“Van individualisme naar communisme”
Toine de Graaf | Datum: 19 april 2026
Illustratie: ©Wilfred Klap
Voedingscentrum introduceert nieuwe ‘Schijf van Vijf’
Het Voedingscentrum heeft, samen met het RIVM, de herziene Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad vertaald in een nieuwe Schijf van Vijf. Het advies luidt nu te kiezen voor veel minder vlees en meer plantaardige eiwitten, vooral met het oog op duurzaamheid. Voedingsmiddelentechnoloog Ralph Moorman spreekt daarom van een “diffuse mix van doelen”, die neigt naar activisme. “Je eet voor een ander is communisme.”
In 1953 presenteerde het Voorlichtingsbureau voor de Voeding — tegenwoordig bekend als het Voedingscentrum — de eerste Schijf van Vijf. Doel was Nederlanders te adviseren over gezonde voeding op basis van wetenschappelijke inzichten. Door de jaren heen werd de Schijf van Vijf regelmatig aangepast, met de adviezen van de Gezondheidsraad als leidraad. In 2016 vond de laatste grote verandering plaats. Het criterium ‘gezondheid’ kreeg voor het eerst gezelschap van ‘duurzaamheid’.
Afgelopen december presenteerde de Gezondheidsraad een nieuw advies: Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025. De boodschap was eenduidig: plantaardiger eten. Concreet adviseerde de raad om de consumptie van rood vlees, zoals rund- en varkensvlees, terug te brengen naar maximaal 200 gram per week. In plaats daarvan dienen we wekelijks zo’n 250 gram peulvruchten te eten, zoals linzen, bonen en kikkererwten. De Gezondheidsraad gaf daarbij aan dat peulvruchten het cholesterolgehalte in het bloed verlagen en de gewassen bij de groei stikstof uit de lucht halen.
Vorige week presenteerden het Voedingscentrum en RIVM de vertaalslag naar de Schijf van Vijf, met de focus op drie zaken: gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. De adviezen verschillen “per doelgroep, afhankelijk van leeftijd, geslacht, behoeften en eetvoorkeuren”. Zo gaat voor volwassenen van 18 tot 50 jaar de aanbevolen hoeveelheid vlees van maximaal 500 naar 300 gram per week. In de categorie vlees was nog een verrassing te vinden: terwijl de Gezondheidsraad maximaal 200 gram rood vlees adviseerde, is deze hoeveelheid in de Schijf van Vijf gehalveerd, voor het milieu.
(Volledig artikel is te lezen in de krant)
Naast deze schamele 100 gram rood vlees, zijn wekelijks nog slechts maximaal 200 gram witvlees, zoals kip of kalkoen, en 100 gram vis acceptabel. Ook ‘moeten’ we minderen met kaas: het advies daalt van maximaal 40 gram per dag naar 20 gram. Daarnaast wordt aanbevolen af te wisselen tussen zuivel en verrijkte zuivelalternatieven. De inname van peulvruchten als eiwitbron dient sterk te worden opgevoerd: van 120 tot 180 gram per week naar 250 gram, met duurzaamheid als doorslaggevend argument.
Opvallend is dat het Voedingscentrum zelf beweert met de nieuwe Schijf van Vijf een “nuchter houvast” te bieden en niet “met hypes” mee te waaien. Daar denken diverse critici anders over. “De Schijf van Vijf kan je voortaan vergeten”, schrijft Tweede Kamerlid Mona Keijzer op LinkedIn. “Ze hebben daar ‘Het Klimaat’ meegenomen in hun adviezen. Wat niet automatisch voor elk mens hetzelfde is als gezond eten. Weer een instituut naar de ratsmodee.”
Bianca Rootsaert, directeur van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD), hinkt op twee gedachten. Zij noemt duurzaamheid als criterium relevant: “Wat goed is voor onze gezondheid en wat houdbaar is voor onze planeet worden steeds vaker twee kanten van dezelfde medaille”. Tegelijk kiest Rootsaert, als puntje bij paaltje komt, voor de gezondheid van de individuele patiënt. Algemene adviezen noemt ze “zinnige gemiddelden voor een populatie”, maar de diëtist kijkt volgens haar naar het individu: “Neem de patiënt met ondervoeding na een ziekenhuisopname, de eerste prioriteit is dan niet een lagere milieu-impact, maar voldoende energie- en eiwitinname om te herstellen.” Bij een kwetsbare oudere telt “elke” gram eiwit. “In zulke situaties is voedingsinname geen moreel, idealistisch of politiek vraagstuk, maar een (para)medisch noodzakelijke interventie.” De Schijf van Vijf, ook de nieuwe, blijft volgens haar “de basis daar waar dat kan”.
