Nieuws   Mens en Macht

Voortbestaan duizenden Nederlandse boeren bedreigd


Nederlandse BoerenFotograaf: Flash Dantz
💨

Boeren voor de rechter gesleept​
Boeren voor de rechter gesleept
Datum: 26 maart 2022
Mens en Macht
Rypke Zeilmaker

De toekomst van meer dan drieduizend boerenbedrijven staat op de tocht. Nalatigheid van het ministerie van LNV bij het opstellen van sluitende wetgeving rond stikstof stelt de juridische milieuactiegroep Mobilisation for the Environment (MOB) samen met juridisch kantoor Wösten Advies in staat om de milieuvergunningen van 3300 merendeels kleinere veehouders aan te vechten. Die rechtszaken gaan vanaf april van start. Wösten Advies werkte in het verleden in soortgelijke acties samen met de Vereniging Milieu-Offensief van Volkert van der Graaf, de moordenaar van Pim Fortuyn.

MOB dwingt provincies via de rechter om de geldigheid van honderden milieuvergunningen van boerenbedrijven te toetsen. Boeren die voor de rechter verschijnen zien vervolgens mogelijk het eind van hun bedrijf tegemoet. In april moeten in Friesland de eerste vijftig boeren - gedwongen door die actiegroep en hun jurist Wösten Advies- voor de rechter verschijnen. In andere provincies als Utrecht, Brabant en Overijssel gaat het om tientallen rechtszaken. Dat meldt John Spithoven van Stichting Stikstofclaim. Die stichting verenigt gedupeerde boeren om zich juridisch te verdedigen.

Spithoven voorspelt ‘een loopgravenoorlog’ van boeren tegen het LNV-ministerie. Dit ministerie zou verzuimen op tijd deugdelijke wetgeving te maken, zodat duizenden boerenfamilies al bijna drie jaar in onzekerheid leven. Doordat juridisch houdbare regelgeving voor hen uitblijft, vallen de milieuvergunningen van ongeveer 3300 zogenaamde ‘PAS-melders’ (Programma Aanpak Stikstof) juridisch tussen wal en schip. Dit zijn volgens Spithoven vooral “kleinere veehouderijen die ver van officieel natuurgebied (Natura 2000) af liggen, en die weinig stikstof uitstoten”.

Voortbestaan boeren op het spel terwijl voedselcrisis dreigt

MOB springt op dat schemergebied in, via een voorjaarsoffensief aan procedures. Het schemergebied ontstond na 29 mei 2019. Toen oordeelde de Raad van State na procedures van MOB, dat de PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) juridisch ongeldig is volgens de zogenaamde Europese ‘Habitatrichtlijn’. Daardoor werden stikstofvergunningen onder oude wetgeving ook ongeldig. De PAS was een door het LNV-Ministerie in 2015 bedachte stikstofontheffing. Zo kregen met name grotere bedrijven meer productieruimte.

De huidige procedures treffen zogenaamde PAS-melders, die wachten op officiële legalisatie van hun bedrijf. Sinds het Stikstofarrest in 2019 ‘gedogen’ provincies de bedrijven, die onder oude regels nog een milieuvergunning kregen. Ze stelden handhaving uit tot nieuwe regels zouden komen. Met procedures probeert MOB via precedentwerking die gedoogconstructie te eindigen. “Pas wanneer de overheid nieuwe wetgeving heeft gemaakt, komt een oplossing”, stelt Spithoven. “En juist daarop is nog geen zicht.”

Vereniging Milieu-Offensief
De werkwijze van MOB en de jurist Valentijn Wösten is gelijk aan die van de Vereniging Milieu-Offensief (VMO). Dat was de juridische actiegroep tegen veehouderij van de moordenaar van Pim Fortuyn, Volkert van der Graaf. Op basis van milieuwetgeving voerde Van der Graaf met Sjoerd van der Wouw (Partij voor de Dieren, Wakker Dier) begin deze eeuw succesvol honderden procedures tegen door lokale overheden verleende stalvergunningen. Na de moord op Pim Fortuyn door Van der Graaf, verdween VMO van de radar. Zijn jurist Valentijn Wösten bleef de oorlog tegen veehouders echter voortzetten, nu met Johan Vollenbroek aan zijn zijde als MOB/Stichting Leefmilieu.
Wie bij de Raad van State de naam Wösten intikt vindt 575 aangespannen procedures, vooral tegen de veehouderij. Sinds 2012 werden daarnaast 213 procedures gevoerd voor een ‘handhavingsverzoek’ op ‘stikstof.’ Van der Graaf werkt sinds zijn vrijlating in mei 2020 als juridische hulp vanuit Apeldoorn. Het is onduidelijk of hij ook voor MOB werkt. De Stichting Stikstofclaim liet door een wiskundige al de woordkeuze in pleitnota’s van MOB vergelijken met die in de nota’s van Van der Graaf’s VMO. “De overeenkomst met het taalgebruik van Van der Graaf was opvallend”, aldus Spithoven. Een directe connectie konden zij niet aantonen.

