Nieuwe media mogen niet langer uit rechtbank worden geweerd
Pim Christiaans | Datum: 29 mei 2026
Van links naar rechts: Vrije journalisten Djamila le Pair, Rico Brouwer, medeoprichter en voorzitter van de VVJ Sander Compagner en hun advocaten Meike Terhorst en Willem de Boer tijdens de zitting op 7 april 2026 | ©mkfotografie
Rechtbank Den Haag verwees beperkende accreditatieregel naar de prullenmand
Journalisten, vloggers en bloggers die niet voor de reguliere media werken, mogen weer als pers verslag doen vanuit rechtbanken. Dat recht was hun vorig jaar juni ontnomen met de invoering van de Persrichtlijn 2025. Vanaf dat moment mochten alleen verslaggevers die in het bezit zijn van een politieperskaart of lid zijn van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) als pers rechtszaken bijwonen. Volgens de Vereniging van Vrije Journalisten (VVJ) werd daarmee de persvrijheid van onafhankelijke burgerjournalisten aangetast. De Rechtbank in Den Haag geeft de VVJ gelijk en verwees de beperkende accreditatieregel op woensdag 13 mei naar de prullenmand.
Rechtspraak in Nederland is in principe openbaar. Dat is geen vrijblijvende beleefdheid, maar een grondwettelijk verankerd beginsel dat burgers in staat stelt de rechterlijke macht te controleren. Deze openbaarheid geldt als een hoeksteen van onze rechtsstaat. Zonder publieke controle kan macht ontsporen en journalisten spelen daarbij een essentiële rol. Zij maken de gang naar de rechter zichtbaar, vertalen ingewikkelde procedures voor een breed publiek en zorgen ervoor dat zaken die anders in de schaduw zouden blijven, in de schijnwerpers worden gezet.
Tot juni vorig jaar mocht daarom iedereen die journalistiek werk verricht, van het plaatsen van video’s op een eigen YouTube-kanaal en het bijhouden van een blog tot het filmen voor de NOS en schrijven voor De Telegraaf, als pers rechtszaken bijwonen. Dat wil zeggen dat zij in tegenstelling tot het gewone publiek, een laptop en telefoon mee de rechtszaal in mochten nemen en onder strikte voorwaarden geluids- en beeldopnamen van rechtszittingen mochten maken.
Op 1 juni 2025 kwam er een abrupt einde aan deze gang van zaken. Vanaf die datum werd de Persrichtlijn 2025 van kracht en kregen alleen nog journalisten als pers toegang tot gerechtshoven als zij over een perskaart van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) of een politieperskaart (ook uitgegeven door de NVJ) beschikten. “De NVJ kent alleen een perskaart toe aan leden die ten minste 75 procent van het minimumloon met journalistieke activiteiten verdienen of een journalistiek arbeidscontract voor ten minste 16 uur per week hebben”, legt Sander Compagner uit. “Voor een politieperskaart, bedoeld om tijdens demonstraties en rellen achter de linies van de politie verslag te kunnen doen, moet je aan dezelfde inkomenseis voldoen en voor een massamedium werken.”
Compagner is, naast uitgever van De Andere Krant, voorzitter van de mede door hem in 2020 opgerichte Vereniging voor Vrije Journalisten (VVJ). “Veel van onze leden zijn eenpitters die van kleine donaties leven en vaak uit overtuiging geen lid van de NVJ — een onderdeel van vakbond FNV — willen worden. Die groep werd door de nieuwe persrichtlijn buitengesloten. Voor mij was dat een onaanvaardbare aantasting van de persvrijheid.”
Vorig jaar stapte Compagner namens de VVJ samen met de onafhankelijke journalisten Djamila le Pair en Rico Brouwer naar de rechter om de discriminerende persrichtlijn aan te vechten. Zowel Le Pair als Brouwer deden tot juni 2025 veelvuldig verslag vanuit rechtbanken, LePair voor haar website Pinchofsooth.nl, terwijl Brouwer voor Potkaars.nl meer dan honderd rechtszaken filmde. Beiden volgden onder meer zaken van VoorWaarheid (Willem Engel en Jeroen Pols), voormalig advocaat Arno van Kessel (Barracuda-proces) en Fort Oranje (familie Engel vocht de sluiting van hun camping aan).
“Wij gaan meestal naar zittingen waar geen andere media bij aanwezig zijn”, legde Le Pair uit aan de rechters van Rechtbank Den Haag tijdens de inhoudelijke behandeling van de rechtszaak over de persrichtijn op 7 april. “Zo’n zaak als vandaag bijvoorbeeld, die heel belangrijk is voor journalisten, daar is niemand van de mainstreammedia bij aanwezig. Ik ben dit soort zaken gaan doen, omdat ik zag dat er een hiaat was, zaken die niet worden gedekt. Je zou denken dat de NVJ en misschien ook de rechtspraak het zou omarmen dat mensen zoals Rico en ik onderbelichte zaken belichten.”
Beiden mochten sinds 1 juni echter niet meer als pers rechtszaken bijwonen en daar dus ook geen videoverslag van maken: volgens de NVJ verdienen zij te weinig met hun journalistieke werk om aanspraak te kunnen maken op een (politie)perskaart.
