Groningen klaar voor oorlog
Ingrid de Groot en Pim Christiaans
Datum: 25 juli 2026
Chinook-transporthelikopter landt op Groningen Airport Eelde. | Fotografie: Persbureau Meter
Groningen als ‘sleutelregio’ aangeboden aan Defensie
Als het aan het provinciebestuur van Groningen ligt, verandert de provincie de komende jaren in een belangrijke militaire regio. Op 6 juli overhandigden commissaris van de Koning René Paas (CDA) en gedeputeerde Marian van Dijken (BBB) het rapport ‘De Groningse Agenda – Samen Sterk voor een Veilige en Weerbare Toekomst’ aan de staatssecretaris van Defensie, Derk Boswijk. In het document wordt de noordelijke provincie aangeprezen als een ideale NAVO hotspot, met de Eemshaven als ‘civiel militair knooppunt van Noord-Europa’. Ter Apel, nu bekend van het overvolle asielzoekerscentrum, wordt aanbevolen als militair opslagterrein. Opvallend: de Statenleden (de volksvertegenwoordigers van de provincie) werden pas op de dag van de overhandiging over het rapport geïnformeerd. De statenleden Agnes Bakker (SP) en Marije Visser (PvdD) zijn furieus: “Groningen wordt door zijn eigen bestuurders in de uitverkoop gedaan”, zegt Bakker. Visser: “Groningen wordt tot doelwit gemaakt, een prachtplek om bommen op te gooien”.
“Onze oproep aan Defensie is: benut Groningen als sleutelregio in de nationale en Europese defensiestrategie”, staat op de website van de provincie Groningen onder een foto van drie glunderende politici: commissaris van de Koning René Paas, staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk en Marian van Dijken, sinds oktober 2025 namens de BBB Gedeputeerde in de provincie Groningen met de portefeuille energie, energie-infrastructuur, digitale transformatie en defensie. De foto is op 6 juli op het ministerie van Defensie in Den Haag genomen. In de handen van Van Dijken prijkt het rapport De Groningse agenda voor Defensie. Het is een bidbook, een strategisch document waarin een bedrijf of organisatie een project presenteert met als doel een opdracht binnen te halen. In dit geval gaat het om grote militaire projecten waar Groningen op aast. De bomen reiken immers tot aan de hemel bij Defensie. Afgelopen week liet het ministerie weten dat het personeel 8,5 procent meer loon krijgt. Op haar begroting is alleen dit jaar al meer dan 28 miljard euro beschikbaar. Terwijl alle provincies met militaire voorstellen naar deze miljarden hengelen, eist Groningen een hoofdrol voor zichzelf op als de belangrijkste militaire regio van ons land. Met fraaie foto’s en ronkende teksten prijst de provincie zichzelf aan in het bidbook: “In een wereld vol onrust en dreiging is werken aan een veilige, stabiele en weerbare samenleving topprioriteit”, schrijft Van Dijken in het voorwoord. “In Europa, in Nederland, én in Groningen. Onze provincie heeft alles in huis om daarin een onderscheidende rol te spelen. We beschikken over fysieke ruimte. Een strategisch gelegen zeehaven. Een state-of-the-art maritieme industrie. En een krachtige chemische sector, gericht op vergroening. We zijn een hotspot op het gebied van medische technologie. We hebben hoogwaardige kennisinstellingen op mbo-, hbo- en wo-niveau, met veel goed opgeleide jongeren en studenten. Ons bedrijfsleven is innovatief en ondernemend.” Nadat zij Noord-Nederland in het algemeen en de provincie Groningen in het bijzonder met wervende reclametaal in het zonnetje heeft gezet, vervolgt ze: “Met de Groningse agenda voor Defensie geven wij ons visitekaartje af: we laten zien wat onze provincie een sterke, toekomstgerichte defensieorganisatie kan bieden. Dat doen we met trots en ambitie. Én vanuit verantwoordelijkheidsgevoel. We willen met onze kracht bijdragen aan het versterken van de Nederlandse en Europese defensie.”
Statenleden Agnes Bakker (SP) en Marije Visser (PvdD) reageren furieus, omdat Gedeputeerde Staten (een coalitie van BBB, GroenLinks, PvdA en VVD) volgens hen zonder duidelijk overleg met de Provinciale Staten (het parlement van de provincie) een kant-en-klaar aanbod heeft gemaakt om de provincie te militariseren. “Groningen wordt door zijn eigen bestuurders in de uitverkoop gedaan”, zegt Bakker. Ze wijst op de ellende die bewoners van Ter Apel en het aardbevingsgebied moeten ondergaan. “Ik heb al appjes gekregen van mensen die zeggen: ‘Wat is dit nu weer?’” Volgens Visser wordt de provincie over de hoofden van de bewoners heen tot een doelwit van Rusland gemaakt: “Groningen wordt een prachtplek om bommen op te gooien om Nederland te ontregelen.”