Gezondheidsdeskundige Mike Verest, van Leefbewust, vindt dat de nieuwe Schijf van Vijf niet over gezondheid gaat.“Ze adviseren: minder vlees en vis, meer granen en peulvruchten. Waar is het bewijs dat dit de mens gezonder maakt? Als je écht naar historie kijkt, zie je iets compleet anders. Duizenden jaren lang leefden volkeren op voeding rijk aan dierlijke vetten, orgaanvlees, vis en rauwe zuivel. Deze volkeren waren sterk, vruchtbaar en vrij van moderne ziektes. Onderzoeker Weston A. Price reisde de wereld over en zag het met eigen ogen: zodra deze volkeren overstapten op bewerkte voeding (granen, suiker, fabrieksproducten), ontstonden binnen één generatie tandbederf, zwakkere botstructuur en chronische ziektes. Dat is geen mening, dat is observatie. Ons lichaam is niet gebouwd op fabrieksvoeding en eenzijdig plantaardig eten. Wij zijn gebouwd op voedingsdichte voeding: rijk aan vetoplosbare vitamines (A, D, K2), mineralen en hoogwaardige eiwitten, voornamelijk uit dierlijke bron. En toch worden we nu gestuurd richting het tegenovergestelde.”
Voedingsmiddelentechnoloog Ralph Moorman, in het vorige decennium auteur van de bestseller De boodschappencoach, komt met een messcherpe stellingname die veel reacties losmaakt. Hij spreekt van een “diffuse mix van doelen”, wat de helderheid ondermijnt. “Want waar alles tegelijk moet worden gediend, verliest uiteindelijk alles aan scherpte en geloofwaardigheid.”
Het Voedingscentrum zou er in zijn ogen beter aan doen twee Schijven van Vijf te maken: “Eén voor optimale gezondheid en één voor de best mogelijke combinatie van gezondheid en duurzaamheid”. Moorman wijst onder meer op het risico van aantasting van de wetenschappelijke zuiverheid. “Zodra meerdere agenda’s, in dit geval gezondheid én duurzaamheid, in één advies worden samengebracht, dan neemt de kans op vertekening toe. Dat is geen mening, dat is een bekend fenomeen binnen de wetenschap.” Als voorbeelden noemt hij het risico van confirmation bias (“selecteren van bewijs dat de gewenste richting ondersteunt”) en selection bias (“onderzoeken vergelijken die feitelijk niet vergelijkbaar zijn”). Wie denkt dat dit hier niet speelt, overschat volgens Moorman “de neutraliteit van beleid en onderschat de invloed van politieke druk”.
Wat dit laatste betreft is hij niet eens verrast, zo laat hij desgevraagd weten aan De Andere Krant. “De glijdende schaal is al langer gaande door maatschappelijke druk vanuit de politiek”, aldus Moorman. “Je eet voor jezelf en niet voor een ander is individualisme. Je eet voor een ander is communisme. Het moge duidelijk zijn welke stroming hier de doorslag heeft gegeven. Zodra idealen gaan bepalen hoe data wordt geïnterpreteerd, verschuift wetenschap richting activisme. En dat is precies wat hier speelt.”
In de vroege ochtend van 9 april bracht NOS.nl het nieuws over de vernieuwde Schijf van Vijf. “Maximaal één gehaktbal per week”, stond in de kop. De boodschap ging vergezeld van een foto van een bal gehakt in een badje jus, bovenop een stamppot. Een lang leven was die bal niet beschoren: rond het middaguur paste de NOS het stuk aan, met daaronder een “correctie” van de redactie: “In dit artikel stond dat het Voedingscentrum in de Schijf van Vijf adviseerde om per week maximaal 100 gram rood vlees te eten, vergelijkbaar met een gehaktbal. Dat klopt niet. Het advies is maximaal 100 gram mager rood vlees te eten. Gehakt valt onder vet vlees.” Verdwijnt daarmee een stukje Hollands cultureel erfgoed uit de Schijf van Vijf? Daar lijkt het wel op. Al zijn sluiproutes denkbaar waarmee de gehaktbal tóch door de ballotage van het Voedingscentrum zou kunnen komen. Een voor de hand liggende optie is om een bal te draaien van mager rund- of varkensvlees. Daarnaast is men bij het in Den Haag gevestigde Voedingscentrum ongetwijfeld bekend met de “beschuitstuiter”, de plaatselijke benaming voor een gehaktbal (“beschuitstuitâh”). De term dateert uit de tijd waarin vlees zo duur was dat gehaktballen werden aangevuld met veel beschuit, waardoor de bal zo hard werd dat je ermee kon “stuiteren”. Wel volkoren beschuit verkruimelen en mengen met mager vlees, anders is de verzetsdaad kansloos bij het strenge Voedingscentrum.
HELP MEE ONS DOEL TE BEREIKEN – 1000 EXTRA ABONNEES
We delen als krant al vijf jaar artikelen gratis en zullen dat blijven doen. Omdat we deze week 1000 nieuwe abonnees willen werven, zijn de artikelen deze week alleen geheel te lezen voor onze abonnees. Word ook abonnee en krijg toegang tot ons complete archief. Mis geen enkel artikel van De Andere Krant en bouw mee aan ons vrije nieuwsplatform.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