Spithoven stelt, dat het voor MOB “prijsschieten op boeren” is dankzij de Habitatrichtlijn. Die basis van Europese natuurregels (­Natura 2000) staat in het buitenland bekend als ‘Dutch Directive’. De Habitatrichtlijn werd namelijk Europees beleid onder Nederlands EU-voorzitterschap, dankzij toenmalig Europarlementariër Hemmo Muntingh (PvdA). Muntingh was de vroegere lobbyist in Europa van Milieudefensie. Hij richtte in 1992 met onder andere Al Gore en de Club van Rome een lobbyclub voor groene wetgeving op, GLOBE, gevestigd in Brussel. Dankzij Muntingh krijgen groene actiegroepen van de Europese Commissie sindsdien ook miljarden euro’s subsidie uit de LIFE+regeling. De lobbyist uit Munthings GLOBE, Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66), is door LNV-Minister Carola Schouten in 2019 in de Stikstofcommissie Remkes gezet. Het advies van die commissie leidde tot de nieuwe Stikfstofwet met een aparte Stikstofminister.

Transitiecoalitie Voedsel
Hoewel Vollenbroek van MOB verklaart geen subsidies te ontvangen, profiteren zijn ‘medestrijders’, zoals Milieudefensie, wel van nationale en Europese subsidies. De herhaalde uitnodiging van Vollenbroek door Carola Schouten op haar Nieuwjaarsborrel wekt bij boeren ook argwaan, aldus Spithoven. Zij zien het huidige beleid als onderdeel van een bredere, langlopende campagne, mede vanuit LNV, om boeren weg te krijgen.
Zo financiert het LNV-Ministerie ook een ‘Transitiecoalitie Voedsel’, die net als Vollenbroek campagne voert tegen dierlijke producten. GLOBE voert rond dezelfde thematiek campagne op internationaal niveau. De Rabobank, onder leiding van prominent D66’er Wiebe Draijer, heeft zich hier bijgevoegd via lobby voor een ‘Ware kosten van eten’-standaard. Dit initiatief pleit voor een CO2-belasting op producten uit de veehouderij.

Volgens Spithoven zou het uiteindelijke doel van het beleid van Stikstofminister Christianne van der Wal draaien om boerengrond, niet om stikstof. “Wanneer boeren agrarische productierechten op hun grond verliezen (door procedures), daalt de waarde van hun grond. Die is dan goedkoper op te kopen.” Afgelopen week schreef hij dat de Stikstofminister “nieuwe instrumenten” wil inzetten tegen boeren, waaronder onteigening: “Allerlei inperkingen van het zelfbeschikkingsrecht van het eigendom”. Zoals Spithoven desgevraagd stelt: “Bij deze overheid is het besef nog niet aanwezig hoe belangrijk voedselproductie is. En dat in een tijd waarin een voedselcrisis dreigt”.

De Milieumaffia van de MOB

Stikstofactivist Johan Vollenbroek (Mobilisation for the Environment, MOB) zet met zijn jurist Valentijn Wösten honderden boerenbedrijven klem via procedures over natuurvergunningen. De aanpak is een kopie van de twintig jaar eerder opererende Vereniging Milieu-Offensief (VMO) van Volkert van der Graaf, waar Wösten Advies procedures voor voerde. MOB lijkt als eenling te fungeren, maar stemt zijn campagnes af met het door de overheid zwaar gesubsidieerde Milieudefensie.
Vollenbroeks MOB en Wösten Advies komen niet uit de lucht vallen. Hun werkwijze blijkt een kopie van de werkwijze van Vereniging Milieu-Offensief (VMO) 20 jaar geleden. VMO werd in 1992 opgericht door Volkert van der Graaf met Sjoerd van der Wouw, campagnestrateeg bij Partij voor de Dieren en bedenker van de term ‘plofkip’ voor Wakker Dier. Na de moord op Pim Fortuyn (2002) door Van der Graaf, verdween de naam VMO van de radar. Maar de juridische strijd tegen veehouderij werd door MOB overgenomen.