Beide statenleden voelen zich overvallen, omdat Provinciale Staten pas op de dag dat Van Dijken het aan de staatssecretaris overhandigde, over het bidbook werden geïnformeerd. Dat gebeurde ook nog eens een paar dagen nadat Provinciale Staten op 3 juli met zomerreces was gegaan. “Ik had er geen weet van dat er een of ander bidbook zou komen”, zegt Bakker. “Het heeft er alle schijn van dat dit speciaal zo is getimed om kritische geluiden geen kans te geven, omdat defensie een gevoelig onderwerp is. Het was een kans voor de gedeputeerde en de commissaris van de Koning om mooi te shinen naast de staatssecretaris. Omdat de Provinciale Staten al met reces was, kwam er die dagen geen debat en verschenen er geen kritische berichten in de lokale media. De Groningse agenda kon worden gepresenteerd alsof iedereen in de provincie het fantastisch vindt.”
Jan van der Meide, perswoordvoerder van het provinciebestuur, erkent dat de Provinciale Staten laat zijn geïnformeerd: “De Groningse agenda eerder dan 6 juli aanbieden was helaas niet mogelijk in verband met de agenda van de staatssecretaris.” Volgens de perswoordvoerder heeft de provincie vanaf half 2025 aan het bidbook gewerkt, waarbij met “heel veel partijen en organisaties” in de provincie is gesproken “over de mogelijkheden en kansen die de uitbreidingsplannen van het ministerie van Defensie kunnen hebben voor de provincie Groningen. Dit hebben we gedaan vanuit onze rol als regionaal coördinator en aanspreekpunt voor het ministerie van Defensie over hun toekomstige uitbreiding.In het Groningse bidbook wordt de loftrompet over de Eemshaven geblazen: “Strategische zeehaven, met een robuust en toekomstbestendig infrastructuurnetwerk”, staat er. “Het gebied combineert ruimte, hoogwaardige energie- en industriële ecosystemen, offshore capaciteit en militaire logistiek.”
De haven, met een diepgang van veertien meter, wordt omschreven als de noordelijke toegangspoort tot Europa voor NAVO-operaties en snelle verplaatsing van NAVO-troepen en materieel naar de Baltische Staten, Scandinavië, Duitsland en Polen. Er is een nieuwe kade gepland en de Eemshaven is ook nog “een van de grootste energieproductiegebieden van Nederland, met verschillende energiecentrales, zowel fossiel als duurzaam: gas, kolen, biomassa en waterstof in ontwikkeling”. Gedeputeerde Staten stelt in het bidbook honderden hectare bedrijfsgrond rond de Eemshaven beschikbaar voor defensie-industrie.
Speciale aandacht is er voor de Marnewaard, “het grootste oefenterrein van Nederland” dat in het noordoosten van Groningen, ten oosten van het Lauwersmeer, ligt. “Bij de Willem Lodewijk van Nassaukazerne, op het militaire oefenterrein Marnewaard ten oosten van het Lauwersmeer, ligt het immense Urban Training Centre Marnehuizen”, staat in het bidbook, “een nagebouwd dorp voor realistische stedelijke gevechtstrainingen, complete schietbanen en ruimte voor lasersimulaties, voertuigen en internationale eenheden. In het recent vastgestelde Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD, december 2025) heeft Defensie Marnewaard aangewezen voor een nieuw amfibisch oefengebied en uitbreiding van de schietbaan voor dynamisch schieten, met gebruik van voertuigen en helikopterlandingsplaatsen. Dat maakt dit grootste militaire oefenterrein van Nederland nóg crucialer voor moderne oorlogsvoering en crisisbeheer.”
Er wordt met geen woord gerept over het feit dat het mega-oefenterrein bij kwetsbare Natura 2000-gebieden — het Lauwersmeer en de Waddenzee — ligt. Uit vragen van De Andere Krant blijkt dat de Waddenvereniging niet op de hoogte is van de militaire ambities van het provinciebestuur. De vereniging wil geen waardeoordeel uitspreken over de groeiende rol van Defensie, “maar we komen op voor natuurwaarden van de Waddenzee als die worden bedreigd, bijvoorbeeld als gevolg van militaire oefeningen”, laat Ellen Kuipers, projectleider Defensie van de natuurorganisatie, weten. De Waddenvereniging overweegt een zienswijze in te dienen tegen een nieuwe militaire oefening bij oefenterrein Marnehuizen met vliegtuigen en helikopters, die plaats moet vinden in september. “Voor het eerst, voor zover wij weten, vindt deze oefening van de luchtmobiele brigade met helikopters plaats op die plek. Ik heb dit niet eerder gezien boven de Waddenzee.”
