Leugens toedekken met nieuwe leugens

Rypke Zeilmaker | Datum: 9 juli 2026

Twee rijen 65 meter hoge masten geven vanaf 2030 ons platteland de aanblik van een industrie-terrein

Jo-Annes de Bat, CDA-staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei bereidt met netbeheerder Tennet de aanleg voor van twee nieuwe 380kV-hoogspanningsleidingen, dwars door 90 kilometer van het mooiste Friese landschap. Hun ‘voorkeurstracé’ werd afgelopen maand bekend. Tot 2 juli konden getroffenen een reactie indienen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Twee rijen 65 meter hoge masten van “het type Moldau” geven vanaf 2030 ons platteland de aanblik van een industrieterrein.

De ingreep treft direct 1600 hectare land, waar boeren en bewoners uitgekocht worden. Omdat het daar door elektromagnetische velden ongezond leven wordt. Tennet lijkt de uitdrukking adding insult to injury kracht bij te zetten. De Moldau is vernoemd naar het beroemde muziekstuk van de Tsjechische componist Smetana. Daarin vloeit in fluit en viooltonen de rivier de Moldau door pastoraal Boheems landschap. De nieuwe Friese stroomrivier vloeit in staalkabels hoog boven het landschap uit. Dat mag twee miljard euro kosten.

Om dit monsterproject aan de man te brengen, liegt Tennet over nut en noodzaak: “Aanleiding hiervoor vormen de toename van de elektriciteitsproductie op de Noordzee, de toegenomen elektriciteitsvraag van Nederlandse huishoudens, de verdergaande ontwikkeling van een grootindustrieel cluster met de opdracht te elektrificeren en de ingebruikname (of aanleg) van nieuwe verbindingen van en naar het buitenland. De bestaande verbindingen hebben hiervoor niet genoeg capaciteit.”

Minister van Klimaat, Stientje van Veldhoven (D66) ventileerde dezelfde leugen in een NPO-uitzending. Er is namelijk geen toegenomen stroomvraag van huishoudens. Die bleef volgens CBS-cijfers al twintig jaar nagenoeg constant, aldus energiedeskundige Maarten van Andel. Er zijn wel netverstoppingen die worden veroorzaakt door gedumpte subsidiestroom van windmolens en zonnepanelen. De verzwaring van het hoogspanningsnet is er louter om die politiek gekozen handicap van ‘de energietransitie’ te faciliteren.

Het betrouwbare en betaalbare energiesysteem van vóór de Rutte-kabinetten reed als een degelijke diesel met cruisecontrol op een vierbaans snelweg. Het ‘duurzame’ energiesysteem is een continu optrekkende, remmende en stilstaande opstopping van boodschappenwagentjes in stadsverkeer. Tennet moet voortdurend gascentrales bij- en afschakelen, afhankelijk van of het waait of niet en of de zon schijnt of niet. Voor die groeiende ‘regelcapaciteit’ hebben ze zwaardere transportkabels nodig, alsof je de weg verbreedt. Een zesbaansweg met ‘duurzame’ energie faciliteert vervolgens netto mínder energieverbruik tegen hogere transportkosten. En zo kan het net dus ‘voller’ raken, terwijl huishoudens afgelopen twintig jaar juist op energie bezuinigden.

De operatie moet verder de schade repareren van energieministers Henk Kamp (VVD) en opvolger Eric Wiebes (VVD) uit kabinet Rutte III. Wiebes leidde in 2018 de opdracht tot ‘van gas los’. De overheid zou huishoudens en industrie tot elektrificatie dwingen. Hun ambtenarij bedacht namelijk dat door de overheid afgedwongen extra stroomvraag de stroomprijzen moesten opstuwen. Bij overschotten windenergie was die prijs vaak al negatief. En dan zou geen Shell, Eneco of Vattenfall willen intekenen op nieuwe windprojecten.

Abonneer

Zijn voorganger Henk Kamp had datzelfde jaar nog het concept ‘subsidieloze windparken’ verkocht aan de politiek. Shell en Eneco mochten roepen dat zij ‘zonder subsidie’ een windpark op zee zouden bouwen. En vervolgens kreeg Kamp na vertrek een commissariaatje bij Shell. De VVD’er verzweeg echter dat hij de aansluitkosten had verlegd van Shell c.s. naar netbeheerder Tennet. Sindsdien maakt 100 procent staatsbedrijf Tennet tientallen miljarden euro’s aan private schulden, om netaansluitingen van wind-op-zeebedrijven te betalen.

De subsidie werd dus verlegd van direct belastinggeld (subsidies) naar een explosie in de transportkosten, via Tennet, op je energierekening. Wiebes moest kortom een eerdere politieke leugen — dat wind op zee zonder subsidie kan — compenseren met een volgende leugen: dat meer elektrificatie de stroomvraag zou opstuwen en daarmee de stroomprijs. Alsof klimaatpolitiek werkt volgens marktprincipes.

In werkelijkheid veroorzaakten Kamp en Wiebes een nieuw probleem: een onstabieler net door gesubsidieerde vraag- en aanbodoverschotten. Inmiddels loopt het bij nieuwe windprojecten op zee niet storm met exploitanten. Die willen alleen nog bouwen wanneer het ministerie van Klimaat nieuwe belastingmiljarden spendeert. Klimaatminister Sophie Hermans (alweer VVD) had daar vlak voor haar aftreden nog twee miljard euro voor vrijgemaakt. Omdat geen exploitant ‘subsidieloos’ wil bouwen. En zo dekt de ene klimaatminister de leugens van de andere ambtsgenoot toe.

Wiebes werd recent benoemd tot Staatsraad bij de Raad van State. Daar mag hij VVD-leugens juridisch helpen toedekken, terwijl ons mooie Friesland naar zijn grootje gaat.