Tijdens de zitting werd duidelijk dat juist de NVJ in belangrijke mate verantwoordelijk is voor nieuwe persrichtlijn die onafhankelijke burgerjournalisten als Brouwer en Le Pair uit rechtbanken weert. Riemer Veldhuis, de advocaat die namens de Staat de persrichtlijn verdedigde, verklaarde dat deze “in nauwe samenwerking met de NVJ” tot stand was gekomen. Volgens Veldhuis dreigde er een onhoudbare situatie te ontstaan omdat ‘journalist’ geen beschermd beroep is. “Het probleem zit in de afbakening: wie is journalist?” betoogde hij. “Als daar geen goede afspraken over worden gemaakt, kom je uiteindelijk in het scenario dat iedereen zich journalist kan noemen en dat dus iedereen beeld- en geluidsopnamen kan maken en mee naar buiten kan nemen. Zeker in de huidige tijd waarin iedereen snel en eenvoudig informatie kan verzamelen en delen en waarin informatie ook eenvoudig en anoniem op internet kan worden geplaatst, is dat bezwaarlijk. Want is die informatie eenmaal op internet geplaatst, dan is die informatie publiek en voor de hele wereld toegankelijk en kan de informatie ongecontroleerd en ook uit de context worden verspreid.” Volgens Veldhuis was er daarom een social pressing need ontstaan om “beperkingen te stellen” aan de persvrijheid.
De Raad voor de rechtspraak, het orgaan dat namens de Staat verantwoordelijk is voor de regels in gerechtshoven, vond dat er voortaan alleen nog maar professionele journalisten als pers rechtszittingen mochten bijwonen. Daarbij werd het bepalen wie als professioneel journalist wordt aangemerkt door de Raad van de rechtspraak volledig gedelegeerd aan de NVJ, met 8000 leden de grootste journalistenvereniging van Nederland. Daarmee kwam een particuliere club die bovendien met vakbond FNV verbonden is, in de opmerkelijke positie te kunnen aanwijzen wie wel en wie niet rechtszaken mocht verslaan. Brouwer en Le Pair werden door de NVJ buiten de gerechtshoven gehouden.
De Rechtbank in Den Haag heeft nu geoordeeld dat dit in strijd is met artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat het recht op vrijheid van meningsuiting en persvrijheid regelt. “Door het op deze manier aan de NVJ uitbesteden van de keuze wie gebruik kan maken van de persfaciliteiten onder de Persrichtlijn 2025, komt de traditionele groep van journalisten voor accreditatie in aanmerking en lijkt de groep van personen die bijvoorbeeld als actieve burger, blogger of vlogger bijdragen aan het publieke debat hiervoor niet in aanmerking komen. Dit terwijl ook zij een bepaalde ‘public watchdog’ functie vervullen”, luidt het vonnis. Kortom, volgens Rechtbank Den Haag vervullen ook verslaggevers die niet bij de reguliere pers zijn aangesloten een belangrijke rol bij het controleren van de macht en dient de NVJ zich daar niet mee te bemoeien.
Op vragen van De Andere Krant laat Thomas Bruning, secretaris van de NVJ, weten verrast te zijn over het vonnis. Hij noemt de aanname dat de NVJ mocht kiezen wie als pers tot de rechtszaal werd toegelaten, onjuist. “Het is niet aan ons om te bepalen wie er een accreditatie krijgt, dat is aan de Raad voor de rechtspraak. Wij hebben alleen maar gezegd dat professionele journalisten altijd toegang moeten krijgen tot persfaciliteiten, en dat wij kunnen garanderen dat journalisten met een van onze perskaarten professioneel zijn. Dat de Raad voor de rechtspraak vervolgens heeft besloten de toegang exclusief tot die groep te beperken, is hun verantwoordelijkheid. Dat de rechter nu zegt “dat moet breder”, lijkt ons prima.”
Toch snapt hij wel dat als het om een kleine rechtszaal met weinig persfaciliteiten gaat, “niet iedereen met een draaiende camera de rechtszaal in kan”. In dat geval moet volgens Bruning nog steeds de voorkeur worden gegeven aan professionals. “Het gaat erom, mag er bij beperkte ruimte en capaciteit Djamila le Pair naar binnen of mag er iemand van de Telegraaf naar binnen? Dan zien wij liever iemand van De Telegraaf, want die heeft een hoger bereik, op basis van onze normen.”
Het loslaten van een inkomenseis bij het bepalen wie wel en wie niet ‘professioneel’ journalist is, zou volgens Bruning tot “chaos” leiden, omdat dan iedereen als pers in de rechtszaal zou moeten worden toegelaten. Hij erkent dat daarmee nieuwe media worden benadeeld: “Je moet ergens een grens trekken. Ik nodig je uit om een beter selectiecriterium te hanteren waardoor je niet iedereen insluit. Het is prima als een vereniging van amateurjournalisten als de VVJ daar een goede vorm voor heeft gevonden.” En dan is het volgens Bruning aan de Raad voor de rechtspraak om te kijken of die mensen met een VVJ-perskaart “ook onder de term journalistiek kan vatten.”
Compagner valt over de term ‘amateurjournalisten’: “Bij de VVJ zijn journalisten van allerlei pluimage aangesloten, inkomsten of bereik zijn daarbij geen criterium. Het gaat ons erom of iemand zich aan de journalistieke gedragsregels zoals hoor en wederhoor houdt, zoals die zijn vastgelegd in de Code van Bordeaux. Die delen we prominent op onze website. Dat kleine rechtszalen een probleem zouden zijn is in de procedure die we gevoerd hebben nooit een argument geweest. Net zoals er door de landsadvocaat geen voorbeelden van chaotische situaties zijn gegeven in de periode voor de invoering van de nieuwe persrichtlijn. In onze statuten hebben we opgenomen dat we voor de belangen van onze leden en persvrijheid in het algemeen opkomen, iets wat de NVJ ook niet zou misstaan.”
Meer: Djamila le Pair en Rico Brouwer doen bij De Andere Tafel hun verhaal over de persrichtlijn rechtzaak. Te zien op deanderekrant.nl/videos en YouTube.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
