosteloos meeliftte. Daarnaast kunnen kinderen worden aangemeld binnen een gezinsverband. Dankzij deze strategie van marketingbureau Simon-Kucher & Partners worden personen die voorheen onder één individueel lidmaatschap vielen, nu dubbel geteld. Misschien een idee voor Natuurmonumenten om ook de hond en kat als volwaardig ‘lid’ mee te tellen?

Hier komt tekst te staan. Denk eraan om de tekst evenredit over de 3 tekstblokken te verdelen en kopieer geen opmaakcode uit de oude site mee. Hier komt tekst te staan. Denk eraan om de tekst evenredit over de 3 tekstblokken te verdelen en kopieer geen opmaakcode uit de oude site mee. Hier komt tekst te staan. Denk eraan om de tekst evenredit over de 3 tekstblokken te verdelen en kopieer geen opmaakcode uit de oude site mee. Hier komt tekst te staan. Denk eraan om de tekst evenredit over de 3 tekstblokken te verdelen en kopieer geen opmaakcode uit de oude site mee. Hier komt tekst te staan. Denk eraan om de tekst evenredit over de 3 tekstblokken te verdelen en kopieer geen opmaakcode uit de oude site mee.

Klik hier

Het zou dus aardig zijn te tellen hoeveel huishoudens nog lid zijn. Dat zou overeen kunnen komen met het aantal tientjesleden in 2018, of zelfs verder zijn gedaald. Een ‘lid’ uit 2002 is dus niet hetzelfde als een ‘lid’ uit 2025. Zo verantwoordt de Blauwe Subsidiedief hoe ze bij een mogelijk gehalveerd ledental tweemaal méér staatssteun krijgt. Dat geknoei met definities van ‘leden’ om jezelf op te blazen past in de algemene trend bij Natuurmonumenten. Liegen is het nieuwe normaal geworden, en daarin past ook gesjoemel met de ledenboekhouding. Alleen voor de bühne en de inkomsten zijn ze nog een natuurorganisatie.

Dit najaar vloeien er bijvoorbeeld weer 8 miljard euro SDE++ subsidies naar bedrijven die natuur gaan toetakelen voor zogenaamde ‘duurzame’ energie. Staat de Blauwe Subsidiedief op haar achterste benen, wanneer ze ook ‘hun’ Schiermonnikoog gaan doorkabelen voor windturbines? Nee, ze stelden in een persbericht, dat ze het overheidsbeleid grosso modo steunen: “De natuurorganisaties zijn vóór windenergie op zee en steunen de energietransitie. Die is hard nodig om klimaatverandering tegen te gaan.”

Ze kunnen dus beweren dat het vernielen van natuur de planeet afkoelt, en het overheidsbeleid steunen bij die vernietiging. Natuurmonumenten weet dat juridisch bezwaar tegen grote energieprojecten kansloos is, omdat die — mede dankzij hun steun — als ‘nationaal belang’ te boek staan in de Omgevingswet. Dan kun je alleen nog bij de bestuursrechter bezwaar maken. En die geeft in negen van de tien gevallen de minister gelijk. Maar misschien dat het persbericht toch weer nieuwe ‘leden en donateurs’ opleverde.