“Explosie voedselprijzen onvermijdelijk”
Bert Weteringe en Sjoukje Dijkstra
Datum: 18 april 2026
Mark van den oever, farmers defence force, luidt de noodklok
Bert Weteringe
De prijzen van voeding zullen door de oorlog in het Midden-Oosten exploderen, voorspelt Mark van den Oever. Volgens de voorman van Farmers Defence Force is dat het onvermijdelijk gevolg van de hoge brandstof- en kunstmestprijzen. Hij vindt dat de Nederlandse bevolking en de boeren net als in Ierland van de overheid moeten eisen dat ze de accijnzen verlaagt, maar heeft er een hard hoofd in dat dit zal gebeuren. “De achterban is tot op het bot verdeeld.”
Door de oorlog in het Midden-Oosten en blokkade van de Straat van Hormuz die nu al zes weken aanhoudt, zijn niet alleen de brandstofprijzen flink gestegen, ook gas en kunstmest zijn veel duurder geworden. De prijs van kunstmeststof ureum ging zelfs 50 procent omhoog. Volgens Mark van den Oever van de boerenbelangenvereniging Farmers Defence Force, zullen al deze prijsverhogingen volgend jaar een forse stijging van de voedselprijzen veroorzaken. In een recente vlog op het YouTube-kanaal van Farmers Defence Force spreekt hij van “explosieve prijsstijgingen”.
Zijn voorspelling wordt bekrachtigd in het nieuwste rapport over consumentenvoedsel van RaboResearch, het kenniscentrum van de Rabobank. In het rapport, dat op 3 april verscheen, wordt gesteld dat de hogere prijzen voor brandstof, energie en kunstmest “zullen uitmonden in een voedselinflatie van 5 tot 10 procent in 2027”. Volgens Van den Oever is dit te optimistisch. “Voedsel zal eerder richting de 20 procent duurder worden, maar het zou zomaar 30 procent kunnen zijn, omdat de prijsverhogingen in alle schakels van de voedselketen doorwerken.”
(Volledig artikel is te lezen in de krant)
Om een beeld te geven van de kostenverhoging die door de hoge brandstofprijzen wordt veroorzaakt, staat Van den Oever in zijn vlog zijn trekker vol te tanken met diesel. “In die trekker kan 550 liter en morgen moet ik weer”, zo stelt hij. “In het voorjaar zit je met zware grondbewerking en dat kost veel brandstof. Brandstof is in ons land essentieel om fatsoenlijk producten te kunnen telen”.
De impact van hoge energieprijzen verschilt per agrarische sector, maar alle boeren zullen er volgens Van den Oever door worden geraakt. “Wij hebben een fruitteeltbedrijf en een grote koeling. Dan tikt de hoge elektriciteitsprijs flink door. Heb je een loonbedrijf, dan tikt vooral de diesel hard door. En heb je een tuinbouwbedrijf dan zit je met een hoge gasrekening vanwege de kassen. Zonder energie gaat het in ieder geval allemaal niet. Iedereen denkt wel aan net-zero, maar met niks produceer je ook niks.”
Volgens Van den Oever zal de prijsstijging van de kunstmest vooral grote gevolgen hebben voor de voedselproductie in derdewereldlanden, waar hongersnoden kunnen ontstaan. Ook verwacht hij dat grote landbouwbedrijven in Oost-Europa gevolgen van de hoge prijzen gaan ondervinden. “Als je een wereldwijde prijsstijging hebt, dan blijven degenen met de meeste koopkracht altijd consumeren. De Nederlandse boeren zullen altijd de kunstmest kopen, ook al is hij duur, want wij hebben koopkracht. Maar in de derde wereld en in Oost-Europa kunnen ze het dan niet meer betalen. Als je normaal gesproken voor 200 euro per hectare grond aan kunstmest moet gebruiken en je moet 1000 hectare zaaien, dan zit je al op een bedrag aan kunstmest van 200.000 euro. Als dat verdubbelt, dan moet er nog eens 200.000 euro bij. Dat geld hebben ze niet, want de prijzen voor tarwe zijn laag geweest afgelopen jaar. Dan wordt er dus de helft gestrooid en dan krijg je de helft aan opbrengst.” Alles bij elkaar geteld is een stijging van de voedselprijzen volgens Van den Oever onvermijdelijk, zelfs als de oorlog nu zou stoppen, omdat het dan nog maanden duurt voordat de energiemarkt is gestabiliseerd.