Een voorproefje van hoe de bewoners van Groningen kunnen reageren op de grootse militaire plannen van het provinciebestuur, kreeg Defensie in 2024. Dat jaar werd bekend dat Slochteren, Luddeweer en Tjuchem in beeld waren als locatie voor een groot munitieopslagterrein. Omdat er in een omtrek tot zevenhonderd meter van zo’n depot geen huizen mogen staan vanwege veiligheidsrisico’s, zouden er huizen gesloopt moeten worden. “Mensen die al jaren in onzekerheid zitten door schade van aardbevingen, lazen opeens dat hun huizen voor wapen- en munitieopslag moesten verdwijnen”, vertelt Bakker. “Voor het ‘algemeen belang’, wordt er steeds gezegd. Maar het ‘algemeen belang’ heeft Groningen altijd laten stikken.”
De geplande munitieopslag leidde tot grote onrust en bewoners gingen met spandoeken de straat op. Uiteindelijk nam de Tweede Kamer een motie van de SP aan waarin de plannen werden verworpen. Op 24 september 2024 verklaarde een woordvoerder van Defensie tegenover RTV Noord dat niet zeker was of het munitiedepot daarmee definitief van de baan was: “Het is een belangrijk signaal van de Kamer. Ik ga ervan uit dat dit wordt meegenomen in de verdere besluitvorming.”
In het bidbook duikt het munitiedepot weer op: volgens de Agenda van Groningen voor Defensie is er vlakbij het Westerkwartier, net over de grens in Friesland, ruimte voor een munitieopslag voor de NAVO met 480 containers opslagcapaciteit.
Opmerkelijk is dat in het bidbook, bij een landkaart van de provincie Groningen zonder nadere toelichting in een klein lettertype staat: “Hergebruik NAVO-depot Ter Apel.” Navraag leert dat zich tussen 1984 tot 1994 een opslagterrein nabij Ter Apel bevond voor zwaar NAVO-materieel dat snel inzetbaar moest zijn bij oorlogsdreiging of een gewapend conflict. Er stonden onder meer genievoertuigen en vrachtwagens van het Amerikaanse leger. Volgens Bakker wil het provinciebestuur het terrein opnieuw gebruiken voor zwaar legermaterieel. “Terwijl we al een groot probleem hebben in Ter Apel met het aanmeldcentrum voor asielzoekers. Maar Defensie heeft haar eigen agenda”, aldus Bakker. “Groningen heeft ruimte”, zegt Statenlid Visser. “Dus ze denken: ‘Hup, dat mag allemaal naar Groningen’.”
Terwijl Gedeputeerde Staten Groningen op een presenteerblaadje bij de staatssecretaris van Defensie aanbieden, kampen de drie noordelijke provincies Groningen, Drenthe en Friesland volgens Rijkswaterstaat tot 2038 met een tekort van 34,5 miljard euro, waardoor onderhoud van wegen, bruggen, viaducten en tunnels daar moeten worden opgeschort. SP-Statenlid Bakker vermoedt dat het onderhoud in werkelijkheid wordt uitgesteld in afwachting van de reactie van het ministerie van Defensie op de voorstellen van Gedeputeerde Staten. “Als Defensie de plannen accepteert, gaat het onderhoud van de infrastructuur mogelijk niet betaald worden door Rijkswaterstaat”, voorspelt ze, “het geld gaat dan van Defensie komen.”
Samen met Marije Visser van de Partij voor de Dieren beschouwt ze de defensieplannen als “waanzin.”
Maar de twee voelen zich als “roependen in de woestijn in het Provinciehuis. Ik geloof dat wij zo’n beetje de enigen zijn met bezwaren, de anderen vinden ons gekkies”, zegt Visser.
Voor het ter perse gaan van deze krant konden wij de BBB, die met 12 van de 43 zetels in de Provinciale Staten is vertegenwoordigd, niet meer bereiken voor een reactie. Groninger Belang, met drie zetels in de Provinciale Staten, ziet de militarisering en samenwerking met de NAVO in elk geval helemaal zitten, getuige een opiniestuk van de partij op 19 juni in de lokale online krant Westerwolde Actueel. Daarin noemt Groninger Belang de provincie “een frontregio”: cruciaal voor de veiligheid van ons land. “Als Nederland serieus werk wil maken van militaire paraatheid, dan begint dat met investeringen in de infrastructuur van Noord-Nederland,’’ aldus de fractie. “Veiligheid begint met asfalt.”
Bakker vindt de dreigende militarisering van Groningen een goed onderwerp voor een provinciaal referendum. Sinds enige tijd is zo’n referendum mogelijk dankzij de Referendumverordening Provincie Groningen. Bakker is zeker van de uitslag: “Groningers willen dit helemaal niet”.
Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.
Lees meer en weet meer met een abonnement op De Andere Krant. Nog geen abonnee? Overweeg dan een van onze abonnementen of probeer 6 weken voor € 20 met het proefabonnement en steun de onafhankelijke journalistiek!
Wat je alleen leest in De Andere Krant
Dossiers