Valentijn Wösten was ook de juridisch adviseur van Volkert van de Graaf en zijn VMO. VMO vocht destijds bij de Raad van State honderden stalvergunningen aan van boeren in de Gelderse Vallei. Dat gebeurde toen, net als nu, via een clusterbom aan procedures op basis van milieuwetgeving. Waar lokale overheden de boeren uit de milieuwind hielden, hielden de activisten hen vaak succesvol aan de letter der wet.

Vollenbroek erkent dat de naam van zijn MOB (Amerikaanse slang voor ‘maffia’) een knipoog is naar de boektitel ‘Eco Nostra’ (milieumaffia) van Peter Siebelt. Deze onderzoeker publiceerde in 2003 een boek over Volkert van der Graafs netwerk, waar hij beschrijft hoe radicale en ‘gematigde’ activisten onderling acties afstemmen. De dierenrechten- en milieubeweging is volgens Siebelt als ‘spekkoek’ in laagjes georganiseerd. Politici van Groen Links en de PvdA (tegenwoordig ook D66), ambtenarij en academici vormen de politieke macht en regelen subsidies. De ‘nette’ milieuclubs als Natuurmonumenten, Milieufederaties en tegenwoordig Milieudefensie spelen de overlegpartij. Daaronder huizen de meer radicale pressieclubs, die morele steun krijgen van boven. Tussen die ogenschijnlijk onafhankelijke laagjes zou sterke onderlinge coördinatie bestaan.

Ook nu weer valt op dat tegelijk met het voorjaarsoffensief van MOB in de rechtszalen, Milieudefensie en Greenpeace campagnes zijn gestart met een oproep aan de nieuwe Stikstofminister, harder op te treden tegen boeren. Greenpeace meldt 14 februari op gezag van Nijmeegs ecoloog Roland Bobbink dat de ‘Miljarden uit stikstoffonds’ te laat zouden komen. Dagblad Trouw voert in een gelijkaardig artikel op 12 maart de juridisch adviseur van Vollenbroek op, Valentijn Wösten. Die stelt dat betoonde rekkelijkheid naar boeren ‘juridisch niet houdbaar’ zal blijken.

Vollenbroek ontkent aanvankelijk per e-mail dat hij met Milieudefensie samenwerkt. Hij zou “bepaald geen vrienden” zijn, vanwege hun steun aan biomassastook. Milieudefensie voert Vollenbroek echter op als woordvoerder in een gezamenlijke stikstofcampagne met Greenpeace op 13 oktober 2020 voor een “drastische omslag naar ecologische landbouw met veel minder dieren”. Vollenbroek stelt aanvankelijk dat hij niet wist dat zijn naam was gebruikt: “Hoe kom je aan die onzin?” Maar Loes Visser van Milieudefensie stelt desgevraagd: “Wij werken samen en maken bij gelegenheid afspraken over wie de reactie aan de pers kan geven, mede namens de andere twee organisaties.” Hun afstemming met Vollenbroek “inzake stikstof is effectief, snel en naar ieders tevredenheid”. Uiteindelijk blijkt Vollenbroek dus gewoon van een groter - gesubsidieerd- campagnenetwerk deel uit te maken, als procederend geweten tussen de rekkelijken. Milieudefensie ontvangt jaarlijks 10 miljoen euro subsidie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor “pleiten en beïnvloeden”, waaronder voor rechtszaken.




 
Wil je alle artikelen lezen?
Koop De Andere Krant bij jou in de buurt, of abonneer nu en krijg elke zaterdag de krant in de bus.
Wil je alle artikelen lezen?
Koop De Andere Krant bij jou in de buurt, of abonneer nu en krijg elke zaterdag de krant in de bus.



©2022 De Andere Krant B.V., Amsterdam.
Alle rechten voorbehouden.