“De oogst begint in augustus, dan komt de tarwe van het veld. Je zult zien dat de wereldwijde opbrengsten dan minder zijn. Dan loopt de voorraad terug en lopen de prijzen van de tarwe op. Als de tarweprijs oploopt, loopt álles op.” Ook het IMF, de Wereldbank en het Wereldvoedselprogramma (WFP) stelden begin april in een gezamenlijke verklaring dat de sterk stijgende olie-, gas- en kunstmestprijzen, samen met knelpunten in het transport, onvermijdelijk zullen leiden tot hogere voedselprijzen. Volgens Van den Oever zullen de prijsstijgingen vanaf begin volgend jaar in de supermarkten voelbaar worden.
Om de concurrentiepositie van de Nederlandse boeren te behouden en goed te kunnen blijven produceren, stelt Van den Oever dat het noodzakelijk is de brandstof- en energieprijzen te dempen. Zo zou volgens hem de ‘rode diesel’ weer kunnen worden ingevoerd: gewone diesel waaraan een herkenningsmiddel en een rode kleurstof is toegevoegd, zodat ze duidelijk is te onderscheiden van ‘witte’ diesel voor wegverkeer. Voor rode diesel geldt een lager accijnstarief dan voor reguliere diesel, maar gebruik ervan is streng beperkt, bijvoorbeeld in Nederland tot gebruik voor bepaalde schepen. Tot 2013 mocht rode diesel ook worden gebruikt in landbouwvoertuigen.
“Rode diesel werd destijds afgeschaft zodat de overheid nog meer geld in hun zakken kon steken”, stelt Van den Oever. Hij denkt niet dat de Nederlandse regering overgaat tot het verlagen van de accijns op brandstof zoals dat inmiddels wel is gebeurd in Duitsland en Ierland. “Rob Jetten wil 20 miljard uitgeven om de boeren uit te kopen en die moet hij ergens gaan halen, hij wil alle asielzoekers binnenlaten, de energietransitie doorzetten en hij wil Oekraïne steunen. Waar moet hij dat geld vandaan halen?”.
Voorlopig is er volgens Van den Oever nog geen plan vanuit Farmers Defence Force om actie te gaan voeren tegen de hoge brandstofkosten zoals in Ierland wel gebeurde. “De achterban is verdeeld tot op het bot”, zo stelt hij. Hij noemt de opkomst van de BBB als oorzaak van de verdeeldheid tussen een groep die harde actie wil en een groep die kiest voor de zachte, politieke weg van de BBB. “Ze moeten allemaal eerst flink pijn lijden, voordat er weer actiebereidheid zal ontstaan, en zo ver is het nog niet.”
Sjoukje Dijkstra
“Van de grotere Noordzeekotters ligt op dit moment twee derde aan de kant. De kosten van de diesel zijn simpelweg te hoog om nog rendabel uit te varen”, stelt de Stellendamse visserijondernemer Evert de Blok. Een kotter verbruikt al snel 30.000 liter brandstof per reis. Met de huidige prijzen betekent dat tienduizenden euro’s aan diesel, voordat er überhaupt vis wordt gevangen.
De brandstofprijzen zijn niet het enige probleem, stelt hij. “De manier waarop de sector is ingericht, werkt niet meer. De visser krijgt te weinig betaald voor zijn product, terwijl de prijzen voor de consument enorm oplopen.” De prijsopbouw in de keten is uit balans geraakt. “Er wordt vaak gewerkt met vaste marges in procenten. Daardoor kan de prijs in de winkel oplopen tot vier keer de inkoopprijs. Als de inkoop stijgt, schiet de verkoopprijs dus volledig door. Op een gegeven moment stopt de consument met kopen. Dan stort de hele keten in. De visser blijft binnen, de handel verkoopt minder en uiteindelijk blijft de vitrine leeg.”
Volgens De Blok zou een prijsberekening met vaste bedragen in plaats van percentages kunnen helpen. “Dan blijven prijzen stabieler en kan de visser een eerlijkere prijs krijgen.” Ook het systeem van de visafslag — de plek waar vis geveild wordt — werkt niet meer, volgens hem. “De prijs wordt daar naar beneden geveild, zonder minimumprijs. Dat betekent dat vissers soms onder de kostprijs verkopen. In andere sectoren bestaat zoiets als een bodemprijs, maar in de visserij ontbreekt dat.”
HELP MEE ONS DOEL TE BEREIKEN – 1000 EXTRA ABONNEES
We delen als krant al vijf jaar artikelen gratis en zullen dat blijven doen. Omdat we deze week 1000 nieuwe abonnees willen werven, zijn de artikelen deze week alleen geheel te lezen voor onze abonnees. Word ook abonnee en krijg toegang tot ons complete archief. Mis geen enkel artikel van De Andere Krant en bouw mee aan ons vrije nieuwsplatform.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
